Achyranthes aspera

Czym jest Achyranthes aspera i co to jest wyciąg z apamarga?

Achyranthes aspera to wieloletnie ziele z rodziny szarłatowatych (Amaranthaceae), znane w ajurwedzie pod nazwą apamarga, a w językach angielskim jako „prickly chaff flower” (kolczasta roślina plew). Rośnie jako chwast w tropikalnych i ciepłych regionach Azji, Afryki i Ameryki Południowej, a w tradycyjnej medycynie indyjskiej ma udokumentowaną historię sięgającą tysięcy lat⁶. Wyciąg z apamarga – najczęściej metanolowy lub etanolowy – pozyskuje się z różnych części rośliny: korzeni, liści, nasion i całych pędów, przy czym skład fitochemiczny różni się w zależności od użytej części i metody ekstrakcji⁷.

W ajurwedzie apamarga jest klasyfikowana jako roślina o smaku ostrym i gorzkim (katu, tikta), działaniu rozgrzewającym (ushna veerya) i właściwościach równoważących doshe Kapha i Vata⁸. Tradycyjnie przygotowywana jest jako sok ze świeżych liści (5–10 ml dziennie), proszek (churna), dekokt całej rośliny lub specjalny preparat alkaliczny zwany kshara – popioł z wypalonych pędów, bogaty w sole potasowe⁹.

Jakie substancje czynne zawiera apamarga?

Skład fitochemiczny Achyranthes aspera jest wyjątkowo bogaty i obejmuje kilka klas związków biologicznie czynnych¹. Do najlepiej scharakteryzowanych należą:

• Alkaloidy – przede wszystkim achyranthyna i betaina, obecne w całej roślinie; achyranthyna wykazuje w modelach zwierzęcych działanie hipotensyjne i rozszerzające naczynia krwionośne¹⁰.
• Ecdysteroidy – 20-hydroksyekdyzon (fitosteroid zbliżony strukturalnie do hormonów owadzich), izolowany głównie z liści i korzeni; to jeden z charakterystycznych markerów tej rośliny¹¹.
• Triterpenoidy – kwas oleanolowy (oznaczony w korzeniach na poziomie 0,54%) i kwas ursolicowy, używane jako chemiczne markery tożsamości surowca¹².
• Saponiny triterpenoidowe – saponiny A, B, C, D z nasion oraz bisdesmozydowe saponiny triterpenoidowe z różnych części rośliny¹³.
• Flawonoidy i kwasy fenolowe – pochodne kwercetyny, kaempferol, kwas ferulowy, kwas kawowy, kwas chlorogenowy i kwas oleanolowy, potwierdzone metodami TLC i HPLC¹⁴.
• Sterole roślinne – fitosterol o masie cząsteczkowej 412,37 g/mol, wyizolowany z części nadziemnych¹⁵.

Łączna zawartość flawonoidów w ekstrakcie metanolowym wynosi ok. 35,9 µg/ml (w przeliczeniu na ekwiwalenty kwercetyny), a fenoli ok. 9,9 µg/ml (ekwiwalenty kwasu galusowego)¹⁶.

Jakie działanie przypisują tej roślinie badania laboratoryjne i przedkliniczne?

W badaniach na modelach zwierzęcych i w warunkach laboratoryjnych wykazano szereg aktywności biologicznych ekstraktów z Achyranthes aspera. Należy podkreślić, że są to dane przedkliniczne – ich znaczenie dla człowieka wymaga potwierdzenia w badaniach klinicznych¹⁷.

W badaniach laboratoryjnych (in vitro) ekstrakt wodny Achyranthes aspera hamował proliferację komórek raka okrężnicy linii COLO-205 poprzez mechanizm apoptozy mitochondrialnej i zatrzymanie cyklu komórkowego w fazie S²³. Są to jednak wyniki wyłącznie in vitro i nie należy ich interpretować jako dowodu skuteczności w leczeniu nowotworów u ludzi.

