Mydłoka

Czym jest mydłoka i skąd pochodzi?

Mydłoka właściwa (Quillaja saponaria Molina), zwana też mydłodrzewem właściwym lub kwilają, to drzewo wyrastające nawet do 18 metrów wysokości, rosnące naturalnie na zachodnich zboczach Andów – w Chile, Boliwii i Peru. Należy do rodziny mydłodrzewowatych (Quillajaceae), choć dawniej klasyfikowano ją wśród różowatych (Rosaceae). Jest gatunkiem monotypowym – jedynym w swoim rodzaju.

Surowcem leczniczym i kosmetycznym jest kora wewnętrzna drzewa, pozyskiwana po oddzieleniu zewnętrznej warstwy korkowej. To właśnie ta część rośliny – znana farmakopealnie jako Cortex Quillaiae – zawiera od 9 do 10% saponin, a także szczawian wapnia, skrobię i laktoniny. Kora mydłoki była ujęta w Farmakopei Polskiej II, a do dziś figuruje w Farmakopei Szwajcarskiej (Pharmacopoea Helvetica) i Farmakopei Brytyjskiej, co potwierdza jej farmaceutyczną jakość i standaryzację jako surowca leczniczego.

Saponiny – co sprawia, że mydłoka pieni się jak mydło?

Kluczem do zrozumienia działania mydłoki są saponiny triterpenowe. To naturalne związki powierzchniowo czynne, które w kontakcie z wodą tworzą obfitą, trwałą pianę – przypominającą tę z mydła. Aglikonem (czyli rdzeniem chemicznym) tych saponin jest kwas kwilajowy, a cukry budujące ich strukturę to m.in. ksyloza, fukoza, arabinoza i glukoza.

Saponiny nie tylko pieną – mają też konkretne działanie biologiczne:

• Zmniejszają lepkość śluzu w układzie oddechowym i pokarmowym, co ułatwia odkrztuszanie wydzieliny.
• Stymulują wydzielanie żółci i wspomagają trawienie tłuszczów.
• Działają przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo – przy kontakcie z bakteriami, grzybami i pierwotniakami powodują rozerwanie ich błon komórkowych.
• Naruszają strukturę wirusów i wykazują aktywność immunologiczną poprzez stymulację cytokin.
• Hamują powstawanie amin biogennych w jelicie grubym, ograniczają wydzielanie amoniaku i siarkowodoru, co zapobiega wzdęciom.

Kora zawiera też polifenole, glikozydy i taniny, które wzmacniają jej działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne.

Jak mydłoka działa na skórę i włosy?

Wyciąg z kory mydłoki to jeden z niewielu naturalnych składników, który łączy w sobie funkcję środka myjącego z pielęgnacyjną. Delikatnie oczyszcza skórę, nie naruszając jej naturalnego płaszcza lipidowego – dlatego szczególnie poleca się go osobom z cerą wrażliwą, suchą lub atopową. Substancje skrobiowe zawarte w korze zapobiegają nadmiernemu wysuszeniu.

W kontekście skóry głowy i włosów mydłoka wykazuje kilka dobrze udokumentowanych właściwości:

• Działanie przeciwłupieżowe – saponiny hamują wzrost grzyba Malassezia, odpowiedzialnego za powstawanie łupieżu.
• Regulacja sebum – pomaga przy przetłuszczających się włosach, przywracając im naturalny balans.
• Działanie przeciwbakteryjne – ekstrakty hamują m.in. wzrost bakterii Propionibacterium acnes, co czyni mydłokę pomocną przy trądziku.
• Poprawa kondycji włosów – zapobiega elektryzowaniu się i dodaje połysku.
• Działanie przeciwzapalne – łagodzi wypryski, łojotok, ropnie na skórze owłosionej i stany zapalne.

Zewnętrznie stosuje się ją też przy łuszczycy, toczniu, pęcherzycy, liszajach i trądziku dojrzałym. Tradycyjnie używano jej do przemywania wrzodów i wykwitów skórnych.

Zastosowanie wewnętrzne – kiedy sięgnąć po mydłokę doustnie?

Doustnie kora mydłoki stosowana była tradycyjnie i w ziołolecznictwie przy kilku wskazaniach. Najważniejsze z nich to:

• Nieżyty dróg oddechowych – zapalenie oskrzeli, tchawicy i gardła; mydłoka działa wykrztuśnie i sekretolitycznie (upłynnia wydzielinę).
• Kaszel i katar – odwar można też wkraplać do zatok przy zapaleniu.
• Wzdęcia i zaparcia – saponiny pobudzają perystaltykę i ograniczają procesy gnilne w jelicie grubym.
• Hipercholesterolemia – udowodniono wpływ obniżający poziom cholesterolu we krwi.
• Wsparcie trawienia – stymuluje wydzielanie żółci i poprawia przyswajanie tłuszczów.

Co ciekawe, mydłoka ma też zastosowanie przy zapaleniu gardła i jamy ustnej – jako płukanka po rozcieńczeniu odwaru.

W jakich produktach aptecznych znajdziesz mydłokę?

W aptekach i sklepach zielarskich mydłoka dostępna jest w kilku postaciach. Wyciąg z kory mydłoki to najczęściej spotykana forma w kosmetykach – znajdziesz go jako składnik szamponów przeciwłupieżowych, żeli do mycia twarzy i ciała, płynów do prania dla alergików oraz preparatów myjących dla dzieci. Sproszkowana kora (Quillaia cortex) dostępna jest jako surowiec do samodzielnego przygotowania naparów, odwarów i nalewek.

W kosmetykach wyciąg z kory pełni kilka funkcji jednocześnie: jest środkiem powierzchniowo czynnym (zastępuje syntetyczne detergenty), składnikiem pianotwórczym, składnikiem przeciwłupieżowym i środkiem maskującym zapachy. Jego niski potencjał drażniący sprawia, że chętnie stosuje się go w preparatach dla skóry wrażliwej i trądzikowej.

W przemyśle spożywczym dopuszczalna zawartość mydłoki jako środka zmniejszającego napięcie powierzchniowe wynosi 0,01% – co pośrednio potwierdza bezpieczeństwo tej rośliny przy zachowaniu właściwych dawek.

Podsumowanie – dla kogo jest mydłoka?

Mydłoka to wszechstronny, naturalny surowiec apteczny o potwierdzonych właściwościach myjących, nawilżających, przeciwzapalnych, antybakteryjnych i przeciwłupieżowych. Jej delikatne działanie sprawia, że szczególnie dobrze sprawdza się u osób z wrażliwą, atopową lub trądzikową cerą oraz przy problemach ze skórą głowy – łupieżu i łojotoku. Wyciąg z kory mydłoki to naturalna alternatywa dla syntetycznych detergentów, biodegradowalna i hipoalergiczna. Przy stosowaniu wewnętrznym trzymaj się zalecanych dawek i nie przekraczaj 2 tygodni kuracji bez konsultacji z farmaceutą. Osoby z ciążą, wrzodami żołądka lub chorobami nerek powinny unikać doustnego stosowania tej rośliny.