Wstęp: Działania niepożądane gadodiamidu – co warto wiedzieć?

Gadodiamid to substancja czynna wykorzystywana jako środek kontrastowy do wstrzykiwań podczas badań rezonansu magnetycznego. Większość pacjentów toleruje go dobrze, a działania niepożądane pojawiają się u około 6% osób, którym został podany1. Najczęściej występują objawy łagodne, takie jak nudności, wymioty czy reakcje nadwrażliwości, jednak możliwe są także poważniejsze skutki uboczne, zwłaszcza u osób z zaburzeniami pracy nerek1. Warto pamiętać, że ryzyko wystąpienia działań niepożądanych może być różne w zależności od indywidualnych predyspozycji, dawki, drogi podania oraz stanu zdrowia pacjenta. Każde zastosowanie leku powinno być poprzedzone rozważeniem korzyści i ryzyka, a ewentualne działania niepożądane – niezwłocznie zgłaszane odpowiednim instytucjom2.

Działania niepożądane według częstości występowania

Działania niepożądane po zastosowaniu gadodiamidu zostały pogrupowane według częstości ich występowania. Poniżej przedstawiamy szczegółowy podział oraz przykłady objawów, na które warto zwrócić uwagę1.

Bardzo często (≥1/10)

  • Brak zgłoszonych działań niepożądanych w tej kategorii.

Często (≥1/100 do <1/10)

  • Bóle głowy – uczucie bólu w okolicy głowy, zwykle przemijające.
  • Zawroty głowy – uczucie wirowania lub zaburzenia równowagi.
  • Parestezje – nietypowe odczucia, takie jak mrowienie czy drętwienie skóry.
  • Krótkotrwałe zaburzenia smaku – zmiany w odczuwaniu smaku, zwykle ustępujące samoistnie.
  • Nudności – nieprzyjemne uczucie potrzeby wymiotowania.
Ważne: U osób z ciężką niewydolnością nerek ryzyko poważnych działań niepożądanych, takich jak nerkopochodne zwłóknienie układowe (NSF), jest znacznie większe. Objawy NSF obejmują twardnienie skóry i tkanki podskórnej, ograniczenie ruchomości stawów, a nawet zmiany narządowe. W tej grupie pacjentów może wystąpić również ostra niewydolność nerek oraz wzrost stężenia kreatyniny we krwi. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów po podaniu gadodiamidu należy natychmiast poinformować personel medyczny1.

Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)

  • Reakcje nadwrażliwości – objawy alergii, takie jak wysypka, świąd, pokrzywka czy obrzęk twarzy i błon śluzowych.
  • Rozszerzenie naczyń krwionośnych i zaczerwienienie twarzy – mogą objawiać się nagłym rumieńcem lub uczuciem ciepła.
  • Wymioty – odruchowe opróżnienie żołądka.
  • Biegunka – częste, luźne stolce.
  • Świąd – uporczywe swędzenie skóry.

Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)

  • Lęk – uczucie niepokoju lub napięcia emocjonalnego.
  • Drgawki, drżenie, senność – objawy ze strony układu nerwowego, które mogą pojawić się po podaniu gadodiamidu.
  • Krótkotrwałe zaburzenia węchu – przejściowe zmiany w odczuwaniu zapachów.
  • Zaburzenia widzenia – pogorszenie ostrości wzroku lub inne problemy ze wzrokiem.
  • Kichanie, podrażnienie gardła, skurcz oskrzeli, zespół zaburzeń oddechowych – objawy ze strony układu oddechowego.
  • Wysypka, pokrzywka, obrzęk twarzy i obrzęk naczynioruchowyreakcje alergiczne skóry i błon śluzowych.
  • Bóle stawów – ból lub dyskomfort w okolicy stawów.
  • U osób z istniejącą ciężką niewydolnością nerek: ostra niewydolność nerek, zwiększenie stężenia kreatyniny we krwi.

Bardzo rzadko (<1/10 000)

  • Brak zgłoszonych działań niepożądanych w tej kategorii.

Częstość nieznana

  • Tachykardia – przyspieszone bicie serca.
  • Nerkopochodne zwłóknienie układowe (NSF) – poważne, przewlekłe schorzenie, które może prowadzić do zwłóknienia skóry i narządów wewnętrznych.