Tradycyjne zastosowania apamarga w ajurwedzie i medycynie ludowej

Achyranthes aspera jest jedną z najszerzej stosowanych roślin leczniczych w ajurwedzie, tradycyjnej medycynie siddha oraz w medycynie ludowej Azji i Afryki. Tradycja przypisuje jej działanie wykrztuśne, moczopędne, przeczyszczające, przeciwrobacze, przeciwzapalne, przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne²⁴.

Do najczęściej wymienianych zastosowań należą:

• Dolegliwości układu oddechowego – astma, kaszel, zapalenie oskrzeli, odpluwanie wydzieliny; tradycyjnie podawana jako sok z liści lub olej²⁵.
• Układ moczowy – trudności z oddawaniem moczu, zatrzymanie moczu, obrzęki, kamienie nerkowe i pęcherzowe; roślina jest ceniona za właściwości moczopędne i litolitryczne²⁶.
• Układ trawienny – niestrawność, kolka, wzdęcia, czerwonka, zaparcia; tradycyjnie stosowana jako środek pobudzający trawienie i łagodny środek przeczyszczający²⁷.
• Skóra i rany – zewnętrzne stosowanie soku lub pasty z korzenia w leczeniu owrzodzeń, oparzeń, pokrzywki, świądu i ukąszeń owadów²⁸.
• Hemoroidy i przetoka odbytu – alkaliczny preparat kshara stosowany zewnętrznie w tradycyjnych procedurach ajurwedyjskich²⁹.
• Obfite krwawienia miesiączkowe – pasta z liści z olejem sezamowym, tradycyjnie przyjmowana doustnie³⁰.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Achyranthes aspera wykazuje potwierdzone w badaniach na zwierzętach właściwości abortywne i antyfertylizacyjne – ekstrakty etanolowy i chloroformowy zapobiegały implantacji zarodka u szczurów przy dawce 200 mg/kg⁴. Z tego powodu roślina jest bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży. Stosowanie w czasie laktacji i u dzieci poniżej 12. roku życia wymaga nadzoru lekarza lub wykwalifikowanego terapeuty³³.

Mężczyźni poddawani leczeniu niepłodności powinni unikać długotrwałego stosowania apamarga ze względu na opisywane działanie na płodność⁵. Wysokie dawki mogą powodować nudności i wymioty – jeśli po przyjęciu wyciągu z apamarga pojawią się silne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem³⁴.

Skontaktuj się z lekarzem przed zastosowaniem, jeśli:

• jesteś w ciąży lub planujesz ciążę,
• karmisz piersią,
• leczysz się z powodu chorób nerek lub wątroby,
• przyjmujesz leki obniżające ciśnienie krwi (achyranthyna może nasilać ich działanie),
• stosujesz leki hipoglikemizujące (opisywane działanie hipoglikemiczne może prowadzić do sumowania efektów)³⁵,
• jesteś mężczyzną leczącym się z powodu niepłodności.

Dane toksykologiczne dotyczące Achyranthes aspera są wciąż ograniczone – w badaniu na myszach doustna dawka ekstraktu metanolowego do 2000 mg/kg nie wywołała objawów toksycznych przez 48 godzin, jednak nie przekłada się to automatycznie na bezpieczeństwo długotrwałego stosowania u ludzi³⁶.

Wyciąg z apamarga może być interesującym uzupełnieniem tradycyjnych praktyk zdrowotnych, ale jego stosowanie wymaga ostrożności. Zanim sięgniesz po ten preparat, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą – zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na stałe lub masz przewlekłe schorzenia. Pamiętaj, że brak badań klinicznych oznacza brak pewności co do skutecznych i bezpiecznych dawek u człowieka. Jeśli zauważysz niepokojące objawy po rozpoczęciu stosowania, przerwij kurację i skonsultuj się ze specjalistą.