Olopatadyna, azelastyna i epinastyna to leki przeciwhistaminowe stosowane w alergii, różniące się wskazaniami, bezpieczeństwem u dzieci i wpływem na kierowców.
Porównywane substancje czynne – czym się charakteryzują?
W tym porównaniu skupimy się na trzech substancjach czynnych: olopatadyna, azelastyna oraz epinastyna. Wszystkie należą do grupy leków przeciwhistaminowych, czyli takich, które łagodzą objawy alergii poprzez blokowanie działania histaminy – związku wywołującego reakcje alergiczne w organizmie12. Leki te stosowane są miejscowo, najczęściej w postaci kropli do oczu lub aerozolu do nosa, co pozwala na szybkie i skuteczne działanie w miejscu występowania objawów34.
Wszystkie wymienione substancje wykazują silne działanie przeciwalergiczne, pomagając w łagodzeniu takich dolegliwości jak świąd, zaczerwienienie, łzawienie oczu czy katar sienny12. Ich głównym celem jest poprawa komfortu życia osób zmagających się z alergiami sezonowymi lub całorocznymi.
Wskazania do stosowania – kiedy wybrać daną substancję?
Olopatadyna jest najczęściej stosowana w leczeniu objawów sezonowego alergicznego zapalenia spojówek, czyli alergii objawiającej się głównie w okolicach oczu – takich jak świąd, zaczerwienienie czy łzawienie56. Występuje wyłącznie w postaci kropli do oczu.
Azelastyna dostępna jest zarówno w postaci kropli do oczu, jak i aerozolu do nosa. Wskazania do jej stosowania obejmują leczenie objawów alergicznego zapalenia spojówek (sezonowego i całorocznego) oraz objawowego leczenia kataru siennego i całorocznego alergicznego nieżytu nosa78. W niektórych preparatach azelastyna jest łączona z innymi substancjami, jak flutykazon, co pozwala na skuteczniejsze łagodzenie objawów ciężkich postaci alergii9.
Epinastyna (brak szczegółowych danych w dostarczonych materiałach) należy do tej samej grupy leków, również stosowana jest w leczeniu objawów alergicznych spojówek, jednak jej dostępność i zakres wskazań może być węższy niż olopatadyny czy azelastyny.
- Olopatadyna – krople do oczu, sezonowe alergiczne zapalenie spojówek5.
- Azelastyna – krople do oczu i aerozol do nosa, szerokie wskazania: alergiczne zapalenie spojówek, nieżyt nosa78.
- Epinastyna – głównie alergiczne zapalenie spojówek.
Pod względem grup wiekowych: olopatadyna może być stosowana u dzieci od 3. roku życia, azelastyna w kroplach do oczu od 4. roku życia, a w aerozolu do nosa od 6. roku życia3410. Niektóre preparaty, szczególnie złożone (np. z flutykazonem), są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat11.
Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne
Wszystkie porównywane substancje działają poprzez blokowanie receptorów histaminowych typu H1, co hamuje reakcję alergiczną w miejscu podania12. Oznacza to, że ograniczają swędzenie, zaczerwienienie, łzawienie i inne objawy alergii.
- Olopatadyna wykazuje dodatkowe działanie przeciwzapalne – hamuje uwalnianie mediatorów zapalenia przez komórki tuczne spojówki1. Działa miejscowo, a jej wchłanianie do organizmu jest minimalne.
- Azelastyna również działa przeciwzapalnie i stabilizuje komórki tuczne. W postaci kropli do oczu jej wchłanianie ogólnoustrojowe jest bardzo małe, natomiast w aerozolu do nosa lek działa głównie miejscowo, a wchłanianie jest niewielkie1213. Cechuje się dłuższym okresem półtrwania niż olopatadyna (ok. 20 godzin).
- Epinastyna ma podobny mechanizm działania, ale brak szczegółowych danych dotyczących jej farmakokinetyki w dostarczonych źródłach.
