Menu

Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Aluminum Zirconium Octachlorohydrex Gly

Aluminum zirconium octachlorohydrex gly (w skrócie AZ-gly) to syntetyczny kompleks glinowo-cyrkonowy z glicyną, stosowany jako substancja czynna w antyperspirantach. Działa przez tworzenie żelowego czopu w kanalikach gruczołów ekrynowych, ograniczając wydzielanie potu o 20–60% w zależności od stężenia i pH preparatu. W produktach kosmetycznych i lekach OTC stosuje się go w stężeniach do 20% (w przeliczeniu na formę bezwodną). Substancja jest dopuszczona do użytku zarówno w USA (monografia FDA OTC M019), jak i w UE (Załącznik III Rozporządzenia 1223/2009 po ocenie SCCS). Wnikanie przez skórę jest znikome – według oceny SCCS wynosi zaledwie ok. 0,00052% – a Europejski Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów nie potwierdził związku przyczynowego między tym składnikiem a rakiem piersi ani chorobami neurodegeneracyjnymi. Etykiety produktów zawierających AZ-gly muszą ostrzegać przed stosowaniem na uszkodzoną skórę i zalecać konsultację lekarską osobom z chorobami nerek.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Jak aluminum zirconium octachlorohydrex gly blokuje wydzielanie potu?
W jakich stężeniach jest dopuszczony i czym różni się od innych soli glinu?
Co mówią europejskie i amerykańskie regulacje o jego bezpieczeństwie?
Kto powinien zachować ostrożność i kiedy skonsultować się z lekarzem?

Co to jest aluminum zirconium octachlorohydrex gly i gdzie go znajdziesz?

Aluminum zirconium octachlorohydrex gly (AZ-gly) to syntetyczny kompleks chemiczny powstały w reakcji ośmiochlorowodrotlenku glinowo-cyrkonowego (Al₈Zr(OH)₂₀Cl₈·xH₂O) z glicyną (aminokwasem)⁶. Glicyna pełni tu rolę buforu – stabilizuje kwaśny kompleks i łagodzi jego potencjalnie drażniące działanie na skórę pach⁷. Substancja jest zarejestrowana w europejskiej bazie CosIng (nr ref. 31816) i figuruje w Załączniku III unijnego Rozporządzenia Kosmetycznego 1223/2009 jako składnik podlegający ograniczeniom⁸.

W aptece i drogerii znajdziesz ten składnik głównie w antyperspirантach w formie żelu, sztyftu lub kulki (roll-on). Stężenia w dostępnych produktach wahają się typowo od 15% do 20% (w przeliczeniu na formę bezwodną)⁹¹⁰. Substancja jest sklasyfikowana jako lek OTC w USA – co oznacza, że producent musi spełniać wymogi rejestracyjne dla produktów leczniczych dostępnych bez recepty¹¹.

Jak działa ten składnik – mechanizm blokowania potu

Główny mechanizm działania AZ-gly polega na tworzeniu nierozpuszczalnych żelowych czopów w kanalikach gruczołów ekrynowych (gruczołów potowych odpowiadających za termoregulację). Sole glinu reagują z elektrolitami obecnymi w pocie, tworząc trwały polimer, który fizycznie blokuje odpływ potu na powierzchnię skóry¹²¹³. Czopy te są stopniowo usuwane w toku naturalnego złuszczania naskórka (keratynizacji), więc działanie antyperspiracyjne jest odwracalne¹.

Dodatkowy efekt to hamowanie namnażania bakterii odpowiedzialnych za nieprzyjemny zapach potu – stąd produkty z AZ-gly działają jednocześnie jako antyperspirант i dezodorant¹⁴. Substancja wykazuje też właściwości ściągające (astringent) – obkurca pory skóry¹⁵.

Skuteczność antyperspiracyjna wynosi od 20% do 60% redukcji wydzielanego potu – im wyższe stężenie składnika i niższe pH produktu, tym silniejsze działanie¹. Wersja oktachlorowodrotlenkowa (octa-) zawiera więcej chloru niż warianty tetra- czy trichloro-, co przekłada się na tworzenie bardziej trwałych kompleksów polimerycznych i potencjalnie silniejsze działanie w przypadku intensywnego pocenia się¹⁶.