Możliwość zgłaszania działań niepożądanych

Każdy pacjent, u którego wystąpią niepożądane objawy po zastosowaniu gadodiamidu, powinien zgłosić je personelowi medycznemu. Zgłaszanie działań niepożądanych jest ważne, ponieważ umożliwia stałe monitorowanie bezpieczeństwa leków. Zgłoszenia można kierować do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta leku2.

Informacja dla pacjentów:

  • Działania niepożądane mogą pojawić się zarówno bezpośrednio po podaniu gadodiamidu, jak i po kilku godzinach lub nawet dniach.
  • Najczęstsze objawy to łagodne reakcje ze strony przewodu pokarmowego oraz skóry, ale mogą wystąpić także poważniejsze powikłania, zwłaszcza u osób z chorobami nerek.
  • W przypadku pojawienia się nietypowych objawów należy niezwłocznie poinformować lekarza lub pielęgniarkę.
  • Zgłaszanie działań niepożądanych pomaga zwiększać bezpieczeństwo terapii dla wszystkich pacjentów.

Tabela podsumowująca działania niepożądane gadodiamidu

Układ narządowy Bardzo często Często Niezbyt często Rzadko Bardzo rzadko Częstość nieznana
Układ immunologiczny Reakcje nadwrażliwości, reakcje alergiczne skóry i błon śluzowych Reakcje anafilaktyczne/rzekomoanafilaktyczne
Psychiczne Lęk
Układ nerwowy Bóle głowy, zawroty głowy, parestezje, krótkotrwałe zaburzenia smaku Drgawki, drżenie, senność, krótkotrwałe zaburzenia węchu
Oczy Zaburzenia widzenia
Serce Tachykardia
Naczynia krwionośne Rozszerzenie naczyń, zaczerwienienie twarzy
Układ oddechowy Duszność, kaszel Kichanie, podrażnienie gardła, skurcz oskrzeli, zespół zaburzeń oddechowych
Układ pokarmowy Nudności Wymioty, biegunka
Skóra i tkanka podskórna Świąd Wysypka, pokrzywka, obrzęk twarzy i naczynioruchowy Nerkopochodne zwłóknienie układowe (NSF)
Mięśnie i stawy Bóle stawów
Nerki i drogi moczowe Ostra niewydolność nerek, wzrost kreatyniny (u osób z ciężką niewydolnością nerek)

1

Gadodiamid – bezpieczeństwo i zgłaszanie działań niepożądanych

Gadodiamid, jako środek kontrastowy stosowany w diagnostyce obrazowej, najczęściej wywołuje łagodne i przemijające działania niepożądane, takie jak nudności, bóle głowy czy reakcje skórne. Jednak u niektórych pacjentów, zwłaszcza z chorobami nerek, mogą pojawić się poważniejsze skutki uboczne, w tym rzadkie, ale niebezpieczne schorzenia, takie jak nerkopochodne zwłóknienie układowe (NSF). Ważne jest, aby każdy pacjent był świadomy potencjalnych działań niepożądanych i zgłaszał wszelkie niepokojące objawy. Dzięki temu możliwe jest nieustanne monitorowanie bezpieczeństwa stosowania gadodiamidu i ochrona zdrowia pacjentów12.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze działania niepożądane gadodiamidu?

Najczęściej występują nudności, bóle głowy, zawroty głowy, parestezje i krótkotrwałe zaburzenia smaku.

Czy gadodiamid może powodować poważne skutki uboczne?

Tak, zwłaszcza u osób z ciężką niewydolnością nerek może dojść do poważnych powikłań, takich jak nerkopochodne zwłóknienie układowe (NSF) czy ostra niewydolność nerek.

Jak szybko po podaniu gadodiamidu mogą wystąpić działania niepożądane?

Działania niepożądane mogą pojawić się w ciągu kilku godzin lub nawet dni po podaniu.

Co zrobić, gdy po badaniu pojawią się objawy alergii lub inne niepokojące objawy?

Należy natychmiast poinformować personel medyczny o wszystkich niepokojących objawach.