Drzewo migdałowe

Migdałowiec pospolity – czym jest i co zawiera?

Migdałowiec pospolity (Prunus dulcis, syn. Prunus amygdalus) to drzewo z rodziny różowatych (Rosaceae), którego jadalne nasiona – potocznie zwane migdałami – od tysięcy lat są stosowane zarówno w żywieniu, jak i w tradycyjnej medycynie. Wyróżnia się dwa podstawowe typy: migdał słodki i migdał gorzki, różniące się nie tylko smakiem, ale przede wszystkim składem chemicznym i profilem bezpieczeństwa⁷.

Nasiona migdałowca są wyjątkowo odżywcze. W 100 g migdałów słodkich znajdziesz ok. 50–54% tłuszczu, 18–20% białka, 16% węglowodanów oraz błonnik pokarmowy². Frakcja tłuszczowa składa się głównie z jednonienasyconego kwasu oleinowego (MUFA) i wielonienasyconego kwasu linolowego (PUFA)⁹. Migdały są też cennym źródłem witaminy E (α-tokoferolu), wapnia, magnezu, potasu, fosforu, żelaza, miedzi i cynku¹⁰.

Wśród związków bioaktywnych szczególną rolę odgrywają polifenole: kwasy fenolowe (wanilinowy, kawowy, p-kumarowy, ferulowy, protokatechowy), flawonoidy (kemferol-3-ksylozyloglukozyd, kwercetyna, izoramnetyna), proantocyjanidyny oraz taniny¹¹¹². Całkowita zawartość polifenoli w migdałach wynosi 47–418 mg/100 g, proantocyjanidyn ok. 176 mg/100 g, a elagotanin 49–63 mg/100 g¹³.

Migdał słodki a migdał gorzki – kluczowa różnica

Migdał gorzki zawiera amigdalinę – glikozyd cyjanogenny, którego migdał słodki jest praktycznie pozbawiony. W kontakcie z wodą i enzymem emulsyną amigdalina ulega hydrolizie do glukozy, benzaldehydu i kwasu pruskiego (HCN) – substancji silnie toksycznej¹⁴. Gorzkie migdały mogą zawierać 6–8% kwasu pruskiego¹⁴, co czyni ich spożywanie w większych ilościach realnie niebezpiecznym.

Olej ze słodkich migdałów – właściwości i zastosowanie

Olej ze słodkich migdałów uzyskuje się przez tłoczenie nasion na zimno. Stanowi ok. 50% masy nasienia i jest bogaty w kwas oleinowy, kwas linolowy i kwas palmitynowy, a także α-tokoferol (witaminę E) oraz minerały: wapń, magnez, cynk i miedź⁶¹⁰. Wysoka zawartość jednonienasyconych kwasów tłuszczowych nadaje mu dobrą stabilność i lekką, nielepką konsystencję – stąd jego popularność jako bazy w preparatach do pielęgnacji skóry i olejach do masażu.

Zewnętrznie olej migdałowy działa nawilżająco i łagodząco. W tradycyjnych systemach medycznych był stosowany przy suchej, wrażliwej i dojrzałej skórze, egzemie, łuszczycy, podrażnieniach, a także do redukcji zmarszczek i obrzęków wokół oczu¹⁶. Wyciskane po tłoczeniu oleju wytłoki migdałowe (mączka migdałowa) działają jako delikatny środek oczyszczający – wiążą cząsteczki brudu bez podrażniania skóry².

Historycznie olej ze słodkich migdałów stosowano wewnętrznie przy kaszlu, chrypce, zaparciach i bólach nerek, a jego emulsja z gumą arabską była podawana w stanach zapalnych przewodu pokarmowego¹⁷¹⁸. Współcześnie te zastosowania mają charakter tradycyjny i nie są poparte badaniami klinicznymi o wysokiej jakości dowodów.

Co mówią badania o wpływie migdałów na cholesterol i cukier?

To obszar, w którym dysponujemy najlepszymi dowodami klinicznymi. W randomizowanym badaniu krzyżowym z udziałem 48 zdrowych ochotników codzienne spożywanie migdałów przez 6 tygodni obniżyło stężenie LDL-cholesterolu, cholesterolu całkowitego, zmniejszyło ilość tkanki tłuszczowej brzusznej i obwód talii w porównaniu z grupą kontrolną spożywającą izokaloryczne muffinki³. Podobne działanie hipolipemizujące obserwowano u pacjentów z hiperlipidemią³.