Jak stosować antyperspirant z AZ-gly: Produkty z tym składnikiem najlepiej aplikować wieczorem, na czystą i suchą skórę pach. Nocna aplikacja jest skuteczniejsza, bo gruczoły potowe są mniej aktywne, a czopy żelowe mają czas się uformować. Stosuj wyłącznie pod pachami – nie na twarz ani inne okolice ciała. Unikaj nakładania bezpośrednio po goleniu lub na podrażnioną, uszkodzoną skórę¹⁷¹⁸.

Stężenia i regulacje – ile AZ-gly może zawierać produkt?

W Stanach Zjednoczonych FDA klasyfikuje antyperspirанты jako leki OTC i dopuszcza stosowanie aluminum zirconium octachlorohydrex gly w stężeniu do 20% (w przeliczeniu na formę bezwodną), z wyłączeniem wody, glicyny jako buforu i propelentów z obliczeń¹⁹. Substancja musi spełniać wymagania farmakopei USP-NF w zakresie stosunków atomowych Al:Zr (2:1–5,99:1) oraz (Al+Zr):Cl²⁰.

W Unii Europejskiej składnik jest regulowany przez Rozporządzenie 1223/2009 (Załącznik III, poz. 50) jako kompleks chlorowodrotlenku glinowo-cyrkonowego z glicyną. SCCS ustaliło maksymalne dopuszczalne stężenia wyrażone jako aluminium: 10,60% w sprejach, 6,25% w produktach niesprejowych (sztyfty, roll-ony)³. Warto wiedzieć, że limity europejskie i amerykańskie są wyrażane w różny sposób (UE – jako % aluminium, USA – jako % całego związku bezwodnego), dlatego bezpośrednie porównanie liczb wymaga przeliczenia.

Forma produktu	Maks. stężenie (USA, FDA)	Maks. stężenie (UE, SCCS – jako % Al)
Spray/aerozol	do 20% (bezwodny AZ-gly)	10,60%
Sztyft, żel, roll-on	do 20% (bezwodny AZ-gly)	6,25%

Bezpieczeństwo – co mówi nauka o solach glinu w antyperspirантах?

Obawy dotyczące soli glinu w antyperspirантах – potencjalny związek z rakiem piersi i chorobą Alzheimera – są od lat przedmiotem analiz naukowych. Europejski Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) opublikował w 2019 roku opinię (SCCS/1613/19), a w 2022 roku ją zaktualizował. Wniosek jest jednoznaczny: nie wykazano związku przyczynowego między stosowaniem antyperspirантów z solami glinu a rakiem piersi ani chorobami neurodegeneracyjnymi⁴.

Kluczowy argument to znikome wchłanianie przez skórę. Badania z 2019 roku przeprowadzone z użyciem dermalnej aplikacji soli glinu wykazały, że przez zdrową skórę wnika zaledwie ok. 0,00052% substancji. Nawet nałożenie na skórę po goleniu lub depilacji nie zmienia tej wartości w sposób istotny⁴. Dla porównania – znacznie więcej glinu trafia do organizmu z jedzeniem i piciem niż z codziennym stosowaniem antyperspiranta²¹.

Toksyczność ostra soli glinu (chlorek, siarczan) jest określana jako umiarkowana do niskiej. Badania epidemiologiczne nie potwierdziły działania rakotwórczego. Związki glinu są też słabo wchłaniane z przewodu pokarmowego u ludzi i zwierząt, co dodatkowo ogranicza ich ogólnoustrojowe działanie²².

Możliwe działania niepożądane i sygnały z systemu FAERS:

Miejscowe podrażnienie skóry – zaczerwienienie (rumień), świąd, wysypka w miejscu aplikacji²³.
Rzadko: reakcja alergiczna lub ziarniniakowe zapalenie skóry pach (axillary granuloma) – opisywane przy stosowaniu związków cyrkonu w antyperspirантах²⁴.
W bazie FDA FAERS odnotowano 9 zgłoszeń niepożądanych dla tego składnika, w tym pojedyncze przypadki reakcji anafilaktycznej i obrzęku języka – dane te nie dowodzą związku przyczynowego²⁵.
Propylene glycol jako składnik pomocniczy może powodować podrażnienie i uczulenie u osób wrażliwych²⁴.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Antyperspirанты z aluminum zirconium octachlorohydrex gly są produktami do użytku zewnętrznego i przy prawidłowym stosowaniu są bezpieczne dla większości osób. Istnieją jednak sytuacje, w których konieczna jest konsultacja lekarska⁵²⁶.