Pod względem farmakokinetyki, olopatadyna jest wydalana głównie przez nerki, natomiast azelastyna przez kał i mocz. Obie substancje mają bardzo małe stężenia we krwi po podaniu miejscowym, co zmniejsza ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych1412.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania olopatadyny, azelastyny i epinastyny jest nadwrażliwość na daną substancję lub składniki pomocnicze zawarte w leku1516. Należy także unikać stosowania tych leków w przypadku występowania ciężkich reakcji alergicznych po ich wcześniejszym użyciu.
- W przypadku olopatadyny i azelastyny zawierających chlorek benzalkoniowy lub inne konserwanty, należy zachować ostrożność u osób noszących miękkie soczewki kontaktowe – lek może powodować ich przebarwienie oraz podrażnienie oczu1718.
- Niektóre preparaty azelastyny w aerozolu do nosa nie są zalecane dla dzieci poniżej 6. roku życia19.
- Preparaty złożone (np. azelastyna + flutykazon) są przeciwwskazane u dzieci i młodzieży poniżej 12 lat11.
W przypadku wystąpienia silnych reakcji niepożądanych, należy odstawić lek i skonsultować się z lekarzem17.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Stosowanie tych substancji u kobiet w ciąży i karmiących piersią nie jest zalecane, chyba że korzyści przewyższają potencjalne ryzyko – dotyczy to zarówno olopatadyny, jak i azelastyny oraz preparatów złożonych202122. Brakuje danych potwierdzających bezpieczeństwo w tych grupach.
W przypadku dzieci, olopatadyna w kroplach do oczu jest dopuszczona już od 3. roku życia, natomiast azelastyna – w zależności od postaci – od 4 lub 6 lat. Preparaty złożone z azelastyną i flutykazonem przeznaczone są wyłącznie dla osób dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat11.
U osób starszych nie ma konieczności modyfikacji dawkowania ani dla olopatadyny, ani dla azelastyny34. W przypadku pacjentów z chorobami nerek lub wątroby, olopatadyna nie wymaga zwykle dostosowania dawki, podobnie jak azelastyna – jednak należy zachować ostrożność i monitorować stan zdrowia234.
Jeśli chodzi o wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, olopatadyna i azelastyna w kroplach do oczu nie mają istotnego wpływu, ale mogą powodować krótkotrwałe niewyraźne widzenie po zakropleniu – zaleca się odczekanie do momentu ustąpienia tych objawów2425. Azelastyna w aerozolu do nosa w rzadkich przypadkach może powodować uczucie zmęczenia lub zawroty głowy – wtedy należy zachować szczególną ostrożność26.
- Olopatadyna jest rekomendowana dla młodszych dzieci z alergicznym zapaleniem spojówek, podczas gdy azelastyna w aerozolu do nosa jest dostępna dopiero dla dzieci powyżej 6 lat.
- W ciąży i podczas karmienia piersią żadna z tych substancji nie jest zalecana bez wyraźnej potrzeby.
- Przy prowadzeniu pojazdów po podaniu kropli do oczu należy odczekać, aż ustąpi niewyraźne widzenie.
- Preparaty złożone (np. azelastyna z flutykazonem) mają dodatkowe przeciwwskazania i są przeznaczone tylko dla starszych pacjentów.
Podsumowanie – olopatadyna, azelastyna i epinastyna w leczeniu alergii
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Olopatadyna | Sezonowe alergiczne zapalenie spojówek | Od 3 lat (krople do oczu) | Nie zaleca się | Możliwe krótkotrwałe zaburzenia widzenia po podaniu |
| Azelastyna | Alergiczne zapalenie spojówek (krople), katar sienny (aerozol do nosa) | Od 4 lat (krople), od 6 lat (aerozol do nosa) | Nie zaleca się | Możliwe krótkotrwałe zaburzenia widzenia (krople), rzadko zmęczenie lub zawroty głowy (aerozol do nosa) |
| Epinastyna | Alergiczne zapalenie spojówek | Brak szczegółowych danych | Brak danych | Brak danych |


















