Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneIndeks substancji czynnych
strona nr 34
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- surowce roślinne
Garbniki to roślinne polifenole o działaniu ściągającym, przeciwbakteryjnym i antyoksydacyjnym. Wiążą białka i metal, łagodząc biegunkę, przyspieszając gojenie ran i chroniąc błony śluzowe. Występują w korze dębu, herbacie, owocach granatu i wielu innych surowcach roślinnych dostępnych w aptece.
- surowce roślinne
Garcynia indyjska to roślina z Azji, której ekstrakt (HCA) jest stosowany w suplementach na odchudzanie. Działanie na masę ciała jest słabe i niejednoznaczne, a ryzyko uszkodzenia wątroby oraz interakcje z lekami wymagają ostrożności i konsultacji lekarskiej przed użyciem.
- surowce roślinne
Garcynia kambodżańska to roślina, z której skórki owocu pozyskuje się wyciąg bogaty w kwas hydroksycytrynowy (HCA). Suplementy z HCA są promowane jako wsparcie odchudzania, lecz dowody na skuteczność są słabe, a ryzyko uszkodzenia wątroby – udokumentowane. Przed zastosowaniem obowiązkowo skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
- surowce roślinne
Wyciąg z gardenii (Gardenia jasminoides) zawiera genipozyд, krocynę i kroceтynę. W badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach wykazuje działanie przeciwzapalne, ochronne dla wątroby i antyoksydacyjne. Brak potwierdzenia skuteczności w badaniach klinicznych u ludzi. Może działać przeczyszczająco i wchodzić w interakcje z lekami.
- surowce roślinne
Gardenia tahitańska (tiare) to polinezyjska roślina o kwiatach bogatych w linalool i salicylany, od wieków macerowana w oleju kokosowym jako monoi de Tahiti. Tradycyjnie stosowana przy bólach głowy, ranach i oparzeniach. Dane kliniczne u ludzi są ograniczone; dermokosmetyczne zastosowania są najlepiej udokumentowane.
- syntetyczne i biologiczne
Gefapiksant to innowacyjny lek stosowany w terapii przewlekłego kaszlu niewyjaśnionego lub opornego na leczenie, działający poprzez blokowanie nadmiernej aktywności nerwów wywołujących odruch kaszlowy.
- syntetyczne i biologiczne
Gemcytabina to cytostatyk stosowany w leczeniu wielu nowotworów, m.in. pęcherza, trzustki, płuca, jajnika i piersi. Pozwala na indywidualizację terapii dzięki różnym formom i dawkom.
- syntetyczne i biologiczne
Gemtuzumab ozogamycyny to innowacyjny lek celowany wykorzystywany w terapii ostrej białaczki szpikowej, zwiększający skuteczność leczenia przy jednoczesnej ochronie zdrowych komórek.
- syntetyczne i biologiczne
Genisteina to fitoestrogen z soi, który wiąże receptor estrogenowy ERβ z 30-krotnie wyższym powinowactwem niż ERα. Kliniczne dawki 54 mg/dobę łagodzą uderzenia gorąca i wspierają gęstość kości u kobiet po menopauzie. Działa też przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie. Wymaga ostrożności u osób leczonych hormonalnie z powodu nowotworów.
- syntetyczne i biologiczne
Geraniol to monoterpenowy alkohol z olejków eterycznych roślin aromatycznych. W badaniach przedklinicznych wykazuje właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe i potencjalnie przeciwnowotworowe. Dotychczasowe dane pochodzą głównie z modeli komórkowych i zwierzęcych – brakuje dużych badań klinicznych u ludzi.
Germanium-68 to radioizotop stosowany jako źródło gallium-68 w generatorach do produkcji radiofarmaceutyków PET, kluczowych w diagnostyce nowotworów, procesów zapalnych i zmian neurologicznych.
- syntetyczne i biologiczneGerman-68/Gal-68
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Gestoden to nowoczesny składnik antykoncepcji hormonalnej, który skutecznie zapobiega owulacji i utrudnia plemnikom dotarcie do komórki jajowej, zapewniając ochronę przed nieplanowaną ciążą.
