Menu

Substancje Syntetyczne i Biologiczne

PEG-115M

PEG-115M to syntetyczny polietylenoglikol o masie cząsteczkowej około 115 000 g/mol, zaliczany do substancji pomocniczych (ekscypientów). Nie działa sam – jego rolą jest poprawienie właściwości preparatu, w którym się znajduje. W lekach i kosmetykach pełni kilka funkcji jednocześnie: wiąże składniki stałe, stabilizuje emulsje, zatrzymuje wilgoć, rozpuszcza inne substancje i reguluje lepkość. Mimo że PEG jest ogólnie uważany za bezpieczny, u niewielkiej liczby osób może wywołać reakcję alergiczną, w tym rzadko anafilaksję – warto o tym wiedzieć, jeśli masz historię alergii na składniki pomocnicze leków.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Czym jest PEG-115M i dlaczego znajdziesz go na liście składników leku lub kosmetyku?
Jakie funkcje pełni PEG-115M w preparatach farmaceutycznych i kosmetycznych?
Czy PEG-115M jest bezpieczny i kiedy warto zachować ostrożność?
Kiedy skontaktować się z lekarzem w związku z preparatem zawierającym PEG?

Czym jest PEG-115M i co oznacza ta nazwa?

PEG-115M to skrót od polietylenoglikolu o masie cząsteczkowej około 115 000 g/mol (115 kDa). Litera „M” w nazwie oznacza tysiąc – a więc „115M” wskazuje, że cząsteczka zbudowana jest średnio z 115 000 jednostek powtarzalnych tlenku etylenu (–CH₂–CH₂–O–)¹⁵. Dla porównania: popularne PEG-400 ma masę zaledwie 400 g/mol i jest cieczą; PEG-115M, ze swoją ogromną masą cząsteczkową, zachowuje się jak substancja o wysokiej lepkości i dużej zdolności do zagęszczania roztworów⁶.

Polietylenoglikole są syntetycznymi polimerami – powstają przez polimeryzację tlenku etylenu lub polikondensację glikolu etylenowego. Nie mają działania leczniczego. Ich wartość polega na właściwościach fizykochemicznych, które pomagają stworzyć stabilny, skuteczny i bezpieczny preparat⁷.

Jaką rolę pełni PEG-115M w lekach i kosmetykach?

PEG-115M to ekscypient wielofunkcyjny – w jednym preparacie może pełnić kilka ról jednocześnie². Oto jego główne zastosowania:

Spoiwo (binder) – utrzymuje spójność składników stałych, np. w tabletkach czy proszkach, zapobiegając ich rozsypywaniu się⁸.
Stabilizator emulsji – zapobiega rozwarstwieniu fazy olejowej i wodnej w kremach, lotionach, zawiesinach i emulsjach do wstrzykiwań⁹.
Humektant – zatrzymuje wilgoć w produkcie, co zapobiega wysychaniu żeli i maści oraz wspiera nawilżenie skóry w kontakcie z preparatem¹⁰.
Rozpuszczalnik – ułatwia rozpuszczanie substancji czynnych i innych ekscypientów, co jest szczególnie przydatne przy słabo rozpuszczalnych lekach¹¹.
Środek zwiększający lepkość – zagęszcza ciecze, żele i syropy, umożliwiając precyzyjną kontrolę konsystencji i dawkowania¹².

W kosmetykach PEG-115M pojawia się m.in. w tonikach do twarzy, płynach po goleniu, tonikach do włosów oraz jako baza kremów i środek utrwalający zapach lub barwnik¹³.

PEG a pegylacja leków białkowych: Polietylenoglikol stosowany jest nie tylko jako bierny nośnik, ale również do modyfikowania leków białkowych (tzw. pegylacja). Przyłączenie PEG do cząsteczki białka spowalnia jej usuwanie z krwioobiegu, co pozwala na rzadsze dawkowanie niektórych leków biologicznych⁷. PEG-115M jako taki nie jest jednak stosowany do pegylacji – ta technika wykorzystuje inne frakcje PEG.

