Reklama
Z tego materiału dowiesz się:
  • Czym jest amigdalina i dlaczego bywa mylnie nazywana „witaminą B17″?
  • Jak organizm metabolizuje amigdalinę i skąd bierze się ryzyko zatrucia cyjankiem?
  • Co wykazały badania kliniczne na temat jej skuteczności w leczeniu raka?
  • Jakie są objawy zatrucia i kiedy należy natychmiast szukać pomocy medycznej?
  • Jaki jest aktualny status prawny amigdaliny w Europie i na świecie?

Co to jest amigdalina i skąd pochodzi?

Amigdalina to naturalny glikozyd cyjanogenny – związek organiczny, w którym cząsteczka cyjanku jest chemicznie związana z cukrem i fragmentem aromatycznym. Występuje przede wszystkim w pestkach moreli, gorzkich migdałach, pestkach brzoskwiń i śliwek, a w mniejszych ilościach w nasionach jabłek, siemieniu lnianym i niektórych roślinach strączkowych1. Sam związek jest stosunkowo nieaktywny – dopiero enzymatyczna hydroliza w organizmie uwalnia toksyczne metabolity8.

W obrocie handlowym i w literaturze alternatywnej amigdalina bywa nazywana „laetrile” lub „witaminą B17″. Laetril to jednak półsyntetyczna, oczyszczona pochodna amigdaliny, a nie identyczny związek. Żadna z tych nazw nie odnosi się do prawdziwej witaminy – amigdalina nie spełnia definicji witaminy, gdyż nie jest niezbędna do funkcjonowania organizmu1. Stosowanie nazwy „witamina B17″ jest zabiegiem marketingowym bez podstaw naukowych.

Jak amigdalina jest metabolizowana w organizmie?

Kluczowym enzymem rozkładającym amigdalinę jest β-glukozydaza. W jelicie cienkim dochodzi najpierw do tak zwanego metabolizmu pierwszego przejścia – amigdalina zostaje przekształcona w prunazynę (pośredni metabolit), bez uwalniania cyjanku. Prunazynę wchłania się przez transporter SGLT1 w około 50%9. Drugi, bardziej niebezpieczny szlak przebiega w okrężnicy, gdzie bakterie jelitowe (głównie Firmicutes, Bacteroidetes i Actinobacteria) produkują własną β-glukozydazę, która bezpośrednio rozkłada amigdalinę do glukozy, benzaldehydu i cyjanowodoru (HCN)5.

Stężenie cyjanku we krwi osiąga szczyt już 1,5–2 godziny po podaniu doustnym9. Organizm dysponuje mechanizmem detoksykacji – enzym rodanaza (tiosiarczano-sulfurotransferaza) w wątrobie i nerkach przekształca HCN w nieszkodliwy tiocyjanian wydalany z moczem10. Problem polega na tym, że wydajność tego mechanizmu jest ograniczona i może zostać przekroczona przy wyższych dawkach lub przy zwiększonej aktywności bakteryjnej w jelitach.

Indywidualna mikrobiota jelitowa ma kluczowe znaczenie dla tego, ile cyjanku faktycznie powstanie – skład bakteryjny jelit, dieta i stan zdrowia przewodu pokarmowego sprawiają, że reakcja na tę samą dawkę amigdaliny może się znacznie różnić między osobami11.

Dlaczego droga doustna jest szczególnie ryzykowna: Przy podaniu doustnym bakterie jelitowe drastycznie zwiększają ilość uwalnianego cyjanku w porównaniu z podaniem dożylnym. Po iniekcji dożylnej około 80% cyjanku jest wykrywane w moczu jako tiocyjanian (forma nieszkodliwa), a objawy zatrucia są znacznie rzadsze. Doustne przyjmowanie amigdaliny lub spożywanie pestek owoców pestkowych niesie więc wielokrotnie wyższe ryzyko zatrucia12. Dzieci są szczególnie narażone ze względu na mniejszą masę ciała – opisano przypadki śmiertelne u 4-letniego dziecka6.

