Nerolidol

Czym jest nerolidol i gdzie go znajdziemy?

Nerolidol to naturalny sesquiterpene – organiczny związek zapachowy złożony z 15 atomów węgla, należący do grupy terpenów. Rośliny wytwarzają go m.in. jako naturalną ochronę przed żerującymi owadami¹. Jego charakterystyczny aromat – kwiatowy z nutami drewna i świeżości – sprawia, że jest składnikiem wielu perfum i kosmetyków.

Związek występuje w dwóch formach przestrzennych: trans-nerolidolu i cis-nerolidolu, które mogą różnić się aktywnością biologiczną. Naturalne źródła nerolidolu to m.in. jaśmin, trawa cytrynowa, imbir, drzewo herbaciane, lawenda, skórki owoców cytrusowych i niektóre odmiany konopi¹⁰. Amerykańska agencja FDA dopuściła nerolidol jako dodatek do żywności (środek aromatyzujący)¹¹.

Jak nerolidol działa w organizmie – co pokazują badania?

Nerolidol wykazuje aktywność biologiczną przez kilka równoległych mechanizmów, choć wszystkie dotychczasowe dane pochodzą z badań przedklinicznych – modeli zwierzęcych i hodowli komórkowych⁸⁹.

Działanie przeciwutleniające polega na neutralizacji wolnych rodników (reaktywnych form tlenu, ROS) i aktywacji endogennych enzymów antyoksydacyjnych – m.in. poprzez szlak Nrf2³. W badaniu na myszach nerolidol podawany w dawkach 25, 50 i 75 mg/kg dootrzewnowo obniżał stężenie azotynów i zwiększał aktywność enzymów antyoksydacyjnych w hipokampie w porównaniu z grupą kontrolną². Chroni w ten sposób lipidy, białka i DNA komórek przed uszkodzeniami oksydacyjnymi¹².

Działanie przeciwzapalne wynika z hamowania uwalniania prozapalnych cytokin. W modelu komórkowym (mysie komórki dendrytyczne) nerolidol hamował wytwarzanie TNF-α (IC₅₀ = 2,02 µM), IL-12 (IC₅₀ = 20,19 µM) i IL-12p40 (IC₅₀ = 7,57 µM) stymulowane przez lipopolisacharyd bakteryjny¹³. W modelu zapalenia wywołanego karageniną u myszy traktowanych neroli­dolem obserwowano istotnie mniejszy obrzęk i uszkodzenia tkanek niż u zwierząt nieleczonych¹⁴. Związek moduluje też szlak AMPK/Nrf-2/HO-1 oraz hamuje aktywację NF-κB¹⁵.

Czy nerolidol może wspierać układ nerwowy?

W modelach zwierzęcych nerolidol wykazywał szereg efektów neuroprotekcyjnych. W modelu choroby Alzheimera u szczurów zmniejszał odkładanie blaszek amyloidowych, peroksydację lipidów i utratę neuronów cholinergicznych³. W modelu parkinsonizmu wywołanego rotenonem hamował aktywację mikrogleju i neuroinflammację¹⁶. W modelu padaczki (kindling PTZ) tłumił zaburzenia pamięci związane z napadami, zmniejszając stres oksydacyjny¹⁷. W modelu udaru niedokrwiennego (okluzja tętnicy środkowej mózgu u szczurów) nerolidol zmniejszał rozmiar zawału mózgu i modulował markery zapalenia, apoptozy i stresu oksydacyjnego¹⁸.

Warto podkreślić: wszystkie te obserwacje dotyczą modeli zwierzęcych. Nie można na ich podstawie wnioskować o skuteczności u ludzi z chorobą Alzheimera, Parkinsona czy epilepsją.

Nerolidol a stres, lęk i sen – co mówią badania na zwierzętach?

Działanie uspokajające nerolidolu wykazano w kilku badaniach na gryzoniach. Badanie opublikowane w 2013 roku w piśmie Neurochemical Research wykazało, że nerolidol działa jako środek wspomagający sen u myszy¹⁹. W 2016 roku badanie opublikowane w Indian Journal of Pharmacology potwierdziło działanie przeciwlękowe w teście otwartego pola²⁰. Jedno z badań wskazało, że nerolidol jest terpenem najsilniej kojarzonym z odmianami konopi ocenianymi przez użytkowników jako redukujące lęk²¹.