- syntetyczne i biologiczne
Gilterytynib stosuje się w terapii ostrej białaczki szpikowej z mutacją FLT3, wykazując skuteczność u dorosłych pacjentów z nawrotem lub opornością na leczenie. Lek działa poprzez blokowanie kluczowych szlaków komórkowych.
- syntetyczne i biologiczne
Gimeracyl to syntetyczna substancja chemiczna stosowana w leczeniu niektórych chorób nowotworowych. Działa poprzez hamowanie aktywności enzymów biorących udział w syntezie DNA.
- syntetyczne i biologiczne
Gingerole to główne substancje czynne imbiru, odpowiedzialne za jego ostry smak i działanie biologiczne. Hamują enzymy prozapalne (COX-2, 5-LOX), blokują receptory 5-HT3 i neutralizują wolne rodniki. Badania kliniczne potwierdzają skuteczność w nudnościach ciążowych, bólu stawów i redukcji markerów zapalenia. Dawki terapeutyczne: 250 mg–2 g dziennie.
- syntetyczne i biologiczne
Ginsenozydy to aktywne saponiny żeń-szenia (ponad 200 odmian) o wielokierunkowym działaniu przeciwzapalnym, metabolicznym i neuroochronnym. Kliniczne dowody są obiecujące, lecz wciąż ograniczone. Przed stosowaniem warto skonsultować się z farmaceutą, szczególnie przy leczeniu farmakologicznym.
- syntetyczne i biologiczne
Gips (siarczan wapnia diwodny) w farmacji to substancja pomocnicza stosowana jako wypełniacz, spoiwo lub środek rozsadzający w tabletkach i kapsułkach. Jest uznawany za bezpieczny i nie reaguje z substancjami czynnymi leków. Poza farmacją znany jako dodatek do żywności E516.
- surowce roślinne
Gipsówka wiechowata to roślina, której korzeń zawiera triterpenoidowe saponiny o właściwościach wykrztuśnych. Stosowana tradycyjnie przy kaszlu i zapaleniu oskrzeli, budzi jednak poważne wątpliwości bezpieczeństwa ze względu na aktywność hemolityczną i brak ustalonych dawek klinicznych.
- syntetyczne i biologiczne
Giwosyran sodowy to innowacyjny lek stosowany w ostrej porfirii wątrobowej. Hamuje powstawanie toksycznych związków w wątrobie, redukując częstotliwość napadów choroby u dorosłych i młodzieży.
- syntetyczne i biologiczne
Glabrydyna to aktywny składnik korzenia lukrecji o silnym działaniu rozjaśniającym skórę – hamuje tyrozynazę i produkcję melaniny. Wykazuje też właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne. Hamuje enzymy CYP450, co może wpływać na metabolizm leków.
- syntetyczne i biologiczne
Glasdegib to innowacyjny lek stosowany w terapii ostrych białaczek szpikowych u dorosłych niekwalifikujących się do standardowej chemioterapii, działający przez blokowanie kluczowego szlaku komórkowego.
- syntetyczne i biologiczne
Glatiramer wykorzystywany jest w terapii rzutowych postaci stwardnienia rozsianego, modulując działanie układu odpornościowego i redukując częstość rzutów. Podawany regularnie w formie wstrzyknięć.
- surowce roślinne
Glaucyna to alkaloid z ziela siwca żółtego i siwca pomarańczowego, znany przede wszystkim z działania przeciwkaszlowego. Hamuje ośrodek kaszlu i rozszerza oskrzela, nie powodując przy tym uzależnienia. Bywa też składnikiem kosmetyków antycellulitowych ze względu na właściwości lipolityczne.
- syntetyczne i biologiczne
Glekaprewir to lek przeciwwirusowy skuteczny w leczeniu HCV u dorosłych i dzieci od 3 lat. Hamuje enzym wirusa, umożliwiając eliminację zakażenia oraz osiągnięcie wysokiego odsetka wyleczeń.