Jak cyjanowodór uszkadza organizm?

Cyjanowodór (HCN) wiąże się z jonem Fe³⁺ cytochromu c oksydazy – enzymu kluczowego dla łańcucha oddechowego w mitochondriach. Blokada tego białka zatrzymuje transport elektronów i syntezę ATP, czyli głównego nośnika energii w komórkach. Komórki przestają efektywnie wykorzystywać tlen, mimo że jest on dostępny we krwi – to stan nazywany hipoksją cytotoksyczną. Dochodzi do nagromadzenia mleczanu, zakwaszenia środowiska wewnątrzkomórkowego i ostatecznie śmierci komórek213.

Szczególnie wrażliwe na niedobór energii są komórki serca i mózgu. Objawy ostrego zatrucia cyjankiem obejmują dlatego bóle głowy, zawroty głowy, splątanie, kołatanie serca i duszność3. Przy wysokich dawkach może dojść do utraty przytomności i zatrzymania akcji serca.

Co mówią badania o działaniu przeciwnowotworowym?

W laboratoriach amigdalina wykazuje aktywność przeciwnowotworową w hodowlach komórkowych. W komórkach raka prostaty, szyjki macicy, płuca, pęcherza moczowego i jelita grubego obserwowano między innymi wzrost stężenia białka proapoptotycznego Bax, spadek antyapoptotycznego Bcl-2, aktywację kaspazy-3 oraz zahamowanie cyklu komórkowego w fazie G0/G11415. Zaproponowano też mechanizm selektywności: komórki nowotworowe mają więcej β-glukozydazy i mniej rodanazy niż komórki zdrowe, co teoretycznie miałoby powodować, że więcej cyjanku uwolni się właśnie w guzie16.

Jednak wyniki badań na zwierzętach były w większości negatywne – amigdalina nie zmniejszała rozmiaru guzów ani nie hamowała ich wzrostu w modelach zwierzęcych17. Tego kroku – od laboratorium do żywego organizmu – amigdalina nie przeszła pomyślnie w żadnym dobrze zaprojektowanym badaniu.

Wyniki badań klinicznych u ludzi:
  • W największym badaniu klinicznym (NCI/FDA, 1982 r.) 178 pacjentów z zaawansowanym nowotworem otrzymywało amigdalinę dożylnie, a następnie doustnie, wraz z „terapią metaboliczną”. Odnotowano jedną częściową odpowiedź trwającą 10 tygodni. U części chorych stwierdzono toksyczność cyjanku lub stężenia cyjanku we krwi zbliżające się do wartości śmiertelnych3.
  • Przegląd systematyczny Cochrane z 2015 r. przeanalizował dostępne dane i stwierdził: brak kontrolowanych badań klinicznych potwierdzających skuteczność amigdaliny/laetrilu w leczeniu raka oraz realne ryzyko zatrucia cyjankiem, zwłaszcza przy podaniu doustnym4.
  • Wcześniejszy przegląd systematyczny (2011 r.) sformułował taki sam wniosek18.

Czy amigdalina ma inne potencjalne działania?

Przedkliniczne dane laboratoryjne wskazują na kilka dodatkowych aktywności biologicznych, choć żadna z nich nie ma potwierdzenia w badaniach klinicznych u ludzi. W badaniach na zwierzętach i w hodowlach komórkowych obserwowano działanie przeciwzapalne – amigdalina hamowała enzymy COX-2 i iNOS, zmniejszała syntezę prostaglandyny E₂ i tlenku azotu oraz obniżała poziomy cytokin prozapalnych TNF-α i IL-1β19. Odnotowano też wstępne dane o działaniu hepatoprotekcyjnym (ochronnym dla wątroby) i potencjalnie korzystnym wpływie na przebieg przewlekłej obturacyjnej choroby płuc20. Wszystkie te obserwacje pochodzą z badań in vitro lub na modelach zwierzęcych – nie wolno ich traktować jako potwierdzonych korzyści u ludzi.

