Kiedy mówimy o przedawkowaniu fenytoiny?
Fenytoina, znana również jako Phenytoinum, stosowana jest zarówno w postaci tabletek, jak i roztworów do wstrzykiwań123. Dawka terapeutyczna zależy od zaleceń lekarza, a jej przekroczenie może prowadzić do przedawkowania. Za przeciętną dawkę śmiertelną u dorosłych uznaje się 2–5 gramów456. Dawka śmiertelna dla dzieci nie została dokładnie ustalona456. Przedawkowanie może wystąpić zarówno po jednorazowym spożyciu zbyt dużej ilości leku, jak i po stopniowym narastaniu stężenia fenytoiny we krwi na skutek długotrwałego stosowania w zbyt wysokich dawkach456.
Typowe objawy przedawkowania fenytoiny
Objawy przedawkowania fenytoiny mogą pojawić się już przy stężeniu leku w surowicy powyżej 20 mg/l, ale zdarza się, że niektórzy pacjenci nie wykazują oznak toksyczności nawet przy wyższych stężeniach45. Nasilenie objawów zależy od ilości przyjętej substancji, drogi podania oraz indywidualnej wrażliwości organizmu456.
- Objawy dotyczące układu nerwowego:
- Oczopląs (niekontrolowane ruchy gałek ocznych), zwykle przy stężeniu 20 mg/l456
- Ataksja (niezborność ruchowa), pojawia się przy stężeniu około 30 mg/l456
- Dyzartria (zaburzenia mowy), bełkotliwa mowa456
- Drżenie, hiperrefleksja (nadmierne odruchy), senność, ospałość, letarg456
- Diplopia (podwójne widzenie), niewyraźne widzenie6
- Zawroty głowy, nudności, wymioty456
- Śpiączka, brak reakcji źrenic na światło w ciężkich przypadkach456
- Nieodwracalne zmiany w móżdżku (zanik lub zespół móżdżkowy) w skrajnych przypadkach76
- Objawy dotyczące układu sercowo-naczyniowego i oddechowego:
- Obniżenie ciśnienia tętniczego (niedociśnienie)456
- Depresja oddechowa, bezdech456
- Zgon najczęściej następuje na skutek niewydolności oddechowej lub krążeniowej456
Postępowanie w przypadku przedawkowania fenytoiny
W razie podejrzenia przedawkowania fenytoiny konieczne jest szybkie działanie, ponieważ nie istnieje swoista odtrutka (antidotum) dla tej substancji789. Postępowanie zależy od drogi podania oraz czasu, jaki upłynął od spożycia leku. W przypadku doustnego przyjęcia leku i jeśli od zdarzenia nie minęła więcej niż godzina, można rozważyć płukanie żołądka86. Zaleca się również podanie węgla aktywowanego6.
W przypadku zaburzeń oddychania lub krążenia konieczne jest zapewnienie drożności dróg oddechowych, podanie tlenu oraz wsparcie oddychania (np. wentylacja mechaniczna)78. Pacjent powinien być monitorowany na oddziale intensywnej terapii6. Hemodializa może być rozważana, ponieważ fenytoina nie wiąże się całkowicie z białkami osocza, ale jej skuteczność nie zawsze jest wystarczająca789. W bardzo ciężkich przypadkach u dzieci stosowano transfuzję wymienną78.
Warto także zwrócić uwagę na możliwość jednoczesnego przyjęcia innych substancji działających hamująco na ośrodkowy układ nerwowy, takich jak alkohol, które mogą nasilać objawy zatrucia78.
Tabela podsumowująca objawy i postępowanie przy przedawkowaniu fenytoiny
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne (np. oczopląs, ataksja, lekkie zaburzenia mowy) | Monitorowanie stanu pacjenta, ocena stężenia leku we krwi, obserwacja | Może być konieczna, zwłaszcza jeśli objawy nasilają się |
| Umiarkowane (senność, letarg, nudności, drżenie, hiperrefleksja) | Płukanie żołądka (jeśli od spożycia nie minęła godzina), podanie węgla aktywowanego, monitorowanie funkcji życiowych, leczenie objawowe | Tak, zalecana hospitalizacja |
| Ciężkie (śpiączka, zaburzenia oddychania, niewydolność krążeniowo-oddechowa, brak reakcji źrenic) | Intensywne leczenie na OIOM, wsparcie oddychania, leczenie niewydolności krążeniowej, hemodializa, transfuzja wymienna (u dzieci) | Bezwzględnie konieczna |
Fenytoina – ryzyko przedawkowania i bezpieczeństwo stosowania
Przedawkowanie fenytoiny jest poważnym zagrożeniem dla zdrowia i życia, niezależnie od drogi podania czy postaci leku. Objawy mogą być bardzo różne – od łagodnych zaburzeń równowagi po ciężkie, zagrażające życiu stany. Brak swoistego antidotum sprawia, że kluczowe jest szybkie rozpoznanie objawów i wdrożenie leczenia podtrzymującego789. Każdy przypadek powinien być traktowany indywidualnie, a pacjenci przyjmujący fenytoinę muszą zachować szczególną ostrożność podczas dawkowania tego leku.


