- syntetyczne i biologiczne
Glicerofosforan sodu to organiczny nośnik fosforanów stosowany dożylnie w żywieniu pozajelitowym i leczeniu hipofosfatemii. Działa po rozkładzie do fosforanów nieorganicznych przez fosfatazę zasadową w osoczu. Stosowany wyłącznie w warunkach szpitalnych, wymaga rozcieńczenia i regularnego monitorowania elektrolitów.
Glicerofosforan wapnia to organiczna sól wapnia i fosforu o wysokiej biodostępności, stosowana w profilaktyce i leczeniu osteoporozy, krzywicy, zaburzeń mineralizacji kości oraz wsparciu regeneracji tkanek.
- syntetyczne i biologiczne
Glicerydy kaprylowe to substancja pomocnicza otrzymywana z oleju kokosowego, stosowana w lekach, kosmetykach i suplementach jako nośnik, emolient i rozpuszczalnik. Posiadają status GRAS i są dopuszczone do stosowania zarówno w preparatach doustnych, jak i zewnętrznych.
- syntetyczne i biologiczne
Glicerydy oliwne to mono-, di- i triglicerydy z oliwy z oliwek, używane jako substancje pomocnicze w lekach. Poprawiają wchłanianie substancji aktywnych, tworzą stabilne emulsje i nawilżają skórę. Występują w kapsułkach, maściach, roztworach do infuzji i zawiesinach witamin A, D, E, K.
- syntetyczne i biologiczne
Glicerydy sojowe to mieszanina glicerydów z oleju sojowego stosowana jako substancja pomocnicza w lekach i kosmetykach. Poprawiają wchłanianie substancji czynnych, stabilizują emulsje i nawilżają skórę. Są uznane za bezpieczne, ale przeciwwskazane przy alergii na soję.
- syntetyczne i biologiczne
Gliceryna to wszechstronny składnik pomocniczy leków i suplementów – pełni rolę rozpuszczalnika, humektanta, środka słodzącego i osmotycznego. Stosuje się ją w syropach, czopkach, kremach i roztworach dożylnych. Do celów farmaceutycznych wymagana jest gliceryna farmaceutyczna o czystości ≥ 99,5 %, wolna od toksycznych zanieczyszczeń.
- Gliceryna undecylenowa
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Glicyna kapryloilowa to aminokwasowa pochodna glicyny i kwasu kaprylowego stosowana w kremach, żelach i szamponach. Reguluje sebum, działa przeciwbakteryjnie, buforuje pH skóry i wzmacnia układy konserwujące. Typowe stężenie w formułach to 0,5–2%.
- syntetyczne i biologiczne
Glicyryzynian potasu pochodzi z korzenia lukrecji i działa przeciwzapalnie, hepatoprotekcyjnie i antyoksydacyjnie. Stosowany w chorobach wątroby, egzemie, łuszczycy i alergicznym zapaleniu spojówek. Przy długotrwałym użyciu wymaga monitorowania poziomu potasu i ciśnienia krwi.
- syntetyczne i biologiczne
Gliklazyd to doustny lek przeciwcukrzycowy dla dorosłych z cukrzycą typu 2, który obniża poziom glukozy we krwi poprzez stymulację wydzielania insuliny przez trzustkę.
- Glikogen
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Glikol butylenowy (1,3-butanodiol) to substancja pomocnicza w kosmetykach i lekach działająca jako humektant, rozpuszczalnik, emollient i wspomagacz penetracji. Stosowany w stężeniach 1–10%, uznany za bezpieczny przez CIR i FDA; rzadko może powodować podrażnienie lub kontaktowe zapalenie skóry.
- syntetyczne i biologiczne
Glikol dipropylenowy (DPG) to substancja pomocnicza stosowana w lekach i kosmetykach jako rozpuszczalnik, humektant i nośnik substancji czynnych. Spełnia wymagania farmakopei USP i Ph. Eur., wykazuje bardzo niską toksyczność (LD₅₀ ok. 14 800 mg/kg u szczurów) i nie jest klasyfikowany jako substancja rakotwórcza ani genotoksyczna.