Stearynian magnezu

Czym jest stearynian magnezu?

Stearynian magnezu to organiczny związek chemiczny – sól magnezowa kwasu stearynowego. W praktyce wygląda jak drobny, biały proszek, bezwonny i nierozpuszczalny w wodzie. Jego wzór chemiczny to Mg(C18H35O2)2, a numer CAS to 557-04-0.

Kwas stearynowy, z którego pochodzi ta substancja, jest nasyconym kwasem tłuszczowym zawierającym łańcuch 18 atomów węgla. To naturalny składnik tłuszczów – zarówno roślinnych, jak i zwierzęcych. Stearynian magnezu spożywamy więc na co dzień wraz z żywnością: znajdziemy go m.in. w wołowinie, łososiu, oliwie z oliwek, kakao, jajach czy orzechach.

Warto wiedzieć, że komercyjny stearynian magnezu nie jest w 100% jednorodny. Zgodnie z amerykańską farmakopeą jest opisywany jako mieszanina stearynianu magnezu i palmitynianu magnezu w zmiennych proporcjach. Może też występować w postaci bezwodnej lub jako różne hydraty – mono-, di- lub trihydrat – zależnie od temperatury i wilgotności przechowywania.

Surowiec do jego produkcji pochodzi głównie z olejów roślinnych – najczęściej z oleju palmowego i bawełnianego. Istnieje też odmiana pochodzenia zwierzęcego (z łoju wołowego lub wieprzowego) oraz syntetyczna, uważana za najczystszą formę z najmniejszym ryzykiem zanieczyszczeń.

Jak działa stearynian magnezu w lekach i suplementach?

W przemyśle farmaceutycznym stearynian magnezu pełni przede wszystkim rolę lubrykantu, czyli środka poślizgowego. To jedna z najczęściej stosowanych substancji pomocniczych na świecie – i nie bez powodu.

Podczas produkcji tabletek masa tabletkowa musi przepływać przez precyzyjne matryce i stemple maszyn. Bez odpowiedniego smaru materiał przywierałby do narzędzi, co prowadziłoby do nierównego dozowania, uszkodzeń sprzętu i problemów z jakością produktu. Stearynian magnezu rozwiązuje ten problem, tworząc cienką warstwę między proszkiem a metalowymi powierzchniami maszyny.

Jego funkcje w produkcji leków i suplementów to:

• Lubrykacja – zmniejsza tarcie między cząstkami proszku a elementami maszyn tabletkujących i kapsułkujących, zapewniając płynność procesu produkcji.
• Działanie przeciwzbrylające – zapobiega sklejaniu się cząstek substancji czynnych, co ułatwia ich równomierne rozprowadzenie w tabletce.
• Poprawa sypkości proszku – ułatwia przemieszczanie się proszku podczas dozowania, co przekłada się na dokładność każdej tabletki.
• Kontrola uwalniania substancji czynnej – dzięki właściwościom hydrofobowym może wpływać na tempo rozpadu tabletki, co bywa celowo wykorzystywane, gdy substancja czynna ma dotrzeć do konkretnego miejsca w przewodzie pokarmowym.

Typowe stężenie stearynianu magnezu w tabletkach wynosi od 0,25 do 5% składu. To niewielka ilość – jednak ważna. Zbyt duża jego zawartość może opóźniać rozpad tabletki i zmniejszać biodostępność substancji czynnej, dlatego producenci starannie dobierają proporcje.

Stearynian magnezu stosowany jest w szerokiej gamie doustnych postaci leku: tabletkach połykanych, tabletkach do żucia, tabletkach musujących, tabletkach rozpuszczalnych w ustach, twardych kapsułkach, pastylkach, granulkach i mieszankach proszkowych. Bywa też stosowany w zasypkach dla dzieci, zwykle w połączeniu z palmitynianem magnezu.

Zastosowanie stearynianu magnezu w kosmetykach

Jeśli używasz pudru do twarzy, cieni do powiek czy różu – istnieje duże prawdopodobieństwo, że stearynian magnezu jest jednym ze składników. W kosmetyce kolorowej pełni kilka ważnych funkcji technologicznych.

