Stefania tetrandra

Czym jest Stefania tetrandra i skąd pochodzi?

Stefania tetrandra to wieloletnie pnącze należące do rodziny Menispermaceae (miesięcznikowatych). Rośnie naturalnie w Chinach, na Tajwanie, w Japonii i Korei – najczęściej na wilgotnych łąkach, zboczach wzgórz i w bagiennych siedliskach. Pnącze osiąga od jednego do czterech metrów długości. Charakterystyczne są jej liście o tarczowatym kształcie – ogonek liściowy przyczepia się blisko środka blaszki, przez co liście przypominają małe parasole. Kwiaty są drobne, żółto-zielone, kwitną od maja do czerwca.

Medycznie wykorzystuje się korzeń – mięsisty, cylindryczny, gotowy do zbioru po trzech latach od wysiewu. W tradycyjnej medycynie chińskiej Stefania tetrandra zaliczana jest do pięćdziesięciu fundamentalnych ziół. Znana jest pod kilkoma nazwami: Fang Ji, Han Fang Ji oraz Fen Fang Ji. Ta ostatnia nazwa jest dziś szczególnie ważna – korzeń Stefanii tetrandra stał się głównym zamiennikiem dla tzw. Guangfangji, pozyskiwanego z roślin z rodziny Aristolochiaceae, które zawierają kwas aristolochowy – substancję o udowodnionej nefrotoksyczności (toksyczności wobec nerek). Stefania tetrandra tego związku nie zawiera.

Co zawiera korzeń Stefanii tetrandra?

Korzeń jest bogaty w alkaloidy bisbenzylizochinoliny. Najważniejsze z nich to:

• Tetrandyna – główny alkaloid, stanowiący od 0,6 do 0,9% masy korzenia (według niektórych źródeł nawet 12–23 g/kg suchej masy). To ona odpowiada za większość farmakologicznych właściwości rośliny.
• Fangchinolina – drugi kluczowy alkaloid, obecny w stężeniu od 0,3 do 3 mg/kg; wykazuje działanie immunomodulujące.
• Cyklaniolina – obecna w ilości około 0,1%; pełni rolę wspierającą.
• Jodek dimetylotetrandyny – związek o właściwościach rozkurczających mięśnie.

Korzeń zawiera również menizinę, menizydynę, oksofangchinynę, stephenanthrynę, stepholidynę oraz flawonoidy i lignany. Te ostatnie wzmacniają działanie alkaloidów, co sprawia, że naturalny korzeń działa synergistycznie – czyli jego składniki wzajemnie potęgują swoje efekty.

Jak Stefania tetrandra była stosowana w tradycyjnej medycynie chińskiej?

W systemie TCM korzeń Stefanii tetrandra był przede wszystkim surowcem przeciwzapalnym i hamującym autoagresję immunologiczną. Tradycyjnie zalecano go w przypadku:

• reumatyzmu i zapalenia stawów – jako środek łagodzący ból i obrzęki stawów,
• nadciśnienia tętniczego i zaburzeń rytmu serca,
• cukrzycy – szczególnie w połączeniu z tragankiem (Astragalus membranaceus), wierzono, że wspomaga wydzielanie insuliny,
• podagry – jako środek moczopędny zmniejszający obrzęki i ułatwiający wydalanie kwasu moczowego,
• ochrony wątroby przed zwłóknieniem i uszkodzeniem.

Według dawnych chińskich dzieł medycznych korzeń miał też zwiększać gęstość kości. Stefania tetrandra pojawia się także w protokołach wspomagających leczenie boreliozy – ze względu na działanie przeciwzapalne, szczególnie pomocne przy objawach stawowych i neurologicznych.

Co mówią badania naukowe?

Badania naukowe nad Stefanią tetrandra są wciąż na wczesnym etapie, a większość dowodów pochodzi z badań laboratoryjnych i modeli zwierzęcych. Jedno z badań klinicznych dotyczyło reumatoidalnego zapalenia stawów – wyniki są następujące:

• Biomarkery stresu oksydacyjnego – zaobserwowano ich niewielki spadek, jednak potencjał dowodowy oceniono jako niski.
• Elastaza neutrofili w surowicy – odnotowano jej obniżenie, co może mieć związek z łagodzeniem objawów reumatoidalnego zapalenia stawów. Potencjał dowodowy: niski.
• Liczba limfocytów (B i T) – bez istotnych zmian po 12 tygodniach suplementacji.
• Liczba białych krwinek – bez istotnych zmian przy doustnej suplementacji.

W badaniach laboratoryjnych alkaloidy bisbenzylizochinoliny z korzenia Stefanii tetrandra wykazały aktywność wobec wirusa SARS-CoV. To obiecujący kierunek badań, ale nie podstawa do klinicznych rekomendacji.

W jakich formach jest dostępna Stefania tetrandra?

Na rynku suplementów diety Stefania tetrandra dostępna jest przede wszystkim w dwóch postaciach. Pierwsza to sproszkowany korzeń w kapsułkach – typowa porcja to 400 mg korzenia w jednej kapsułce, przyjmowanej raz dziennie. Kapsułki są wygodne w dawkowaniu i pozbawione zbędnych dodatków (barwników, konserwantów, wypełniaczy). Druga forma to nalewka alkoholowa – wyciąg korzenia w proporcji 1:1, rozcieńczany przed użyciem. Nalewki charakteryzują się dobrą biodostępnością, ponieważ alkohol skutecznie ekstrahuje i stabilizuje alkaloidy. Stosuje się je w ilości jednej porcji zakraplacza (ok. 15 kropli) do trzech razy dziennie, zawsze w rozcieńczeniu. Można też przygotować odwar z ciętego korzenia – gotując go w wodzie przez 10–15 minut.

Warto wiedzieć, że nowoczesne preparaty komercyjne bywają standaryzowane pod względem zawartości tetrandyny, co zapewnia bardziej przewidywalne działanie. Przechowuj preparaty w suchym, ciemnym miejscu w temperaturze pokojowej, z dala od dzieci.

Podsumowanie

Stefania tetrandra to roślina o wielowiekowej historii stosowania w tradycyjnej medycynie chińskiej, ceniona głównie za właściwości przeciwzapalne i immunomodulujące. Jej korzeń – dostępny jako sproszkowany proszek w kapsułkach lub nalewka – zawiera tetrandynę i fangchinolimę, które są przedmiotem aktywnych badań naukowych. Pamiętaj jednak, że dowody kliniczne są nadal ograniczone. Bezwzględnie unikaj stosowania Stefanii tetrandra w ciąży, podczas karmienia piersią oraz przy przyjmowaniu leków nasercowych lub przy bloku przedsionkowo-komorowym. Jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki przewlekle, przed sięgnięciem po ten suplement warto porozmawiać z farmaceutą lub lekarzem.