Pieprzowiec owocowy

Czym jest pieprzowiec owocowy i co zawierają jego owoce?

Pieprzowiec owocowy (Capsicum frutescens L.) to wieloletnia roślina z rodziny psiankowatych (Solanaceae), blisko spokrewniona z papryką roczną (Capsicum annuum). W aptekach i suplementach diety spotykamy przede wszystkim wyciąg z owoców pieprzowca owocowego – standaryzowany ekstrakt bogaty w kapsaicynoidy⁸. Surowe owoce w zależności od odmiany zawierają od 2,19 do 19,73 mg kapsaicyny na gram suchej masy – ta rozpiętość tłumaczy, dlaczego standaryzacja ekstraktu jest kluczowa dla jego skuteczności i bezpieczeństwa⁹.

Skład chemiczny owoców jest bardzo bogaty. Kapsaicynoidy – kapsaicyna, dihydrokapsaicyna, nordihydrokapsaicyna, homokapsaicyna i homodihydrokapsaicyna – stanowią łącznie ok. 90% frakcji ostrej, przy czym kapsaicyna i dihydrokapsaicyna odpowiadają za przeważającą jej część¹⁰. Obok nich w owocach pieprzowca obecne są: ponad 50 różnych karotenoidów (m.in. kapsantyna, kapsorubina, beta-karoten, zeaksantyna, beta-kryptoksantyna), flawonoidy (kwercetyna, luteolina, apigenina, rutyna), kwasy fenolowe (galusowy, kawowy, chlorogenowy, elagowy), witamina C (kwas askorbinowy) i witamina E (tokoferole α, γ, δ), a także wielonienasycone kwasy tłuszczowe – linolowy stanowi ok. 70% profilu kwasów tłuszczowych nasion⁴⁵¹¹.

Jak kapsaicyna działa na ból – mechanizm działania

Kapsaicyna wiąże się z receptorem TRPV1 (transient receptor potential vanilloid 1) – białkiem na powierzchni neuronów czuciowych, które normalnie reaguje na wysoką temperaturę i bodźce bólowe. Związanie kapsaicyny wywołuje napływ jonów wapnia do komórki, uwolnienie substancji P i innych neuropeptydów przekazujących sygnał bólowy – stąd typowe pieczenie i zaczerwienienie po nałożeniu preparatu¹. Przy regularnym stosowaniu dochodzi do desensytyzacji: neuron wyczerpuje zapasy substancji P i przestaje sprawnie przewodzić ból. To właśnie ten mechanizm stanowi podstawę terapeutycznego działania kapsaicyny¹².

Kapsaicyna działa też wielokierunkowo: hamuje czynnik transkrypcyjny NF-κB (obniżając stężenie cytokin prozapalnych IL-6, TNF-α i COX-2), aktywuje receptory PPAR wpływające na metabolizm lipidów, a przez pobudzenie produkcji tlenku azotu (NO) rozszerza naczynia krwionośne i poprawia przepływ krwi¹³. Metabolizm kapsaicyny odbywa się w wątrobie z udziałem enzymów cytochromu P450, a metabolity są wydalane głównie przez nerki¹⁴.

W jakich dolegliwościach stosuje się wyciąg z pieprzowca owocowego?

Najlepiej udokumentowane jest zewnętrzne działanie przeciwbólowe. Krem z kapsaicyną w stężeniu 0,075% stosowany 4 razy dziennie przez 8 tygodni jest zatwierdzony do leczenia neuropatii cukrzycowej; niższe stężenia (0,025%) wykazują skuteczność w objawach choroby zwyrodnieniowej stawów². Plaster z kapsaicyną 8%, nakładany jednorazowo przez 60–90 minut przez personel medyczny, zmniejsza ból po półpaścu (neuralgia postherpetyczna) o 27–37% w ciągu 24 godzin³. Plastry zawierające ok. 11 mg kapsaicyny na plaster (22 µg/cm²), stosowane raz dziennie przez 4–8 godzin, mogą przynosić ulgę w bólu kręgosłupa¹⁵.

Donosowe roztwory kapsaicyny (ok. 300 µg/dobę) stosuje się w leczeniu bólów głowy typu cluster – aplikacja do nozdrza po stronie bólu może zmniejszyć częstość i nasilenie napadów¹⁶. Przy niealergicznym nieżycie nosa (katar niezwiązany z alergią ani infekcją) donosowa kapsaicyna stosowana 3 razy dziennie przez 3 dni może przynieść poprawę utrzymującą się 6–9 miesięcy¹⁷. Plastry z wyciągiem pieprzowca przyklejane do określonych punktów na dłoni lub przedramieniu 30 minut przed znieczuleniem zmniejszają nudności i wymioty pooperacyjne oraz zapotrzebowanie na leki przeciwbólowe w pierwszej dobie po zabiegu¹⁸.

Inne właściwości biologiczne – co mówią badania?