Choroba nerek – przed użyciem produktu z tym składnikiem zapytaj lekarza. Regulacje FDA wprost wymagają takiego ostrzeżenia na etykiecie²⁶.
Wysypka lub podrażnienie po aplikacji – przerwij stosowanie i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą⁵.
Objawy reakcji alergicznej – obrzęk, silny świąd, pokrzywka, trudności z oddychaniem – wymagają natychmiastowej pomocy medycznej²³.
Przypadkowe połknięcie – skontaktuj się z centrum zatruć lub udaj się na izbę przyjęć⁵.
Nadmierne pocenie (hyperhidrosis) – jeśli standardowy antyperspirant nie przynosi ulgi, lekarz może zaproponować skuteczniejsze opcje terapeutyczne²⁷.

Pamiętaj: stosuj wyłącznie pod pachami, nie używaj na uszkodzoną ani podrażnioną skórę, przechowuj z dala od dzieci. Jeśli masz wątpliwości co do wyboru antyperspirantu – zapytaj farmaceutę, który pomoże dobrać preparat odpowiedni dla Twojej skóry i potrzeb.

Pytania i odpowiedzi

Czym jest aluminum zirconium octachlorohydrex gly?

To syntetyczny kompleks glinowo-cyrkonowy z glicyną, stosowany jako substancja czynna w antyperspirантах. Działa przez tworzenie żelowego czopu w kanalikach gruczołów potowych, ograniczając wydzielanie potu na powierzchnię skóry²⁸.

Jak skuteczny jest antyperspirant z tym składnikiem?

Skuteczność antyperspiracyjna wynosi od 20% do 60% redukcji wydzielanego potu. Im wyższe stężenie składnika i niższe pH produktu, tym silniejsze działanie¹.

Czy aluminum zirconium octachlorohydrex gly jest bezpieczny?

Europejski Komitet Naukowy SCCS potwierdził jego bezpieczeństwo przy stosowaniu zgodnym z regulacjami. Wnikanie przez skórę jest znikome – ok. 0,00052% – a ekspozycja ogólnoustrojowa z kosmetyków jest nieistotna w porównaniu z glinem przyjmowanym z żywnością⁴.

Czy antyperspiranty z glinem powodują raka piersi lub Alzheimera?

Aktualnie nie wykazano związku przyczynowego między stosowaniem antyperspirантów z solami glinu a rakiem piersi ani chorobami neurodegeneracyjnymi – takie wnioski wynikają z oceny SCCS z 2022 roku, opartej na wszystkich dostępnych danych naukowych⁴.

Jakie jest maksymalne dopuszczalne stężenie tego składnika?

W USA FDA dopuszcza do 20% (w przeliczeniu na formę bezwodną) w produktach OTC. W UE SCCS ustalił limit 10,60% w sprejach i 6,25% w produktach niesprejowych (wyrażony jako % aluminium)²³.

Czym różni się octachlorohydrex gly od tetrachlorohydrex gly?

Wersja oktachlorowodrotlenkowa zawiera więcej chloru niż tetrachlorowodrotlenkowa. Wyższy poziom chloru umożliwia tworzenie trwalszych kompleksów polimerycznych, co może przekładać się na silniejsze działanie antyperspiracyjne w przypadku intensywnego pocenia się²⁹.

Kiedy najlepiej stosować antyperspirant z tym składnikiem?

Producenci zalecają aplikację wieczorem, na czystą i suchą skórę pach. Nocna aplikacja jest skuteczniejsza, ponieważ gruczoły potowe są mniej aktywne i żelowe czopy mają więcej czasu na uformowanie się³⁰.

Czy mogę używać antyperspirantu z AZ-gly po goleniu?

Nie należy nakładać produktu bezpośrednio na uszkodzoną, podrażnioną lub świeżo ogoloną skórę. Takie ostrzeżenie jest wymagane przez regulacje FDA na etykiecie produktu⁵.

