Indeks substancji czynnych
strona nr 94
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Spilanthol to alkiloamid z Acmella oleracea blokujący kanały sodowe i receptory bólowe TRPV1/TRPA1. Stosowany miejscowo łagodzi ból zębów i dziąseł, a w kosmetyce redukuje zmarszczki przez rozluźnienie mięśni twarzy i pobudzenie syntezy kolagenu.
- syntetyczne i biologiczne
Spiramycyna to makrolidowy antybiotyk o szerokim spektrum, wykorzystywany w terapii zakażeń bakteryjnych dróg oddechowych, skóry i w profilaktyce toksoplazmozy u ciężarnych.
- syntetyczne i biologiczne
Spironolakton działa moczopędnie, obniża ciśnienie i zatrzymuje potas w organizmie. Stosowany w niewydolności serca, obrzękach, marskości wątroby i schorzeniach nerek.
- syntetyczne i biologiczne
Spirulina to sinica zawierająca ok. 60% białka, fikocyjaninę i kwas GLA. Badania potwierdzają umiarkowany wpływ na cholesterol, ciśnienie krwi i masę ciała. Wymaga ostrożności u osób z chorobami autoimmunologicznymi, zaburzeniami krzepnięcia i w ciąży.
- syntetyczne i biologiczne
Sproszkowana wątroba wołowa to skoncentrowane źródło żelaza hemowego, witaminy B12, witaminy A oraz białka. Wspiera produkcję czerwonych krwinek, pracę układu nerwowego i odporność. Dostępna w formie proszku lub kapsułek, jest wygodną alternatywą dla osób, które nie przepadają za smakiem podrobów.
- syntetyczne i biologiczne
Sproszkowany kopolimer HEMA-HAS jest stosowany w przemyśle farmaceutycznym. Substancja ta ma właściwości hydrofilowe i jest rozpuszczalna w wodzie.
- syntetyczne i biologiczne
Srebro działa antyseptycznie na skórze i w opatrunkach, ale doustne preparaty koloidalne nie mają udowodnionego działania leczniczego i mogą powodować argyrię – trwałe przebarwienie skóry. Organy regulacyjne odradzają ich stosowania wewnętrznego.
- syntetyczne i biologiczne
MCT to tłuszcze o łańcuchu 6–12 węgli (głównie C8 i C10), wchłaniane bezpośrednio do wątroby i szybko spalane lub zamieniane w ciała ketonowe. Badania potwierdzają skromne korzyści dla masy ciała i metabolizmu; stosowane też w diecie ketogenicznej przy padaczce. Przy dawkach powyżej 30 g jednorazowo mogą powodować dolegliwości żołądkowe.
- Środek nawilżający Sensitol
Opis w przygotowaniu
- Środki nawilżające
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Stearynian gliceryny to substancja pomocnicza stosowana w lekach i kosmetykach jako emulgator, środek poślizgowy i lepiszcze. Wpisana do Farmakopei Europejskiej i uznana za bezpieczną przez FDA oraz EFSA. Nie leczy, ale sprawia, że preparat działa stabilnie i skutecznie.
- syntetyczne i biologiczne
Stearynian glinu to substancja pomocnicza stosowana w produkcji leków – głównie jako lubrykant tabletkowy, zagęstnik maści i stabilizator kremów. Jest praktycznie nierozpuszczalny w wodzie, dobrze miesza się z tłuszczami i uznawany jest za bezpieczny przy stosowaniu w dopuszczonych ilościach.
- syntetyczne i biologiczne
Stearynian magnezu to substancja pomocnicza w tabletkach i kapsułkach, która zapobiega przyklejaniu się składników do maszyn produkcyjnych i poprawia sypkość proszków. Jest zatwierdzony przez FDA i EMA jako bezpieczny eksypient farmaceutyczny. Stosowany w ilości 0,25–1% masy tabletki, w nadmiarze może spowalniać rozpad i wchłanianie leku.
- syntetyczne i biologiczne
Stearynian polioksylu to substancja pomocnicza w lekach i kosmetykach – emulgator łączący fazę olejową z wodną. Stosowany w kremach, maściach, kapsułkach i roztworach doustnych. Bezpieczny na zdrowej skórze; nie stosować na skórę uszkodzoną.
- Stearynian sodu
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Stearynian sorbitolu to emulgator i substancja pomocnicza w lekach oraz kosmetykach. Łączy wodę z tłuszczem w kremach, maściach i zawiesinach, a jego bezpieczeństwo potwierdziły EFSA, FDA i farmakopee europejska oraz amerykańska.
- surowce roślinne
Stefania tetrandra to zioło TCM z korzeniem bogatym w tetrandrynę i fangchinolinkę. Wykazuje działanie przeciwzapalne, rozkurczające naczynia i moczopędne. Silne alkaloidy wymagają ostrożności – szczególnie u osób z chorobami wątroby, nerek i przy stosowaniu leków na nadciśnienie.
- syntetyczne i biologiczne
Sterole roślinne to związki roślinne obniżające LDL-cholesterol o ok. 8–10% przy dawce 2 g dziennie. Działają poprzez blokowanie wchłaniania cholesterolu w jelitach, uzupełniają efekt statyn i diety ubogiej w tłuszcze nasycone. Są ogólnie bezpieczne, ale nie dla osób z sitosterolemią.
- surowce roślinne
Stewia to bezkaloryczny słodzik roślinny o potencjalnym działaniu hipoglikemizującym i hipotensyjnym. EFSA ustaliło ADI na 4 mg/kg masy ciała. Wyciąg ze stewii i liść stewii są dostępne jako suplementy diety i dodatki do żywności.