W zakresie glikemii: w badaniu z 15 zdrowymi uczestnikami posiłki wzbogacone migdałami obniżały poposiłkowe stężenie glukozy i insuliny oraz zmniejszały stres oksydacyjny. W większym badaniu (19 uczestników, w tym chorzy na cukrzycę typu 2) dieta bogata w migdały zmniejszyła poposiłkową glikemię o ok. 30% i poprawiła wskaźniki glukozy na czczo⁴. Badanie kliniczne Gulati i wsp. (2017) potwierdziło, że 24-tygodniowa suplementacja migdałami poprawia kontrolę glikemii i czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego u dorosłych z cukrzycą typu 2¹⁹.

Formy dostępne w aptece i kosmetyce

W aptekach i drogeriach spotkasz kilka postaci produktów opartych na migdałowcu. Olej ze słodkich migdałów (oleum amygdalae) dostępny jest jako kosmetyk do pielęgnacji ciała, twarzy i włosów – samodzielnie lub jako składnik kremów, balsamów i olejków do masażu. Wyciąg ze słodkich migdałów oraz proteiny ze słodkich migdałów stosuje się w dermokosmetykach odżywczych i regenerujących, szczególnie przeznaczonych dla skóry suchej i wrażliwej.

Suplementy diety zawierające zmielone migdały lub ich ekstrakt są dostępne w formie kapsułek i proszków. W badaniach klinicznych stosowano zazwyczaj 40–80 g całych migdałów dziennie przez okres do 24 tygodni²⁵. Tradycyjnie zaleca się 5–10 migdałów dziennie, najlepiej namoczonych i obranych ze skórki, co może ułatwiać przyswajanie składników odżywczych²⁶.

Olejek z gorzkich migdałów – stosowany wyłącznie zewnętrznie lub jako aromat spożywczy po usunięciu amigdaliny – nie jest przeznaczony do spożywania w postaci surowej. Jego zastosowanie jako składnika kosmetycznego czy aromatyzującego jest bezpieczne, o ile pochodzi z certyfikowanego źródła z potwierdzonym usunięciem HCN⁸.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Migdały spożywane w typowych ilościach żywieniowych są bezpieczne dla większości dorosłych. Warto jednak skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą w następujących sytuacjach:

• Alergia na orzechy drzewne – migdały należą do głównych alergenów pokarmowych; mogą wywoływać reakcje od łagodnych (swędzenie, pokrzywka) do anafilaksji. Przy stosowaniu oleju migdałowego na skórę może pojawić się świąd i zaczerwienienie⁵.
• Ciąża i karmienie piersią – spożywanie migdałów w ilościach pokarmowych jest uważane za bezpieczne, jednak stosowanie ich w większych dawkach leczniczych nie ma wystarczającego potwierdzenia bezpieczeństwa; w razie wątpliwości skonsultuj się z lekarzem⁵.
• Cukrzyca leczona farmakologicznie – migdały mogą obniżać poziom glukozy; połączenie z lekami przeciwcukrzycowymi (np. metforminą, insuliną, pochodnymi sulfonylomocznika) wymaga monitorowania glikemii⁴.
• Nadciśnienie leczone farmakologicznie – zawartość potasu i magnezu w migdałach może wpływać na ciśnienie krwi; omów suplementację z lekarzem prowadzącym²⁷.
• Spożycie surowych gorzkich migdałów lub produktów nieznanego pochodzenia zawierających amigdalinę – w razie podejrzenia zatrucia (zawroty głowy, nudności, duszność, przyspieszone bicie serca) niezwłocznie wezwij pomoc medyczną lub zadzwoń na pogotowie¹⁵.
• Dolegliwości żołądkowo-jelitowe – spożywanie ponad 8–10 migdałów dziennie może powodować wzdęcia, zaparcia i nudności²⁸.

Migdały i olej ze słodkich migdałów to wartościowe składniki diety i pielęgnacji skóry – pod warunkiem że wiesz, z którą odmianą masz do czynienia. Wybieraj produkty z migdałów słodkich od sprawdzonych producentów, zwracaj uwagę na skład i nie przekraczaj rozsądnych porcji. Jeśli chcesz włączyć migdały jako element wsparcia przy konkretnej dolegliwości – np. podwyższonym cholesterolu czy cukrzycy – omów to z lekarzem, bo mogą one uzupełniać, ale nie zastępować leczenia farmakologicznego.