Czy osoby z chorobą nerek mogą stosować ten antyperspirant?

Osoby z chorobą nerek powinny przed użyciem skonsultować się z lekarzem. Wymóg takiego ostrzeżenia na etykiecie wynika wprost z przepisów FDA (21 CFR Part 350)²⁶.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Najczęściej zgłaszane to miejscowe podrażnienie skóry – zaczerwienienie, świąd lub wysypka w miejscu aplikacji. Rzadko może dojść do reakcji alergicznej. W razie pojawienia się wysypki lub podrażnienia należy przerwać stosowanie²³.

W jakich formach produktów można znaleźć ten składnik?

AZ-gly występuje w antyperspirантах w formie przezroczystego żelu, sztyftu i kulki (roll-on). Stężenie w typowych produktach wynosi 15–20%⁹³¹.

Czy ten składnik jest regulowany w Europie?

Tak – kompleksy chlorowodrotlenku glinowo-cyrkonowego z glicyną są wymienione w Załączniku III Rozporządzenia Kosmetycznego UE 1223/2009 i mogą być stosowane wyłącznie przy zachowaniu określonych limitów stężeń i warunków użycia⁸.

Czy aluminum zirconium octachlorohydrex gly działa też jako dezodorant?

Tak – sole glinu hamują namnażanie bakterii odpowiedzialnych za nieprzyjemny zapach potu, dlatego produkt wykazuje jednocześnie działanie antyperspiracyjne i dezodoryzujące¹⁴.

Dlaczego w antyperspirантach używa się cyrkonu obok glinu?

Dodanie cyrkonu do kompleksów glinowych to rozwiązanie stosowane od dziesięcioleci w celu poprawy właściwości formulacyjnych i skuteczności. Atomy cyrkonu wbudowane w strukturę polimeru stabilizują kompleks i ułatwiają tworzenie bardziej jednorodnych czopów żelowych w kanalikach gruczołów potowych⁷. Glicyna – aminokwas będący składnikiem nazwy „gly” – pełni rolę buforu: łagodzi kwaśny odczyn kompleksu (pH 3,0–5,0) i zmniejsza ryzyko podrażnienia skóry pach⁷³². Kompleksy AZ-gly są dostępne zarówno w formie bezwodnej (proszek), jak i jako roztwory w wodzie, glikolu propylenowym lub dipropylenglikolu, co daje formulatorom elastyczność przy tworzeniu różnych postaci produktu³³.

Czy „kliniczne" antyperspirанты to coś więcej niż marketing?

Produkty określane jako „clinical strength” zawierają zwykle maksymalne dopuszczalne stężenie składnika czynnego – w przypadku aluminum zirconium octachlorohydrex gly wynosi ono 20% w przeliczeniu na formę bezwodną¹⁰. Regulacje FDA precyzują, że produkt może posługiwać się określeniem „extra effective” (wzmocniona skuteczność), jeśli w badaniach klinicznych wykaże redukcję pocenia o co najmniej 30% przez 24 godziny³⁴. Standardowe produkty muszą osiągnąć próg 20% redukcji. Wybierając antyperspirant dla osób z nadmierną potliwością (hyperhidrosis), warto zapytać lekarza lub farmaceutę o preparat z najwyższym dopuszczalnym stężeniem substancji czynnej oraz o optymalny sposób aplikacji²⁷.

Jaki jest status regulacyjny AZ-gly poza USA i UE?

Aluminum zirconium octachlorohydrex gly podlega regulacjom nie tylko w USA i Unii Europejskiej – jest również kontrolowany w Kanadzie, Brazylii i Wielkiej Brytanii³⁵. W europejskiej bazie CosIng substancja figuruje pod numerem referencyjnym 31816, a w rejestrze REACH pod oznaczeniem AZO-956 G³⁶. Różne jurysdykcje stosują odmienne metody obliczania dopuszczalnych stężeń (np. jako procent całego związku bezwodnego w USA lub jako procent samego aluminium w UE), dlatego producenci działający na wielu rynkach muszą każdorazowo weryfikować zgodność z lokalnymi przepisami⁸.