- syntetyczne i biologiczne
Stigmasterol to fitosterol roślinny obecny w soi i rzepaku. Badania przedkliniczne sugerują działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i potencjalnie ochronne dla serca, ale brakuje badań klinicznych na ludziach. Jego nadmierne nagromadzenie może być szkodliwe dla serca.
- surowce roślinne
Stokrotka pospolita (Bellis perennis) zawiera saponiny triterpenoidowe, flawonoidy, kwasy organiczne i witaminę C. Tradycyjnie stosowana zewnętrznie na rany i siniaki, wewnętrznie przy kaszlu i katarze. Wyciąg z kwiatów stokrotki pospolitej stosowany jest w dermokosmetykach jako składnik rozjaśniający i regenerujący. Ostrożność zalecana u osób uczulonych na astrowate oraz w ciąży.
- surowce roślinne
Wyciąg z kwiatów storczyka to składnik kosmetyczny z bazy CosIng o udokumentowanym działaniu łagodzącym. Zawiera flawonoidy, polisacharydy i antocyjany wykazujące właściwości antyoksydacyjne i nawilżające. Stosowany głównie w kremach i serach do pielęgnacji skóry.
- surowce roślinne
Strączyniec cewiasty (Cassia fistula) to roślina lecznicza o udokumentowanym tradycyjnym działaniu przeczyszczającym, zawierająca antrachinony, flawonoidy i garbniki. Miąższ owoców stosowano jako łagodny środek przeczyszczający, a liście i kora zewnętrznie w chorobach skóry.
- syntetyczne i biologiczne
Streptococcus oralis 89a to probiotyczny szczep paciorkowca stosowany w spreju donosowym lub doustnym, głównie u dzieci z nawracającymi infekcjami górnych dróg oddechowych. Badania kliniczne potwierdzają redukcję epizodów zakażeń, mniejsze zużycie antybiotyków i zmniejszenie przerostu adenoidów.
- syntetyczne i biologiczne
Streptococcus salivarius ssp. thermophilus to probiotyk z jogurtu o statusie bezpieczeństwa QPS (EFSA). Produkuje kwas mlekowy i beta-galaktozydazę, która ułatwia trawienie laktozy. Wzmacnia barierę jelitową i wspiera odporność. Stosowany w suplementach wieloszczepowych przy biegunkach i dysbiozie.
- syntetyczne i biologiczne
Streptococcus salivarius K12 to doustny probiotyk produkujący lantybiotyki hamujące bakterie wywołujące anginę i infekcje górnych dróg oddechowych. Badania kliniczne potwierdzają jego rolę w ograniczaniu nawracającego zapalenia gardła i migdałków oraz ochronie błony śluzowej jamy ustnej podczas radioterapii. Szczep ma dobrze udokumentowany profil bezpieczeństwa.
- syntetyczne i biologiczne
Streptococcus thermophilus to probiotyczna bakteria kwasu mlekowego obecna w jogurtach i suplementach. Produkuje laktazę ułatwiającą trawienie laktozy, wspiera barierę jelitową i moduluje odporność. Posiada status bezpieczeństwa GRAS i QPS; szczególną ostrożność zaleca się osobom z niedoborami odporności.
- syntetyczne i biologiczne
Streptodornaza upłynnia wysięki w stanach zapalnych i ropnych, wspierając gojenie w obrębie miednicy, odbytu i jamy ustnej, zwłaszcza w połączeniu ze streptokinazą.
- syntetyczne i biologiczne
Streptokinaza rozpuszcza skrzepy i upłynnia wysięki, wspomagając leczenie stanów zapalnych, ropnych oraz zakrzepowych. Stosowana miejscowo, przyspiesza gojenie ran i łagodzi objawy wielu schorzeń.
Streptomycyna to antybiotyk aminoglikozydowy, wykorzystywany głównie w leczeniu gruźlicy i ciężkich zakażeń bakteryjnych. Wymaga ostrożności z powodu możliwych działań niepożądanych.
- syntetyczne i biologiczne
Stront-89 to radiofarmaceutyk dożylny łagodzący ból kości przy przerzutach nowotworowych. Gromadzi się w aktywnych zmianach kostnych i emituje promieniowanie beta, które niszczy komórki nowotworowe. Efekt przeciwbólowy trwa 3–6 miesięcy, ale lek może obniżać liczbę krwinek i jest przeciwwskazany w ciąży.
- surowce roślinne
Stulisz lekarski to europejska roślina zielarska stosowana tradycyjnie przy chrypce, kaszlu i zapaleniu gardła. Zawiera glukozynolany, flawonoidy oraz glikozydy nasercowe – te ostatnie mogą powodować poważne działania niepożądane, w tym zaburzenia rytmu serca.
- Substancje zapachowe
Opis w przygotowaniu
- Subtylizyna
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Sugammadeks umożliwia szybkie i kontrolowane odwrócenie blokady nerwowo-mięśniowej po lekach zwiotczających, zwiększając bezpieczeństwo wybudzania pacjentów po operacjach chirurgicznych.
- syntetyczne i biologiczne
Sugemalimab to innowacyjny lek immunoonkologiczny stosowany w terapii zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca, zwiększający skuteczność leczenia i wspierający naturalne mechanizmy obronne organizmu.
- syntetyczne i biologiczne
Sukralfat chroni błonę śluzową żołądka i dwunastnicy, wspiera leczenie wrzodów, zabezpiecza przed działaniem kwasu solnego oraz wymaga ostrożności u osób z chorobami nerek.
- syntetyczne i biologiczne
Sukraloza (E955) to bezkaloryczny słodzik intensywny, ~600× słodszy od cukru, stosowany jako substancja pomocnicza w lekach i suplementach. EFSA potwierdziła jej bezpieczeństwo przy aktualnych zastosowaniach; ADI wynosi 15 mg/kg mc./dobę.