Poza działaniem przeciwbólowym kapsaicyna i inne składniki wyciągu z owoców pieprzowca owocowego są badane pod kątem wielu innych właściwości. W zakresie metabolizmu: kapsaicyna pobudza układ współczulny, zwiększa podstawową przemianę materii i utlenianie tłuszczów, hamuje adipogenezę (powstawanie komórek tłuszczowych) i zmniejsza apetyt – systematyczny przegląd badań potwierdza skromne, lecz mierzalne działanie termogeniczne¹⁹. W odniesieniu do układu sercowo-naczyniowego: regularne spożywanie ostrych papryczek wiąże się w badaniach kohortowych ze zmniejszoną śmiertelnością sercowo-naczyniową; kapsaicyna poprzez receptor TRPV1 wpływa na produkcję NO, rozszerza naczynia i może korzystnie modulować profil lipidowy²⁰²¹.

Właściwości przeciwdrobnoustrojowe kapsaicyny potwierdzono wobec wielu patogenów: Staphylococcus aureus, Listeria monocytogenes, Helicobacter pylori (MIC tak niskie jak 0,0625 mg/ml), Candida albicans i innych grzybów²². Peptydy izolowane z owoców pieprzowca (tioniny, defensyny) hamują wzrost Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa i Candida spp.²³ – choć większość tych danych pochodzi z badań laboratoryjnych i nie stanowi podstawy do samodzielnego leczenia zakażeń. Wyniki dotyczące potencjalnego działania przeciwnowotworowego kapsaicyny (indukcja apoptozy w liniach komórkowych raka prostaty, jelita grubego, płuca i innych) pochodzą wyłącznie z badań in vitro i na zwierzętach – nie można ich traktować jako potwierdzonych korzyści u ludzi²⁴²⁵.

Działania niepożądane i bezpieczeństwo stosowania

Stosowanie zewnętrzne preparatów z kapsaicyną jest dla większości dorosłych bezpieczne – najczęstsze działania niepożądane to pieczenie, zaczerwienienie, swędzenie i obrzęk w miejscu aplikacji, które zazwyczaj ustępują przy regularnym stosowaniu²⁷. Preparaty są silnie drażniące dla oczu, nosa i błon śluzowych – przypadkowy kontakt wymaga natychmiastowego przemycia dużą ilością wody²⁸. Nie stosuj wyciągu z pieprzowca na uszkodzoną, podrażnioną skórę ani w pobliżu oczu.

Doustne przyjmowanie kapsaicyny w ilościach spotykanych w żywności jest bezpieczne. Przy stosowaniu w dawkach leczniczych mogą wystąpić podrażnienie żołądka, nadmierne pocenie się i katar. Długotrwałe przyjmowanie dużych dawek może wiązać się z ryzykiem uszkodzenia wątroby i nerek oraz nagłymi skokami ciśnienia tętniczego⁷. U osób uczulonych na banany, kiwi, kasztany lub awokado może wystąpić reakcja alergiczna krzyżowa²⁹.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem preparatów z wyciągiem z pieprzowca owocowego, jeśli:

• przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, przeciwpłytkowe, teofilinę, ciprofloksacynę lub leki obniżające cukier⁶;
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania w tych stanach;
• masz choroby wątroby lub nerek – długotrwałe stosowanie dużych dawek może obciążać te narządy⁷;
• masz chorobę wrzodową żołądka lub ciężkie zapalenie błony śluzowej przewodu pokarmowego;
• jesteś uczulony/a na rośliny z rodziny psiankowatych lub na banany, kiwi, kasztany, awokado²⁹.

Przerwij stosowanie i zgłoś się do lekarza, jeśli po nałożeniu preparatu pojawi się silne, nieustępujące pieczenie, pęcherze, rozległa wysypka lub objawy reakcji alergicznej (obrzęk twarzy, trudności z oddychaniem). W przypadku kontaktu z oczami natychmiast przemyj je obfitą ilością wody i zasięgnij pomocy medycznej. Jeśli przyjmujesz lecznicze dawki doustne i pojawią się silne bóle brzucha, nudności lub ciemne zabarwienie moczu – skonsultuj się z lekarzem.

Preparaty z wyciągiem z pieprzowca owocowego mogą być wartościowym uzupełnieniem leczenia bólu mięśniowo-stawowego i neuropatycznego – szczególnie zewnętrzne kremy i plastry. Pamiętaj jednak, że stężenie kapsaicyny w preparacie ma kluczowe znaczenie: zbyt niskie nie przyniesie efektu, zbyt wysokie stosowane samodzielnie może być niebezpieczne. Zanim sięgniesz po plaster o stężeniu 8%, koniecznie porozmawiaj z lekarzem – ten rodzaj preparatu wymaga recepty i jest nakładany przez personel medyczny. Kremy i plastry OTC stosuj zgodnie z ulotką i nie przekraczaj zalecanego czasu aplikacji. Jeśli ból nie ustępuje po 4 tygodniach stosowania, skonsultuj się ze specjalistą.