Ogólne zasady dawkowania cyproteronu
Cyproteron (Cyproteroni acetas) występuje w kilku postaciach doustnych: jako samodzielna substancja czynna w tabletkach oraz w połączeniu z estrogenem (etynyloestradiolem) w tabletkach powlekanych lub drażowanych1234. Dawkowanie zależy od rodzaju schorzenia, płci, wieku pacjenta oraz od tego, czy stosuje się sam cyproteron, czy preparat złożony.
- Dorośli kobiety: w leczeniu ciężkich objawów androgenizacji (takich jak nasilony trądzik, łojotok, hirsutyzm, łysienie androgenowe) stosuje się zwykle cyproteron w dawce 50 mg na dobę przez 10 dni cyklu, w połączeniu z preparatem zawierającym estrogen i progestagen przez 21 dni cyklu. Po uzyskaniu poprawy dawka może być zmniejszona do 25–50 mg przez 10 dni cyklu lub kontynuowana sama terapia złożona56.
- Dorośli mężczyźni: dawkowanie zależy od wskazania. W celu tłumienia popędu w dewiacjach seksualnych rozpoczyna się od 50 mg dwa razy dziennie, w razie potrzeby zwiększając do 100 mg dwa razy dziennie lub 100 mg trzy razy dziennie przez krótki czas. W leczeniu nieoperacyjnego raka gruczołu krokowego stosuje się 100–150 mg dwa do trzech razy na dobę, nie przekraczając 300 mg na dobę78.
- Preparaty złożone (cyproteron + etynyloestradiol): tabletki przyjmuje się codziennie przez 21 dni, po czym następuje 7 dni przerwy, podczas której zwykle występuje krwawienie z odstawienia. Dawkę stanowi 2 mg cyproteronu octanu i 0,035 mg etynyloestradiolu w każdej tabletce91011.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Cyproteron nie jest zalecany do stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat, ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności. Nie należy stosować przed zakończeniem dojrzewania płciowego15.
- Preparaty złożone (cyproteron + etynyloestradiol) są wskazane do stosowania po wystąpieniu pierwszego krwawienia miesiączkowego161017.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Nie ma danych sugerujących potrzebę zmiany dawkowania u osób starszych. W przypadku preparatów złożonych, nie są one wskazane po menopauzie15161017.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
- Brak konieczności zmiany dawkowania u pacjentów z niewydolnością nerek w przypadku cyproteronu i preparatów złożonych15181019.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- Cyproteron jest przeciwwskazany u pacjentów ze schorzeniami wątroby do czasu przywrócenia jej czynności do normy15162017.
Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią
- Tabletki należy przyjmować o tej samej porze dnia, najlepiej po posiłku, popijając niewielką ilością płynu.
- W przypadku preparatów złożonych, nie należy przekraczać 21 dni ciągłego przyjmowania tabletek, po czym następuje 7 dni przerwy.
- Pominięcie tabletki może zmniejszyć skuteczność terapii – należy postępować zgodnie z instrukcjami zawartymi w ulotce leku.
- W razie wystąpienia działań niepożądanych lub braku krwawienia z odstawienia, należy zgłosić się do lekarza w celu wykluczenia ciąży lub innych przyczyn.
- Leków zawierających cyproteron nie wolno stosować u osób z aktywnymi chorobami wątroby, oponiakiem, zaburzeniami zakrzepowo-zatorowymi czy w czasie ciąży.
Dawkowanie w zależności od wskazania
- Kobiety z ciężką androgenizacją: cyproteron 50–100 mg przez 10 dni cyklu, połączony z preparatem złożonym przez 21 dni. Po poprawie klinicznej dawkę można zmniejszyć do 25–50 mg przez 10 dni cyklu lub kontynuować tylko terapię złożoną56.
- Mężczyźni – tłumienie popędu: początkowo 50 mg dwa razy na dobę, w razie potrzeby do 100 mg dwa razy na dobę, krótkotrwale nawet 100 mg trzy razy na dobę. Po uzyskaniu efektu terapeutycznego dawka podtrzymująca to najniższa skuteczna, często 25 mg dwa razy dziennie78.
- Mężczyźni – rak gruczołu krokowego: 100–150 mg dwa do trzech razy na dobę (200–300 mg na dobę)8.
- Kobiety z trądzikiem i hirsutyzmem – preparaty złożone: 1 tabletka dziennie przez 21 dni, po czym 7 dni przerwy. Leczenie trwa minimum 3 miesiące, a kontynuację należy okresowo oceniać91011.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
- Maksymalna dawka dobowa cyproteronu u dorosłych mężczyzn to 300 mg7.
- W badaniach nie wykazano ryzyka ostrego zatrucia nawet po przypadkowym przyjęciu wielokrotności dawki leczniczej. Objawy przedawkowania preparatów złożonych mogą obejmować nudności, wymioty, krwawienie z odstawienia24252627.
Cyproteron – podsumowanie dawkowania w różnych grupach pacjentów
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli kobiety (monoterapia lub leczenie skojarzone) | 50–100 mg przez 10 dni cyklu, z preparatem złożonym przez 21 dni cyklu; po poprawie dawka może być zmniejszona do 25–50 mg przez 10 dni lub tylko terapia złożona56 |
| Dorośli mężczyźni (tłumienie popędu, rak gruczołu krokowego) | 50–100 mg dwa do trzech razy na dobę, maksymalnie 300 mg na dobę78 |
| Dzieci i młodzież | Nie zaleca się stosowania przed zakończeniem dojrzewania płciowego15 |
| Osoby starsze | Brak konieczności zmiany dawkowania, jeśli nie ma innych przeciwwskazań15 |
| Pacjenci z niewydolnością nerek | Brak konieczności zmiany dawkowania15181019 |
| Pacjenci z niewydolnością wątroby | Przeciwwskazane do czasu powrotu funkcji wątroby do normy15162017 |
| Kobiety w ciąży i karmiące piersią | Przeciwwskazane21222023 |
| Kobiety stosujące preparaty złożone (cyproteron + etynyloestradiol) | 1 tabletka dziennie przez 21 dni, następnie 7 dni przerwy; leczenie min. 3 miesiące, kontynuacja zależna od efektów91011 |













