Leszczyna

Czym jest leszczyna pospolita i jakie jej części mają zastosowanie?

Leszczyna pospolita (Corylus avellana) to krzew powszechnie rosnący w Polsce i całej Europie, znany przede wszystkim z jadalnych orzechów laskowych. W fitoterapii wykorzystuje się trzy części rośliny: liście, pączki (w gemmoterapii) oraz olej tłoczony z orzechów¹. Każda z nich ma nieco inny skład i inne zastosowanie – liście dostarczają głównie garbników, a olej – cennych kwasów tłuszczowych i witaminy E.

Orzechy laskowe to drugie co do popularności orzechy na świecie, po migdałach. Uprawiane są przede wszystkim w Turcji, Azerbejdżanie i na Kaukazie, ale leszczyna pospolita rośnie dziko również w Polsce⁷.

Jakie związki aktywne zawierają liście leszczyny?

Głównym składnikiem aktywnym liści leszczyny pospolitej są garbniki (taniny). To właśnie im przypisuje się działanie ściągające na naczynia żylne, co sprawia, że preparat z liści leszczyny tradycyjnie stosowany jest jako tonik żylny – przy uczuciu ciężkich nóg i problemach z krążeniem żylnym¹. Garbniki kurczą tkanki i zmniejszają ich przepuszczalność – mechanizm ten jest wspólny dla całej grupy roślin bogatych w taniny.

Warto zaznaczyć, że dostępne dane dotyczące liści leszczyny pospolitej w kontekście klinicznym są ograniczone. Większość tradycyjnego zastosowania opiera się na wiedzy fitoterapeutycznej, a nie na badaniach klinicznych z randomizacją.

Co zawierają orzechy laskowe i dlaczego są odżywcze?

Surowe orzechy laskowe dostarczają w 100 g około 651 kcal, 61,2 g tłuszczu, 15 g białka i 9,4 g węglowodanów¹⁰. Dominującą frakcją jest tłuszcz, jednak głównie jednonienasycone kwasy tłuszczowe, co odróżnia orzechy laskowe od wielu innych przekąsek. Są też cennym źródłem minerałów: żelaza, magnezu, potasu, cynku, miedzi, fosforu i manganu¹⁰.

Szczególnie wysoka jest zawartość żelaza – według dostępnych danych przewyższa ona zawartość w większości owoców, warzyw, a nawet mięsie¹⁰. Orzechy laskowe zawierają też białko i błonnik pokarmowy, dzięki czemu pomimo wysokiej kaloryczności mają stosunkowo niski indeks glikemiczny i mogą być włączane do diety redukcyjnej¹⁰.

Jakie właściwości przypisuje się oleju z orzechów laskowych?

Olej z orzechów laskowych stosowany jest zewnętrznie do pielęgnacji skóry – nourishing (odżywienie), regeneracja i poprawa elastyczności oraz nawilżenia¹¹. Bogata zawartość α-tokoferolu czyni go naturalnym antyoksydantem: witamina E w tej formie jest najaktywniejszą biologicznie postacią tokoferolu i wykazuje najwyższą aktywność antyoksydacyjną w osoczu krwi².

Badania laboratoryjne wskazują, że ekstrakt z orzechów laskowych zawierający fenolowe kwasy antyoksydacyjne może hamować utlenianie LDL, co teoretycznie mogłoby ograniczać ryzyko miażdżycy¹². To jednak dane z badań laboratoryjnych, a nie z badań klinicznych na ludziach – nie należy traktować oleju z orzechów laskowych jako leku obniżającego cholesterol. Olej z orzechów laskowych jest też sprzedawany z myślą o obniżaniu cholesterolu, jednak obecne dane naukowe są niewystarczające, by potwierdzić tę skuteczność¹³.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed zastosowaniem preparatów z leszczyny, jeśli:

• Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie stosowania w dawkach przekraczających ilości spożywane z żywnością⁶.
• Masz stwierdzoną alergię na orzechy laskowe, orzeszki ziemne, orzech brazylijski, orzech makadamia lub uczulenie na pyłek brzozy albo bylicy – ryzyko ciężkiej reakcji alergicznej, w tym anafilaksji⁵⁶.
• Stosujesz leki na cukrzycę – niektóre preparaty roślinne z leszczyny mogą wpływać na poziom glukozy we krwi.
• Masz choroby wątroby lub nerek – przy doustnym stosowaniu preparatów z garbnikami w wysokich dawkach istnieje ryzyko uszkodzenia tych narządów.

Natychmiast zadzwoń pod numer 112 lub jedź na izbę przyjęć, jeśli po spożyciu orzechów laskowych lub preparatu z leszczyny pojawią się: trudności z oddychaniem, świszczący oddech, obrzęk twarzy, warg, języka lub gardła, gwałtowny spadek ciśnienia lub utrata przytomności. To objawy anafilaksji wymagające natychmiastowej pomocy medycznej⁵.

Leszczyna pospolita to roślina, która może być wartościowym uzupełnieniem pielęgnacji skóry (olej) i diety (orzechy). Olej z orzechów laskowych najlepiej przechowywać w chłodnym, ciemnym miejscu, by chronić cenne tokoferole przed utlenianiem. Orzechy laskowe warto jeść z umiarem – są kaloryczne, ale dostarczają żelaza, magnezu i witaminy E. Liście leszczyny w preparatach fitoterapeutycznych stosuj zgodnie z zaleceniami producenta i po konsultacji z farmaceutą. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do alergii lub interakcji z lekami – nie zwlekaj z pytaniem do specjalisty.