Amigdalina była historycznie stosowana w medycynie wschodniej w leczeniu astmy i niedokrwistości aplastycznej, a w niektórych źródłach wskazuje się na jej potencjał analgetyczny21. Żadne z tych zastosowań nie zostało potwierdzone w kontrolowanych badaniach klinicznych.

Jaki jest status prawny amigdaliny w Polsce i Europie?

Amigdalina nie jest dopuszczona jako lek ani jako składnik suplementu diety w Unii Europejskiej. Żadna agencja regulacyjna (EMA, URPL) nie zatwierdziła jej do stosowania terapeutycznego. W Stanach Zjednoczonych FDA zakazała sprzedaży i stosowania amigdaliny (laetrilu) ze względu na ryzyko zatrucia cyjankiem22. Preparat jest dostępny wyłącznie w klinikach medycyny alternatywnej poza USA i UE, jednak terapie, w których jest stosowany, nie zostały uznane za skuteczne22.

Warto podkreślić, że amigdalina bywa nadal oferowana przez internet jako produkt „naturalny” lub „surowiec badawczy”. Zakup i stosowanie takich preparatów wiąże się z poważnym ryzykiem zdrowotnym – skład i jakość produktów dostępnych poza oficjalnym obrotem aptecznym są niekontrolowane, a ryzyko zatrucia cyjankiem jest realne7.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Natychmiast wezwij pomoc medyczną lub skontaktuj się z Centrum Informacji Toksykologicznej (telefon: 42 657 99 00), jeśli po spożyciu amigdaliny, pestek moreli, gorzkich migdałów lub jakiegokolwiek preparatu reklamowanego jako „laetril” lub „witamina B17″ pojawią się:

  • silne bóle głowy, zawroty głowy lub nagłe splątanie3,
  • kołatanie serca, nieregularny rytm serca lub duszność3,
  • nudności i wymioty3,
  • utrata przytomności lub drgawki,
  • jakiekolwiek objawy u dziecka po zjedzeniu pestek owoców pestkowych6.

Nie czekaj na nasilenie objawów – zatrucie cyjankiem może postępować szybko. Nie stosuj amigdaliny jako alternatywy ani uzupełnienia leczenia onkologicznego bez wiedzy i zgody lekarza prowadzącego. Samodzielne odstawianie terapii przeciwnowotworowej na rzecz preparatów z amigdaliną może bezpośrednio zagrażać życiu.

Jeśli lekarz prowadzący nie wie o stosowaniu przez ciebie preparatów zawierających amigdalinę lub pestki moreli – poinformuj go. Cyjanek może wchodzić w interakcje z lekami i zaburzać wyniki badań krwi.

Pytania i odpowiedzi

Czy amigdalina leczy raka?

Nie – badania kliniczne nie potwierdziły skuteczności amigdaliny w leczeniu nowotworów. Największe badanie (178 pacjentów, NCI/FDA, 1982 r.) nie wykazało żadnej korzyści terapeutycznej, a przegląd systematyczny Cochrane z 2015 r. potwierdził brak dowodów skuteczności4. Wyniki laboratoryjne z hodowli komórkowych nie przekładają się na skuteczność u ludzi17.

Czy „witamina B17" to naprawdę witamina?

Nie. Amigdalina nie jest witaminą – nie spełnia definicji witaminy, ponieważ nie jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Nazwa „witamina B17″ to chwyt marketingowy stosowany przez zwolenników alternatywnych terapii, bez żadnego uzasadnienia naukowego1.

Skąd pochodzi amigdalina i w czym naturalnie występuje?

Amigdalina naturalnie występuje w pestkach moreli, gorzkich migdałach, pestkach brzoskwiń i śliwek, a w mniejszych stężeniach w nasionach jabłek i niektórych roślinach strączkowych1. Laetril to półsyntetyczna, oczyszczona pochodna amigdaliny – oba związki bywają używane wymiennie, ale nie są identyczne1.

Czy amigdalina jest legalna w Polsce?

