Węglan dihydroksyglinowo-sodowy – porównanie substancji czynnych

Węglan dihydroksyglinowo-sodowy, fosforan glinu i wodorotlenek glinu to leki zobojętniające kwas żołądkowy, stosowane przy zgadze, refluksie i wrzodach. Różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem i przeciwwskazaniami.

Porównywane substancje czynne – podstawowe informacje

W tym zestawieniu skupiamy się na trzech substancjach czynnych: węglan dihydroksyglinowo-sodowy, fosforan glinu oraz wodorotlenek glinu (w tym także w połączeniach z magnezem). Wszystkie należą do grupy leków zobojętniających kwas żołądkowy i wykazują działanie łagodzące dolegliwości związane z nadmiernym wydzielaniem kwasu solnego w żołądku¹²³. Ich wspólną cechą jest neutralizowanie kwasu solnego oraz ochrona błony śluzowej przewodu pokarmowego przed czynnikami drażniącymi, jak również działanie łagodzące objawy zgagi, refluksu czy bólu żołądka¹²³. Związki te są dostępne w różnych postaciach: tabletki do żucia, zawiesiny doustne, a także w preparatach złożonych z innymi substancjami, takimi jak magnez czy kwas alginowy⁴⁵⁶.

Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice

Wszystkie omawiane substancje są stosowane w leczeniu objawowym nadkwaśności soku żołądkowego oraz powiązanych dolegliwości, takich jak zgaga, kwaśne odbijania, refluks żołądkowo-przełykowy czy choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy⁷⁸⁹. Jednak różnią się nieco zakresem wskazań:

• Węglan dihydroksyglinowo-sodowy jest stosowany objawowo w nadkwaśności, refluksie, zgadze, a także w uszkodzeniach śluzówki żołądka i dwunastnicy wywołanych np. przez leki przeciwzapalne oraz w chorobie wrzodowej⁷¹⁰.
• Fosforan glinu stosuje się wspomagająco w leczeniu objawów nadkwaśności w przebiegu choroby refluksowej, zapalenia błony śluzowej żołądka oraz choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy⁸.
• Wodorotlenek glinu (często w połączeniu z magnezem) wykorzystywany jest w leczeniu objawowym zaburzeń związanych z nadkwaśnością (zgaga, niestrawność), zapalenia żołądka, refluksu, a także pomocniczo w chorobie wrzodowej⁹¹¹.

Warto zauważyć, że substancje te można stosować u dzieci, jednak różnią się dopuszczalnym wiekiem rozpoczęcia leczenia. Węglan dihydroksyglinowo-sodowy oraz preparaty z wodorotlenkiem glinu są zalecane dla dzieci powyżej 6 roku życia, a stosowanie u młodszych dzieci wymaga szczególnej ostrożności i wcześniejszego rozpoznania¹²¹³¹⁴. Fosforanu glinu nie powinno się stosować u dzieci poniżej 6 lat bez zalecenia lekarza¹⁵.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie porównywane substancje zobojętniają kwas solny w żołądku, przez co łagodzą objawy nadkwaśności. Jednak różnią się szczegółami działania:

• Węglan dihydroksyglinowo-sodowy działa dwojako: szybko neutralizuje kwas (działanie podobne do wodorowęglanu sodu), a powstający w żołądku wodorotlenek glinu działa wolniej i dłużej. Dodatkowo wiąże kwasy żółciowe i pepsynę, zmniejszając ich drażniący wpływ na śluzówkę¹¹⁸.
• Fosforan glinu zobojętnia kwas solny, tworząc chlorek glinu, który ma działanie ściągające i przeciwzapalne. Może też wspierać ochronę błony śluzowej poprzez pobudzanie wydzielania substancji chroniących żołądek².
• Wodorotlenek glinu (często z magnezem) działa miejscowo w żołądku, neutralizując kwas solny i wiążąc kwasy żółciowe. W połączeniu z magnezem działanie jest zrównoważone – glin może powodować zaparcia, magnez łagodzi ten efekt, ale może wywoływać biegunkę³¹⁹.

Pod względem farmakokinetyki wszystkie te substancje są słabo wchłaniane z przewodu pokarmowego, a większość wydalana jest z kałem w postaci nierozpuszczalnych soli. U osób z prawidłową czynnością nerek nie powodują efektów ogólnoustrojowych, jednak przy zaburzonej pracy nerek może dojść do kumulacji glinu i magnezu, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych²⁰²¹²².

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Wszystkie porównywane substancje mają podobne główne przeciwwskazania:

• Nadwrażliwość na substancję czynną lub inne składniki preparatu²³²⁴²⁵.
• Ciężka niewydolność nerek – dotyczy wszystkich omawianych substancji, ze względu na ryzyko kumulacji glinu i magnezu²³²⁴²⁵.

W przypadku fosforanu glinu przeciwwskazaniem jest również przewlekła niewydolność nerek, zwłaszcza u osób dializowanych oraz niektóre choroby kości i choroba Alzheimera¹⁵. Węglan dihydroksyglinowo-sodowy i preparaty zawierające glin mogą powodować zaparcia, dlatego należy je stosować ostrożnie u osób z tendencją do zaparć¹⁶. Długotrwałe stosowanie wszystkich tych leków, zwłaszcza w dużych dawkach, może prowadzić do niedoboru fosforu (hipofosfatemii), co jest szczególnie groźne u osób dializowanych lub z zaburzeniami odżywiania¹⁶¹⁵¹⁷.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo stosowania tych substancji różni się w zależności od grupy pacjentów:

• Dzieci: Wszystkie substancje można stosować powyżej 6. roku życia, ale u młodszych dzieci tylko po konsultacji z lekarzem¹²¹⁵¹⁴.
• Kobiety w ciąży: Węglan dihydroksyglinowo-sodowy może być stosowany w ciąży jedynie w razie konieczności, nie zaleca się długotrwałego ani wysokiego dawkowania²⁶. Fosforan glinu nie jest zalecany w ciąży ze względu na brak danych o bezpieczeństwie²⁷. Wodorotlenek glinu i jego połączenia z magnezem mogą być stosowane w ciąży tylko w uzasadnionych przypadkach, najlepiej po konsultacji ze specjalistą²⁸.
• Kobiety karmiące piersią: Brak wystarczających danych, dlatego zaleca się ostrożność i unikanie długotrwałego stosowania²⁶²⁷²⁸.
• Kierowcy: Żadna z tych substancji nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów²⁹³⁰³¹.
• Osoby z chorobami nerek: Wszystkie preparaty zawierające glin są przeciwwskazane lub wymagają szczególnej ostrożności przy zaburzeniach czynności nerek²³²⁴²⁵.

Podsumowanie: Węglan dihydroksyglinowo-sodowy i podobne leki – najważniejsze różnice