• Poprawa aplikacji – działa jako substancja poślizgowa, dzięki czemu kosmetyk łatwo się rozprowadza i równomiernie kryje skórę.
• Zwiększenie przyczepności – poprawia trwałość makijażu na skórze.
• Działanie przeciwzbrylające i matujące – zmniejsza pylistość pudru, ogranicza nadmierne błyszczenie skóry.
• Poprawa konsystencji – nadaje produktom gładką, jedwabistą strukturę i ułatwia równomierne rozprowadzenie pigmentów.
• Tworzenie cienkiego filmu na skórze – może spowalniać utratę wody z naskórka.

Sugerowane stężenie w formulacjach kosmetycznych wynosi od 5 do 10%. Stearynian magnezu znajdziesz przede wszystkim w pudrach sypkich i prasowanych, podkładach, cieniach do powiek, różach, bronzerach, szminki i pomadkach, a także w niektórych kremach i balsamach jako składnik stabilizujący strukturę.

Jeden ważny szczegół dla osób ze skórą tłustą i trądzikową: w wysokich stężeniach stearynian magnezu może działać komedogennie, czyli przyczyniać się do powstawania zaskórników. Reakcje alergiczne i podrażnienia należą do rzadkości, ale przy skłonności do zatykania porów warto zwracać uwagę na skład kosmetyków.

Czy stearynian magnezu jest bezpieczny?

Krótka odpowiedź: tak, przy zwykłym użytkowaniu jest bezpieczny. Dłuższa odpowiedź wymaga kilku zdań.

Stearynian magnezu posiada status GRAS (Generally Recognized As Safe – „ogólnie uznawany za bezpieczny”) w Stanach Zjednoczonych, nadany przez FDA. W Unii Europejskiej jest dopuszczony jako dodatek do żywności pod numerem E572, a jego bezpieczeństwo potwierdzono w regulacjach unijnych. Substancja jest też zaakceptowana przez Europejską Agencję Leków (EMA) jako składnik leków.

Przeprowadzono szereg badań genotoksyczności stearynianu magnezu – sprawdzano, czy może uszkadzać DNA lub powodować mutacje. Wyniki były jednoznaczne: substancja nie wykazała działania mutagennego w testach bakteryjnych, nie wywołała aberracji chromosomowych w komórkach in vitro ani mikrojąder w szpiku kostnym myszy. Na tej podstawie Wspólny Komitet Ekspertów FAO/WHO ds. Dodatków do Żywności (JECFA) potwierdził, że stearynian magnezu nie jest genotoksyczny.

W badaniach na szczurach próg toksyczności ustalono na poziomie 2500 mg/kg masy ciała dziennie. Dla porównania – ilość stearynianu magnezu w jednej kapsułce suplementu to zaledwie kilka miligramów. Żeby dostarczyć organizmowi tyle stearynianu, ile spożywamy go z codzienną żywnością, trzeba by zjeść około 2000 takich kapsułek.

Pewną ostrożność powinny zachować dwie grupy:

• Osoby z przewlekłą niewydolnością nerek – nerki odpowiadają za regulację poziomu magnezu w organizmie. Przy upośledzonej funkcji nerek może dochodzić do kumulacji magnezu, co może prowadzić do działań niepożądanych.
• Niemowlęta i małe dzieci – są szczególnie wrażliwe na działanie sedatywne soli magnezowych.

U osób zdrowych stearynian magnezu rzadko wywołuje jakiekolwiek działania niepożądane. Sporadycznie mogą pojawić się łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Nadmierne spożycie magnezu (z różnych źródeł łącznie) może mieć działanie przeczyszczające – ale dotyczy to skumulowanego spożycia magnezu ze wszystkich dodatków do żywności, a nie samego stearynianu w dawkach spotykanych w lekach czy suplementach.

Podsumowanie – co warto zapamiętać?

Stearynian magnezu to substancja pomocnicza, nie czynna – jej zadaniem jest ułatwienie produkcji leku lub suplementu, a nie leczenie. Jeśli widzisz go na liście składników swojej tabletki czy kapsułki, możesz być spokojny: jest tam w śladowych ilościach i pełni czysto technologiczną funkcję. Jego bezpieczeństwo zostało wielokrotnie potwierdzone przez instytucje regulacyjne w Europie, USA i na świecie. Osoby z chorobami nerek powinny jednak zwracać uwagę na łączne spożycie magnezu z różnych źródeł. W kosmetykach warto z kolei pamiętać, że przy skórze trądzikowej wysokie stężenia tej substancji mogą sprzyjać powstawaniu zaskórników.