Owies czarny

Czym jest owies czarny i czym różni się od zwykłego owsa?

Owies czarny (Avena strigosa) to gatunek spokrewniony z powszechnie uprawianym owsem zwyczajnym (Avena sativa), jednak wyróżnia się odmiennym profilem fitochemicznym nasion. Substancją podrzędną stosowaną w kosmetyce i suplementacji jest wyciąg z nasion czarnego owsa (INCI: Avena Strigosa Seed Extract), pozyskiwany z ziaren tej rośliny⁵. W odróżnieniu od popularnych preparatów z owsa zwyczajnego, wyciąg z Avena strigosa jest szczególnie ceniony w dermokosmetyce ze względu na wysoką zawartość substancji wiążących wodę.

Zarówno owies czarny, jak i zwyczajny należą do rodziny wiechlinowatych (Poaceae) i dzielą wiele składników aktywnych – w tym polisacharydy, aminokwasy, beta-glukan oraz awenantrami dy. Jednak większość badań klinicznych prowadzono na Avena sativa, dlatego w tym artykule wyraźnie zaznaczam, które dane dotyczą czarnego owsa, a które odnoszą się do owsa jako surowca ogólnie.

Co zawiera wyciąg z nasion owsa czarnego?

Wyciąg z nasion Avena strigosa jest bogaty przede wszystkim w polisacharydy i aminokwasy – związki odpowiedzialne za zdolność do zatrzymywania wody¹. Oprócz nich w nasionach owsa obecne są beta-glukan, awenantrami dy (polifenole o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym) oraz szereg innych fitochemikaliów².

W badaniu fitochemicznym ekstraktu owsianego zidentyfikowano obecność flawonoidów, fenoli, alkaloidów, tanin i saponin, a analiza GC-MS wykazała 15 aktywnych biokomponentów⁶. Nasiona owsa zawierają też alkaloidy – graminę i aveninę – oraz saponiny (awenokozydy A i B), a także żelazo, mangan i cynk⁷.

Jak wyciąg z owsa czarnego działa na skórę?

Wyciąg z nasion Avena strigosa jest stosowany w dermokosmetyce jako składnik nawilżający i łagodzący. Polisacharydy i aminokwasy tworzą na powierzchni skóry film ochronny, który ogranicza przeznaskórkową utratę wody (TEWL) i wzmacnia naturalne czynniki nawilżające naskórka¹⁸. Efektem jest lepsza elastyczność i mniejsza suchość skóry.

Awenantrami dy zawarte w wyciągu wykazują działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne – pomagają neutralizować wolne rodniki i łagodzić podrażnienia oraz zaczerwienienia⁹. Dzięki temu preparaty z wyciągiem z czarnego owsa są szczególnie polecane dla skóry wrażliwej, suchej i skłonnej do podrażnień. Wyciąg z owsa czarnego pojawia się też w kosmetykach do włosów – jako składnik wspomagający nawilżenie⁸.

Warto zaznaczyć, że dostępne dane na temat właściwości dermokosmetycznych wyciągu z Avena strigosa pochodzą głównie z opisów składników i materiałów producenckich, a nie z kontrolowanych badań klinicznych na ludziach.

Beta-glukan owsa a cholesterol – co mówi nauka?

Beta-glukan zawarty w ziarnach owsa ma potwierdzone naukowo i zatwierdzone przez Unię Europejską działanie na poziom cholesterolu. Na podstawie Oświadczenia Zdrowotnego UE (Rozporządzenie Komisji nr 1160/2011), beta-glukan owsiany obniża/redukuje poziom cholesterolu we krwi, a wysoki cholesterol jest czynnikiem ryzyka choroby wieńcowej³. Korzystny efekt uzyskuje się przy spożyciu 3 g beta-glukanu dziennie; oświadczenie może być stosowane dla produktów dostarczających co najmniej 1 g beta-glukanu w porcji³.

Mechanizm polega na wiązaniu kwasów żółciowych przez beta-glukan w jelitach, co zmniejsza wchłanianie cholesterolu¹⁰. Warto jednak wiedzieć, że oświadczenie to odnosi się do beta-glukanu owsianego jako składnika – nie bezpośrednio do wyciągu z nasion czarnego owsa jako suplementu czy kosmetyku. Jeśli zależy ci na obniżeniu cholesterolu, wybieraj produkty spożywcze lub suplementy z potwierdzonym i odpowiednio wysokim poziomem beta-glukanu.

W jakiej formie można stosować preparaty z owsem czarnym?

Wyciąg z nasion czarnego owsa (Avena Strigosa Seed Extract) dostępny jest przede wszystkim jako składnik dermokosmetyków – kremów, balsamów, serum i kosmetyków do włosów⁸. W szerszym kontekście surowców owsianych, tradycyjne preparaty z owsa stosuje się też w formie:¹⁴

• Naparu (herbaty): ok. 15 g owsa zaparzone w 250 ml wrzącej wody, pite kilka razy dziennie
• Nalewki (tynktury): zazwyczaj 3–5 ml trzy razy dziennie (stężenie 1:5, 25%)
• Kapsułek lub tabletek: 1–4 g dziennie
• Kąpieli owsianych: kilka łyżek owsa w woreczku wkładanym do wanny – łagodzi podrażnioną, suchą skórę¹⁴

Dawkowanie podane powyżej dotyczy preparatów z owsa zwyczajnego; dla wyciągu z czarnego owsa brak jest ustalonych zaleceń dawkowania opartych na badaniach klinicznych.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Preparaty z wyciągiem z owsa czarnego są ogólnie uważane za bezpieczne, jednak w kilku sytuacjach warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą przed ich zastosowaniem:

• Alergia na trawy lub owies – rzadkie, ale możliwe reakcje alergiczne; jeśli zauważysz pokrzywkę, świąd, obrzęk lub trudności z oddychaniem po zastosowaniu preparatu, przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem⁴
• Celiakia lub nietolerancja glutenu – produkty z owsem mogą być zanieczyszczone glutenem; wybieraj wyłącznie preparaty z certyfikowanym owsem bezglutenowym⁴
• Ciąża i karmienie piersią – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie suplementów z owsem czarnym w tych okresach; skonsultuj się z lekarzem przed zastosowaniem⁴
• Stosowanie leków na cholesterol lub ciśnienie – beta-glukan może wpływać na wchłanianie niektórych substancji; poinformuj lekarza o suplementacji
• Objawy ze strony układu pokarmowego (wzdęcia, bóle brzucha) po spożyciu suplementów z owsem – skonsultuj się z lekarzem

Jeśli stosujesz wyciąg z owsa czarnego jako składnik kosmetyku i zauważysz nasilone podrażnienie, zaczerwienienie lub wysypkę, odstawić produkt i skonsultuj się z dermatologiem.

Owies czarny i jego wyciąg z nasion to wartościowy surowiec roślinny – szczególnie ceniony w pielęgnacji skóry suchej i wrażliwej. Jeśli szukasz preparatu nawilżającego lub łagodzącego, sprawdź skład kosmetyku pod kątem obecności Avena Strigosa Seed Extract. W przypadku suplementów doustnych upewnij się, że produkt pochodzi od sprawdzonego producenta i – jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości zdrowotne – porozmawiaj z farmaceutą lub lekarzem przed rozpoczęciem stosowania.