Reklama

Mupirocyna, bacytracyna i fusydynian sodu to antybiotyki miejscowe o różnych wskazaniach, mechanizmach działania i profilu bezpieczeństwa.

Przegląd porównywanych substancji czynnych

Mupirocyna, bacytracyna (często w połączeniu z innymi antybiotykami, takimi jak neomycyna i polimyksyna B) oraz fusydynian sodu należą do antybiotyków stosowanych miejscowo na skórę. Wszystkie te substancje wykazują działanie przeciwbakteryjne, ale różnią się mechanizmem działania i zakresem aktywności123.

  • Mupirocyna stosowana jest głównie w leczeniu zakażeń skóry oraz w eliminacji nosicielstwa gronkowców z nosa45.
  • Bacytracyna (często jako maść wieloskładnikowa) używana jest do zapobiegania i leczenia powierzchownych zakażeń skóry, zwłaszcza przy drobnych urazach6.
  • Fusydynian sodu wykorzystywany jest w leczeniu różnych bakteryjnych zakażeń skóry, w tym liszajca i czyraczności7.

Wskazania do stosowania – kiedy sięgamy po dany antybiotyk?

Choć wszystkie omawiane substancje mają wspólny cel, jakim jest leczenie zakażeń skóry, różnią się szczegółowymi wskazaniami oraz grupami pacjentów, którym można je podawać.

  • Mupirocyna znajduje zastosowanie w leczeniu pierwotnych i wtórnych zakażeń skóry, takich jak liszajec, czyraki, zakażenia mieszków włosowych czy wtórne zakażenia ran. Specjalna postać donosowa mupirocyny jest wykorzystywana do eliminacji nosicielstwa gronkowca złocistego, także szczepów opornych na metycylinę (MRSA)485.
  • Bacytracyna (najczęściej w maściach wieloskładnikowych z neomycyną i polimyksyną B) stosowana jest do zapobiegania zakażeniom w drobnych ranach, otarciach, zadrapaniach i powierzchownych oparzeniach. Nie jest przeznaczona do leczenia poważnych zakażeń czy głębokich ran69.
  • Fusydynian sodu zalecany jest w leczeniu zakażeń skóry wywołanych przez bakterie wrażliwe na kwas fusydynowy, takich jak liszajec, czyraczność, zapalenie mieszków włosowych czy zanokcica7.

Warto podkreślić, że mupirocyna i fusydynian sodu są dopuszczone do stosowania u dzieci (choć mupirocyny do nosa nie zaleca się u noworodków i niemowląt)10, natomiast większości preparatów z bacytracyną nie powinno się stosować u dzieci poniżej 12 roku życia z uwagi na ryzyko działań niepożądanych11.

Ważne: Wybór odpowiedniego antybiotyku miejscowego zależy nie tylko od rodzaju zakażenia, ale także od wieku pacjenta, lokalizacji zmian oraz obecności innych chorób. Niektóre preparaty, np. z bacytracyną, są przeciwwskazane u najmłodszych dzieci, podczas gdy mupirocyna i fusydynian sodu mogą być stosowane już od wieku niemowlęcego, z pewnymi ograniczeniami1110.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Omawiane substancje różnią się mechanizmem działania i sposobem, w jaki działają na bakterie oraz wchłaniają się przez skórę:

  • Mupirocyna blokuje syntezę białek bakteryjnych poprzez hamowanie syntetazy izoleucynowej t-RNA. Działa bakteriostatycznie w niższych stężeniach, a bakteriobójczo w wyższych. Jest szczególnie skuteczna wobec gronkowców (w tym MRSA) i paciorkowców112. Po miejscowym zastosowaniu praktycznie nie wchłania się do krwiobiegu, a nawet jeśli do tego dojdzie, szybko ulega rozkładowi do nieaktywnego metabolitu13.
  • Bacytracyna hamuje syntezę ściany komórkowej bakterii, działa głównie na bakterie Gram-dodatnie. W preparatach wieloskładnikowych jej działanie uzupełniają neomycyna (hamuje syntezę białek, działa głównie na Gram-ujemne) i polimyksyna B (uszkadza błonę komórkową bakterii Gram-ujemnych)2. Wchłanianie przez nieuszkodzoną skórę jest bardzo małe, ale po zastosowaniu na uszkodzoną skórę neomycyna może wchłaniać się i wywoływać ogólnoustrojowe działania niepożądane14.
  • Fusydynian sodu blokuje syntezę białek bakteryjnych poprzez hamowanie aktywności elongacyjnego czynnika G. Działa głównie na gronkowce i niektóre paciorkowce, wykazuje także pewną aktywność wobec innych bakterii Gram-dodatnich. Przenikanie przez skórę jest niewielkie315.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?