Czy PEG-115M jest bezpieczny? Co mówią regulacje?

Polietylenoglikole jako grupa są dopuszczone jako dodatki do żywności i składniki leków w Unii Europejskiej, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie³. Ich niska toksyczność i dobra tolerancja skórna sprawiają, że są od dekad stosowane w farmacji, kosmetologii i przemyśle spożywczym¹⁴. PEG nie jest klasyfikowany jako substancja niebezpieczna według standardów OSHA³.

Mimo tego dobrego profilu bezpieczeństwa istnieje istotne zastrzeżenie: u nielicznych osób PEG może wywołać reakcje nadwrażliwości. Amerykańska FDA odnotowała w 2021 roku 11 przypadków anafilaksji związanych z PEG, w tym dwa zakończone śmiercią⁴. Przypadki te dotyczyły różnych produktów zawierających PEG – nie wyłącznie PEG-115M. Reakcje anafilaktyczne są rzadkie, ale mogą być poważne.

Co warto wiedzieć o higroskopiności PEG: Wraz ze wzrostem masy cząsteczkowej polietylenoglikole stają się mniej higroskopiiczne (słabiej pochłaniają wilgoć z otoczenia) i mniej rozpuszczalne w wodzie⁶. Wysokocząsteczkowe PEG, takie jak PEG-115M, są dzięki temu stabilniejsze mikrobiologicznie – preparaty z ich udziałem rzadziej wymagają konserwantów⁶. To praktyczna zaleta zarówno dla producenta, jak i dla pacjenta z wrażliwą skórą.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

PEG-115M jest substancją pomocniczą i sam w sobie nie jest powodem do niepokoju dla większości osób. Jednak jeśli po zastosowaniu preparatu zawierającego PEG zauważysz którykolwiek z poniższych objawów, niezwłocznie skontaktuj się z lekarzem lub zadzwoń pod numer alarmowy 112:

nagły obrzęk twarzy, warg, języka lub gardła,
trudności z oddychaniem lub świszczący oddech,
nagły spadek ciśnienia krwi, zawroty głowy lub utrata przytomności,
rozległa wysypka, pokrzywka lub silny świąd⁴.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby, które miały wcześniej reakcje alergiczne na leki lub kosmetyki zawierające PEG. Warto poinformować lekarza i farmaceutę o takiej historii przed zastosowaniem nowego preparatu. Jeśli masz wątpliwości co do składu leku lub kosmetyku, zapytaj farmaceutę – jest do Twojej dyspozycji.

Jeśli stosujesz preparat z PEG-115M zgodnie z zaleceniami i nie masz historii alergii na PEG, nie ma powodów do szczególnych obaw. Zawsze czytaj ulotkę dołączoną do opakowania i zwracaj uwagę na sekcję dotyczącą substancji pomocniczych – tam znajdziesz informację, czy dany lek zawiera PEG.

Pytania i odpowiedzi

Co to jest PEG-115M?

PEG-115M to polietylenoglikol o masie cząsteczkowej około 115 000 g/mol, stosowany wyłącznie jako substancja pomocnicza (ekscypient) w lekach i kosmetykach – nie ma działania leczniczego¹.

Czy PEG-115M jest bezpieczny?

Polietylenoglikole są dopuszczone jako składniki żywności i leków w UE, USA i Kanadzie i mają ogólnie niską toksyczność³. U bardzo nielicznych osób mogą jednak wywołać reakcje nadwrażliwości, w tym rzadko anafilaksję⁴.

Po co PEG-115M jest dodawany do leków?

PEG-115M poprawia właściwości preparatu: wiąże składniki tabletki, stabilizuje emulsje, zatrzymuje wilgoć, rozpuszcza substancje czynne i reguluje lepkość – dzięki czemu lek jest stabilny i łatwy do podania².