Proponowany mechanizm działania przeciwbólowego i przeciwlękowego obejmuje układ GABAergiczny – nerolidol nie działa przez receptory opioidowe⁴. Badanie opublikowane w Fundamental and Clinical Pharmacology (2016) potwierdziło aktywność przeciwbólową (antynociceptywną) i przeciwzapalną z udziałem GABAergicznego szlaku sygnałowego i obniżeniem stężenia interleukin⁵²².

Właściwości przeciwdrobnoustrojowe i przeciwpasożytnicze nerolidolu

W badaniach laboratoryjnych nerolidol zaburzał integralność błon komórkowych bakterii, co prowadziło do wycieku składników wewnątrzkomórkowych i śmierci komórki. Mechanizm ten był skuteczny zarówno wobec bakterii Gram-dodatnich, jak i Gram-ujemnych, a także wobec drożdżaków i pleśni²³. Badanie z 2003 roku opublikowane w Antimicrobial Agents and Chemotherapy wykazało, że nerolidol zwiększa wrażliwość Staphylococcus aureus (w tym szczepów MRSA) i Escherichia coli na antybiotyki²⁴. Minimalne stężenie hamujące (MIC) wobec S. aureus wynosiło 512–>1024 µg/mL²⁵.

Nerolidol jako środek wspomagający przenikanie substancji przez skórę

Jedną z najbardziej udokumentowanych właściwości nerolidolu jest jego zdolność do działania jako wzmacniacz penetracji transdermalnej. Dzięki lipofilowemu charakterowi związek tymczasowo zaburza strukturę bariery lipidowej naskórka, zwiększając jej przepuszczalność dla innych substancji czynnych⁶. W badaniach wykazano, że nerolidol poprawiał wchłanianie skórne takich związków jak cytronelol i eugenol⁷. Badanie z 2007 roku wskazało na skuteczność nerolidolu jako składnika wspomagającego działanie preparatów miejscowych na zmiany skórne³¹. Trwają badania nad jego zastosowaniem w transdermalnych systemach dostarczania leków³².

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Nerolidol jest substancją naturalną, dopuszczoną jako dodatek do żywności, jednak w wyższych stężeniach może powodować podrażnienie oczu, skóry i dróg oddechowych¹¹. Ponieważ brak jest badań klinicznych z udziałem ludzi, profil bezpieczeństwa nerolidolu stosowanego jako suplement lub składnik preparatów zdrowotnych nie jest w pełni ustalony.

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem preparatów z neroli­dolem, jeśli:

• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych o bezpieczeństwie w tych grupach;
• przyjmujesz leki psychotropowe, nasenne lub anksjolityczne – ze względu na możliwy addytywny efekt uspokajający wynikający z działania GABAergicznego⁴;
• masz choroby wątroby lub nerek – brak danych o metabolizmie i eliminacji u osób z zaburzeniami tych narządów;
• stosujesz preparaty miejscowe z neroli­dolem jednocześnie z lekami w formie transdermalnej – może dochodzić do niezamierzonego zwiększenia wchłaniania innych substancji⁶;
• obserwujesz podrażnienie skóry, oczu lub dróg oddechowych po kontakcie z preparatem – przerwij stosowanie i zasięgnij porady.

Nerolidol nie zastępuje żadnego zatwierdzonego leczenia. Jeśli szukasz pomocy w związku z lękiem, bezsennością, infekcją lub chorobą neurologiczną – skonsultuj się ze specjalistą.

Podsumowanie – co warto zapamiętać o nerolidolu?

Nerolidol to naturalny terpen o szerokim spektrum aktywności biologicznej potwierdzonej w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach – od właściwości antyoksydacyjnych i neuroprotekcyjnych, przez uspokajające i przeciwlękowe, po przeciwdrobnoustrojowe i wspomagające przenikanie substancji przez skórę. Jednocześnie brak kontrolowanych badań klinicznych z udziałem ludzi oznacza, że żadne z tych działań nie zostało potwierdzone jako skuteczna terapia u człowieka. Jeśli interesujesz się preparatami zawierającymi nerolidol, sprawdź skład i stężenie substancji oraz – szczególnie jeśli przyjmujesz inne leki – porozmawiaj z farmaceutą lub lekarzem przed rozpoczęciem stosowania.