Każda z omawianych substancji ma swoje przeciwwskazania i zalecenia dotyczące bezpieczeństwa stosowania:

  • Mupirocyna jest przeciwwskazana w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub składniki pomocnicze16. Nie należy stosować jej do oczu ani na błony śluzowe (poza specjalną maścią do nosa). U osób z ciężką niewydolnością nerek zaleca się ostrożność przy stosowaniu postaci zawierających makrogol17.
  • Bacytracyna i maści wieloskładnikowe są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na którąkolwiek z substancji, a także u dzieci poniżej 12 lat oraz przy zaburzeniach słuchu i nerek. Nie należy ich stosować na duże powierzchnie uszkodzonej skóry, głębokie rany czy błony śluzowe, ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych (nefrotoksyczność, ototoksyczność)18.
  • Fusydynian sodu nie powinien być stosowany u osób uczulonych na tę substancję lub składniki pomocnicze. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju oporności bakteryjnej1920.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i innych szczególnych grup pacjentów

Różnice w bezpieczeństwie stosowania tych substancji są bardzo istotne, zwłaszcza u dzieci i kobiet w ciąży:

  • Mupirocyna może być stosowana u dzieci powyżej 8 tygodnia życia (niektóre postacie od 1 roku życia), jednak maść do nosa nie jest zalecana dla noworodków i niemowląt212210. W ciąży jej stosowanie jest możliwe tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko – brakuje danych o bezpieczeństwie, choć badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwości23.
  • Bacytracyna oraz maści wieloskładnikowe są przeciwwskazane u dzieci do 12 lat ze względu na ryzyko uszkodzenia nerek i słuchu1124. W ciąży i podczas karmienia piersią nie powinno się ich stosować – mogą być szkodliwe dla płodu i noworodka25.
  • Fusydynian sodu może być stosowany w ciąży i podczas karmienia piersią, ponieważ bardzo słabo wchłania się przez skórę i nie wykazano jego szkodliwości u ludzi26. U dzieci nie ma przeciwwskazań wiekowych, ale należy zachować ostrożność przy dłuższym stosowaniu27.

Jeśli chodzi o kierowców, żadna z tych substancji nie wpływa negatywnie na zdolność prowadzenia pojazdów282930.

Informacje dla szczególnych grup pacjentów:

  • Mupirocyna i fusydynian sodu są zwykle bezpieczne dla dorosłych i dzieci (z wyjątkami dla najmłodszych).
  • Preparaty z bacytracyną nie powinny być stosowane u dzieci do 12 lat i kobiet w ciąży lub karmiących piersią.
  • W przypadku zaburzeń nerek lub słuchu należy unikać bacytracyny i jej połączeń z innymi antybiotykami, natomiast mupirocynę stosować ostrożnie przy ciężkiej niewydolności nerek3117.

Porównanie wybranych cech w tabeli

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Mupirocyna Zakażenia skóry (liszajec, czyraki, wtórne zakażenia ran), eliminacja nosicielstwa gronkowca Od 8 tygodnia życia (niektóre postacie od 1 roku) Możliwe, gdy korzyść przewyższa ryzyko Brak przeciwwskazań
Bacytracyna (w połączeniach) Drobne rany, otarcia, powierzchowne oparzenia, profilaktyka zakażeń Nie stosować u dzieci poniżej 12 lat Przeciwwskazane Brak przeciwwskazań
Fusydynian sodu Liszajec, czyraczność, zapalenie mieszków włosowych, zanokcica Możliwe bez szczególnych ograniczeń Możliwe Brak przeciwwskazań

Mupirocyna, bacytracyna i fusydynian sodu – wybór zależny od sytuacji

Wybierając pomiędzy mupirocyną, bacytracyną (i jej połączeniami) a fusydynianem sodu, należy kierować się rodzajem zakażenia, wiekiem pacjenta i możliwymi przeciwwskazaniami. Mupirocyna wyróżnia się wysoką skutecznością wobec gronkowców, w tym MRSA, i może być stosowana w eliminacji nosicielstwa tych bakterii z nosa. Bacytracyna, zwłaszcza w połączeniu z innymi antybiotykami, jest odpowiednia głównie do profilaktyki i leczenia drobnych, powierzchownych ran, ale jej stosowanie u dzieci i kobiet w ciąży jest ograniczone ze względu na bezpieczeństwo. Fusydynian sodu natomiast ma szerokie zastosowanie w leczeniu zakażeń skóry i jest uznawany za bezpieczny dla większości pacjentów, w tym kobiet w ciąży i dzieci467.

Pytania i odpowiedzi

Czy mupirocyna i bacytracyna działają na te same bakterie?

Obie działają na gronkowce i paciorkowce, ale mupirocyna jest skuteczna także wobec MRSA, a bacytracyna głównie na bakterie Gram-dodatnie.

Czy można stosować mupirocynę u dzieci?

Tak, mupirocyna może być stosowana u dzieci powyżej 8 tygodnia życia, choć niektóre postacie są zalecane od 1 roku życia.

Który antybiotyk miejscowy jest bezpieczny w ciąży?

Fusydynian sodu może być stosowany w ciąży, a mupirocyna tylko, gdy korzyść przewyższa ryzyko. Bacytracyna jest przeciwwskazana.

Jak długo można stosować maści z bacytracyną?

Nie dłużej niż 7 dni, ze względu na ryzyko działań niepożądanych i rozwój oporności bakterii.

Reklama
Reklama