Czy PEG-115M może wywołać alergię?

Tak, choć rzadko. FDA odnotowała w 2021 roku 11 przypadków anafilaksji związanych z PEG⁴. Jeśli po kontakcie z preparatem zawierającym PEG wystąpi wysypka, obrzęk lub trudności z oddychaniem, natychmiast szukaj pomocy medycznej.

W jakich produktach znajdę PEG-115M?

PEG-115M może być składnikiem kremów, lotionów, toników, płynów po goleniu, a także farmaceutycznych żeli, maści, zawiesin i tabletek – wszędzie tam, gdzie potrzebne jest spoiwo, stabilizator emulsji lub zagęstnik¹³.

Czym różni się PEG-115M od zwykłego PEG-400?

Masa cząsteczkowa PEG-400 wynosi 400 g/mol i jest to ciecz; PEG-115M ma masę ~115 000 g/mol, co sprawia, że jest znacznie bardziej lepki i skuteczniejszy jako zagęstnik⁶. Wyższa masa cząsteczkowa oznacza też mniejszą higroskopiiczność.

Czy PEG-115M jest aktywnym składnikiem leku?

Nie – PEG-115M to wyłącznie substancja pomocnicza. Sam nie leczy, ale umożliwia prawidłowe działanie substancji czynnej, poprawiając stabilność i postać preparatu⁷.

Czy PEG jest dopuszczony w Unii Europejskiej?

Tak. PEG jest autoryzowanym dodatkiem do żywności i składnikiem leków w UE, a także w USA i Kanadzie. Nie jest klasyfikowany jako substancja niebezpieczna według standardów OSHA³.

Czy PEG-115M może być stosowany w produktach dla osób z wrażliwą skórą?

Polietylenoglikole są znane z dobrej tolerancji skórnej i braku działania drażniącego; wysokocząsteczkowe PEG, takie jak PEG-115M, charakteryzują się dodatkowo stabilnością mikrobiologiczną, co zmniejsza potrzebę stosowania konserwantów⁶. Przy potwierdzonej alergii na PEG należy jednak unikać takich produktów.

Czy PEG-115M jest stosowany w szczepionkach?

PEG jako grupa był stosowany m.in. w szczepionkach mRNA przeciw COVID-19 jako składnik nanocząstek lipidowych⁴. PEG-115M jako konkretna frakcja nie jest wymieniony w tym kontekście w dostępnych źródłach – różne zastosowania wymagają różnych frakcji PEG o ściśle określonej masie cząsteczkowej.

Skąd się wziął PEG w farmacji?

Polietylenoglikole są stosowane w przemyśle farmaceutycznym od połowy XX wieku. Ich popularność wynika z unikalnego połączenia cech: są rozpuszczalne w wodzie, chemicznie obojętne, nie wchodzą w reakcje z większością substancji czynnych i są dobrze tolerowane przez organizm⁷. Z czasem odkryto, że przyłączanie PEG do leków białkowych (pegylacja) pozwala wydłużyć ich działanie – to przełom w terapii m.in. nowotworów i chorób przewlekłych⁷. PEG-115M, jako frakcja wysokocząsteczkowa, trafił głównie do zastosowań wymagających dużej lepkości i stabilności emulsji.

Jak czytać INCI, gdy widzisz „PEG"?

Na etykiecie kosmetyku lub leku możesz spotkać różne oznaczenia z „PEG”: PEG-6, PEG-400, PEG-115M. Liczba po myślniku (lub przed „M”) informuje o wielkości cząsteczki – im wyższa, tym gęstszy i bardziej stały produkt¹⁵. PEG-y z literą „M” to frakcje ultrawysokie (masa w tysiącach g/mol), używane głównie jako zagęstniki i stabilizatory⁵. Jeśli masz alergię na PEG, szukaj na liście składników INCI każdego wpisu zaczynającego się od „PEG-” – niezależnie od liczby.