Amigdalina nie jest dopuszczona jako lek ani suplement diety w Unii Europejskiej. Nie jest zarejestrowana przez żadną europejską agencję regulacyjną do stosowania terapeutycznego. W USA FDA zakazała jej sprzedaży jako leku ze względu na ryzyko zatrucia cyjankiem722.

Jakie są objawy zatrucia amigdaliną?

Objawy zatrucia cyjankiem po spożyciu amigdaliny obejmują bóle głowy, zawroty głowy, splątanie, nudności, wymioty, kołatanie serca i duszność. W ciężkich przypadkach może dojść do utraty przytomności i zatrzymania krążenia3. Objawy mogą pojawić się już 1,5–2 godziny po spożyciu9.

Dlaczego doustne przyjmowanie amigdaliny jest bardziej niebezpieczne niż dożylne?

Przy podaniu doustnym bakterie jelitowe produkują β-glukozydazę, która rozkłada amigdalinę bezpośrednio do cyjanowodoru w okrężnicy. Przy podaniu dożylnym amigdalina omija ten szlak – po iniekcji około 80% cyjanku jest wykrywane w moczu jako nieszkodliwy tiocyjanian, a ryzyko toksyczności jest znacznie mniejsze512.

Czy pestki moreli są bezpieczne do spożycia?

Spożywanie pestek moreli wiąże się z realnym ryzykiem zatrucia cyjankiem, ponieważ zawierają amigdalinę. Opisano przypadki zatruć zarówno u dorosłych, jak i u dzieci6. Europejskie organy ds. bezpieczeństwa żywności odradzają spożywanie pestek moreli, szczególnie przez dzieci.

Jak organizm detoksykuje cyjanek z amigdaliny?

Głównym mechanizmem detoksykacji jest enzym rodanaza (tiosiarczano-sulfurotransferaza), który w wątrobie i nerkach przekształca cyjanek w nieszkodliwy tiocyjanian wydalany z moczem10. Mechanizm ten ma jednak ograniczoną wydajność i może zostać przekroczony przy większych dawkach amigdaliny.

Czy amigdalina działa selektywnie na komórki nowotworowe?

Teoria selektywności zakłada, że komórki nowotworowe mają więcej β-glukozydazy i mniej rodanazy niż komórki zdrowe, co miałoby powodować preferencyjne uwalnianie cyjanku w guzie. Hipoteza ta nie została potwierdzona w badaniach klinicznych u ludzi1619.

Czy amigdalina może być stosowana razem z chemioterapią?

Nie ma danych klinicznych potwierdzających bezpieczeństwo ani skuteczność takiego połączenia. Cyjanek uwalniany z amigdaliny może nasilać toksyczność leczenia onkologicznego i zaburzać wyniki badań. Każde stosowanie amigdaliny u pacjenta onkologicznego powinno być bezwzględnie skonsultowane z lekarzem prowadzącym17.

Czy istnieją nowe badania nad amigdaliną, które mogą zmienić jej ocenę?

Trwają badania laboratoryjne nad nowymi formami dostarczania amigdaliny, m.in. nanocząsteczkami alginian-chitozan, które mają poprawić wchłanianie i ograniczyć toksyczność23. Jednak do czasu przeprowadzenia dobrze zaprojektowanych badań klinicznych amigdalina pozostaje związkiem bez udowodnionego działania terapeutycznego u ludzi24.

Jakie jest maksymalne bezpieczne stężenie amigdaliny?

Dane są nieprecyzyjne i nie zostały zdefiniowane przez organy regulacyjne UE. W literaturze naukowej podawana jest maksymalna dawka kliniczna 680 mg/kg jako granica, poniżej której nie stwierdzano toksyczności w ograniczonych badaniach, jednak szacowana dawka śmiertelna dla dorosłego człowieka to zaledwie 0,5–3,5 mg/kg cyjanku25. Brak bezpiecznej i skutecznej dawki terapeutycznej to jeden z głównych argumentów przeciwko stosowaniu amigdaliny.

Reklama
Reklama