Fizetyna

Co to jest fizetyna i gdzie ją znajdziesz w diecie?

Fizetyna (ang. fisetin) to naturalny flawonoid polifenolowy – barwnik roślinny z grupy flawonoli – obecny w wielu owocach i warzywach. Najwyższe stężenia znajdziesz w truskawkach i jabłkach, ale związek ten występuje też m.in. w winogronach, cebuli, ogórkach i brzoskwiniach¹⁰. W aptekach i sklepach z suplementami dostępna jest jako izolowany ekstrakt w kapsułkach lub tabletkach.

Z chemicznego punktu widzenia fizetyna należy do tej samej rodziny co dobrze znane flawonoidy – kwercetyna czy luteolina – i dzieli z nimi część mechanizmów działania, choć badania wskazują na pewne różnice w sile i selektywności działania senolitycznego¹¹. Jej budowa chemiczna – obecność wolnych grup hydroksylowych – odpowiada za zdolność do bezpośredniego wychwytywania wolnych rodników (ROS)¹.

Jak działa fizetyna – co to znaczy „senolityk”?

Fizetyna jest klasyfikowana jako senolityk – związek zdolny do selektywnego usuwania komórek senescencyjnych. Komórki senescencyjne to takie, które przestały się dzielić, ale nie obumierają; zamiast tego wydzielają mieszaninę prozapalnych cytokin, chemokin i proteaz – zjawisko to określa się skrótem SASP (senescence-associated secretory phenotype). Nagromadzenie komórek senescencyjnych jest wiązane z przyspieszonym starzeniem tkanek i rozwojem chorób przewlekłych¹².

Fizetyna działa na kilku poziomach jednocześnie:

• Hamowanie szlaków PI3K/Akt i mTOR – komórki senescencyjne używają tych szlaków jako „linii ratunkowej” chroniącej je przed śmiercią; fizetyna blokuje te ścieżki, co prowadzi do apoptozy (programowanej śmierci) komórek senescencyjnych¹.
• Hamowanie białek z rodziny BCL-2 – białka te blokują apoptozę; fizetyna zakłóca ich działanie, otwierając drogę do eliminacji komórek senescencyjnych bez uszkadzania komórek zdrowych¹³.
• Aktywacja SIRT1 – sirtuiny to enzymy powiązane z regulacją długości życia; fizetyna aktywuje SIRT1 in vitro, co może wpływać na metabolizm komórkowy i ekspresję genów¹¹⁴.
• Neutralizacja ROS i wzrost glutationu – fizetyna bezpośrednio wychwytuje wolne rodniki dzięki grupom hydroksylowym i pobudza syntezę glutationu – endogennego antyoksydantu¹.
• Hamowanie NF-κB i cytokin zapalnych – związek tłumi wydzielanie TNF-α i IL-6, zmniejszając stan zapalny związany z SASP¹⁵¹⁶.
• Hamowanie agregacji białka tau – w badaniach laboratoryjnych fizetyna utrudniała tworzenie złogów tau (związanych z chorobą Alzheimera), jednak to działanie zostało wykazane tylko w warunkach in vitro¹⁷.

Warto pamiętać, że mechanizmy opisane powyżej w większości wykazano w badaniach na liniach komórkowych lub modelach zwierzęcych. Przełożenie ich na działanie u człowieka wymaga potwierdzenia w badaniach klinicznych.

Co mówią badania na zwierzętach o wpływie fizetyny na starzenie i sprawność?

Najczęściej cytowane badanie pochodzi z 2018 roku i zostało opublikowane w czasopiśmie EBioMedicine przez naukowców z Mayo Clinic i Uniwersytetu Minnesoty. Wykazano w nim, że podawanie fizetyny starym myszom eliminowało komórki senescencyjne, poprawiało ogólny stan zdrowia i wydłużało życie – bez stwierdzonych działań niepożądanych, nawet przy wysokich dawkach¹⁸.

Nowsze badanie opublikowane w 2025 roku w Aging Cell testowało przerywany schemat podawania: 27-miesięczne myszy (odpowiednik bardzo zaawansowanego wieku) otrzymywały fizetynę w dawce 50 mg/kg/dobę przez tydzień, następnie dwa tygodnie przerwy, potem kolejny tydzień leczenia. Efekty były wyraźne: zmniejszył się wskaźnik kruchości, wzrosła siła chwytu, a w mięśniach czworogłowych stwierdzono obniżoną ekspresję genów senescencyjnych. Co ważne, u młodych myszy fizetyna nie wywoływała żadnych efektów – co sugeruje selektywne działanie na zmiany związane z wiekiem²¹⁹. Skuteczność była porównywalna z działaniem syntetycznego senolityku ABT-263 (nawitoclaksu)³.

W modelach zwierzęcych badano też potencjalny wpływ fizetyny na funkcje poznawcze i neuroprotekcję. Wykazano m.in. zmniejszenie liczby senescencyjnych komórek nerwowych, obniżenie markerów SASP i poprawę zachowania u myszy z modelem choroby autoimmunologicznej²⁰. Podkreślmy jednak wyraźnie: wyniki badań na zwierzętach nie mogą być bezpośrednio przekładane na efekty u człowieka.

Jakie są wyniki badań klinicznych fizetyny u ludzi?

Dane kliniczne dotyczące fizetyny są wciąż ograniczone, a ich interpretacja wymaga ostrożności. Jak dotąd przeprowadzono kilka istotnych prób.

Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego (OA): W zakończonym badaniu klinicznym I/II fazy (randomizowanym, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo) 74 pacjentów w wieku 40–80 lat z radiologicznie potwierdzonym zwyrodnieniem kolana (stopnie K-L II–IV) otrzymywało fizetynę w dawce 20 mg/kg masy ciała przez 2 kolejne dni, co 28 dni, przez 3 cykle lub placebo. Wyniki były rozczarowujące: nie stwierdzono istotnych różnic między grupami w zakresie bólu, wyników MRI chrząstki, sprawności fizycznej, siły mięśniowej ani chodu. Łącznie odnotowano 185 zdarzeń niepożądanych (głównie ból stawów, nudności, bóle głowy, suchość w ustach), ale ich częstość była podobna w obu grupach (p > 0,5). Nie było poważnych zdarzeń niepożądanych związanych z lekiem⁴⁵.

Trwające badania: Mayo Clinic zainicjowała kilka prób klinicznych z fizetynią, m.in. oceniających jej wpływ na kruchość i stany zapalne u starszych dorosłych oraz w przewlekłej chorobie nerek²¹. Aktywnie rekrutowane jest badanie II fazy TROFFi (NCT05595499) – 88 kobiet po menopauzie, które przeszły chemioterapię z powodu raka piersi w stadium I–III i wykazują pogorszenie sprawności fizycznej. Uczestniczki otrzymują fizetynę doustnie w dawce 20 mg/kg przez 3 dni co 14 dni, przez 4 cykle. Główny punkt końcowy to zmiana dystansu w 6-minutowym teście marszu; dodatkowe punkty obejmują jakość życia, funkcje poznawcze, zmęczenie i markery senescencji (p16, SASP). Wyniki spodziewane są do 2026 roku⁶²².

Równolegle trwa badanie II fazy FIRST (NCT06399809) prowadzone przez Northwestern University, oceniające fizetynę u pacjentów z chorobą tętnic obwodowych (PAD). Dawkowanie: 20 mg/kg przez 2 dni co 14 dni, przez 16 tygodni. Główny punkt końcowy to poprawa dystansu w 6-minutowym teście marszu oraz redukcja markerów zapalnych (m.in. IL-6)²³.

Potencjalne właściwości neuroprotekcyjne fizetyny – co mówią badania?

Fizetyna jest badana pod kątem ochrony układu nerwowego, choć niemal wszystkie dane dotyczą modeli komórkowych i zwierzęcych. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że związek hamuje agregację białka tau (powiązanego z chorobą Alzheimera) oraz chroni neurony przed neurotoksycznością wywołaną wysokim stężeniem glukozy¹⁷²⁴. Mechanizmy obejmują aktywację szlaku PI3K/Akt/CREB – ścieżki wspierającej przeżycie neuronów – oraz hamowanie NF-κB i ograniczanie neuroinflammacji²⁵²⁶.

W modelu mysim choroby Parkinsona zaobserwowano, że fizetyna moduluje skład mikrobioty jelitowej i wywiera efekt neuroprotekcyjny²⁷. W badaniach na myszach z modelem depresji związanej z senescencją komórek nerwowych (myszy MRL/lpr) doustne podawanie fizetyny zmniejszało liczbę senescencyjnych komórek nerwowych i łagodziło objawy depresyjne²⁰. Wszystkie te dane – choć intrygujące – dotyczą wyłącznie modeli zwierzęcych i komórkowych; brak jest na razie klinicznych badań z udziałem ludzi potwierdzających te efekty.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Fizetyna jest suplementem diety, nie lekiem zarejestrowanym do leczenia konkretnych chorób. Zanim sięgniesz po preparat z fizetynią, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• Przyjmujesz leki immunosupresyjne, przeciwnowotworowe lub inne senolityki (np. dasatynib, kwercetyna, luteolina, nawitoclaks) – w badaniach klinicznych wykluczano osoby stosujące te substancje łącznie z fizetynią ze względu na możliwe interakcje⁹²⁸.
• Leczysz się onkologicznie lub jesteś w trakcie chemioterapii bądź radioterapii.
• Masz przewlekłą chorobę nerek lub wątroby – w badaniach klinicznych stosowano progi bezpieczeństwa laboratoryjnego (eGFR ≥ 30 ml/min/1,73 m², ALT/AST ≤ 4 × górna granica normy)²⁹.
• Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych dotyczących bezpieczeństwa w tych grupach.
• Stosujesz inne preparaty ziołowe o potencjalnych właściwościach senolitycznych, takie jak kurkumina, kava kava lub ziele dziurawca – były one wykluczane z protokołów badań klinicznych⁹.

Skontaktuj się z lekarzem lub przerwij stosowanie suplementu, jeśli po jego przyjęciu pojawią się: nasilone nudności, bóle głowy, nieoczekiwane zmiany w wynikach badań laboratoryjnych lub jakiekolwiek objawy, które cię niepokoją. Pamiętaj, że dotychczasowe dane kliniczne dotyczą stosowania fizetyny przez kilka tygodni w warunkach badania naukowego – bezpieczeństwo długoterminowego stosowania nie zostało ustalone⁸.

Fizetyna to fascynujący obszar badań nad starzeniem, ale na tym etapie wiedzy – suplement o obiecującym profilu działania w modelach zwierzęcych i akceptowalnym profilu bezpieczeństwa w krótkoterminowych badaniach klinicznych, bez udowodnionej skuteczności u ludzi w żadnym konkretnym wskazaniu. Jeśli rozważasz suplementację, rozmawiaj z lekarzem o aktualnym stanie badań, ustal, czy masz wskazania, i nie zastępuj fizetynią żadnego zaleconego leczenia.