Reklama

Gestoden, desogestrel i lewonorgestrel to nowoczesne progestageny stosowane w antykoncepcji hormonalnej. Różnią się profilem bezpieczeństwa, wpływem na ryzyko zakrzepicy i możliwością stosowania w ciąży czy laktacji.

Gestoden, desogestrel i lewonorgestrel – co je łączy?

Gestoden, desogestrel i lewonorgestrel należą do grupy progestagenów, czyli syntetycznych hormonów stosowanych w antykoncepcji hormonalnej. Są one wykorzystywane zarówno w tabletkach złożonych (z estrogenem), jak i w preparatach jednoskładnikowych (tylko z progestagenem, tzw. minipigułki – dotyczy to zwłaszcza desogestrelu i lewonorgestrelu)12. Ich głównym zadaniem jest zapobieganie ciąży poprzez hamowanie owulacji oraz wpływ na śluz szyjkowy i endometrium34.

  • Wszystkie trzy substancje są progestagenami, czyli syntetycznymi odpowiednikami progesteronu3.
  • Stosowane są głównie w antykoncepcji doustnej, choć lewonorgestrel występuje także w innych postaciach, np. w systemach domacicznych1.
  • Mogą być łączone z estrogenami w tabletkach złożonych lub występować samodzielnie2.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się daną substancję?

Gestoden stosuje się wyłącznie w tabletkach złożonych, zawierających także estrogen (etynyloestradiol), i jest przeznaczony do doustnej antykoncepcji1. Desogestrel występuje zarówno w tabletkach złożonych, jak i jednoskładnikowych, co pozwala na jego stosowanie także u kobiet, które nie mogą przyjmować estrogenów2. Lewonorgestrel ma najszersze zastosowanie – jest obecny w tabletkach złożonych, jednoskładnikowych, systemach domacicznych (tzw. spirale hormonalne) oraz jako tzw. tabletka „po” (antykoncepcja awaryjna)1.

  • Gestoden – wyłącznie antykoncepcja doustna w tabletkach złożonych1.
  • Desogestrel – tabletki złożone i jednoskładnikowe (minipigułka), także dla kobiet karmiących piersią lub z przeciwwskazaniami do estrogenów2.
  • Lewonorgestrel – antykoncepcja doustna (złożona i jednoskładnikowa), systemy domaciczne, antykoncepcja awaryjna1.

Wszystkie trzy substancje mogą być stosowane przez kobiety w wieku rozrodczym, ale zakres wskazań oraz formy podania są różne. Na przykład gestoden nie jest stosowany w minipigułkach ani w systemach domacicznych, co odróżnia go od desogestrelu i lewonorgestrelu1.

Ważne: Gestoden i desogestrel nie są zalecane do stosowania w czasie ciąży ani podczas karmienia piersią. Jednak lewonorgestrel w formie minipigułki lub systemu domacicznego może być stosowany u kobiet karmiących piersią, gdyż nie wpływa istotnie na laktację. To ważna różnica przy wyborze antykoncepcji dla młodych mam56.

Jak działają – mechanizm i losy leku w organizmie

Wszystkie trzy substancje działają poprzez zahamowanie owulacji i wpływ na śluz szyjkowy34. Mechanizm działania jest bardzo podobny, jednak ich losy w organizmie (farmakokinetyka) mogą się nieco różnić:

  • Gestoden i desogestrel po podaniu doustnym są szybko i prawie całkowicie wchłaniane, a ich dostępność biologiczna wynosi około 99%78.
  • Lewonorgestrel również wchłania się bardzo dobrze, a w przypadku systemów domacicznych działa miejscowo, bez konieczności przechodzenia przez przewód pokarmowy7.
  • Wszystkie są wiązane z białkami osocza (przede wszystkim z globuliną wiążącą hormony płciowe – SHBG), co wpływa na ich dystrybucję i czas działania7.

Warto wiedzieć, że gestoden i desogestrel mają podobny okres półtrwania (około 12–20 godzin), co oznacza, że utrzymują się w organizmie przez zbliżony czas98. Lewonorgestrel w systemie domacicznym działa nawet kilka lat, co odróżnia go od pozostałych substancji7.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?

Wszystkie omawiane substancje mają podobne przeciwwskazania, ale istnieją istotne różnice w zakresie bezpieczeństwa stosowania, zwłaszcza w kontekście ryzyka chorób zakrzepowo-zatorowych:

  • Gestoden oraz desogestrel w tabletkach złożonych wiążą się z nieco wyższym ryzykiem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej niż leki zawierające lewonorgestrel1011. W przypadku gestodenu ryzyko to jest nawet dwukrotnie większe niż dla lewonorgestrelu12.
  • Do wspólnych przeciwwskazań należą: obecna lub przebyta choroba zakrzepowo-zatorowa, poważne choroby wątroby, nowotwory hormonozależne, krwawienia z dróg rodnych o nieznanej przyczynie, ciąża oraz niektóre choroby serca1011.
  • Desogestrel jako minipigułka (bez estrogenu) ma mniej przeciwwskazań i może być stosowany u kobiet z zakazem przyjmowania estrogenów11.
  • Lewonorgestrel w systemie domacicznym nie wpływa na ryzyko zakrzepicy i jest zalecany m.in. kobietom, które mają zwiększone ryzyko tych powikłań10.

Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentek

Stosowanie gestodenu, desogestrelu i lewonorgestrelu wymaga ostrożności u kobiet z chorobami wątroby, nerek, cukrzycą czy zaburzeniami krzepnięcia. Istnieją też różnice w zaleceniach dla kobiet w ciąży, karmiących piersią, kierowców oraz dzieci i młodzieży:

  • Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane w czasie ciąży56. Jeżeli pacjentka zajdzie w ciążę podczas stosowania tych leków, powinna je odstawić.
  • Gestoden i desogestrel w tabletkach złożonych nie są zalecane podczas karmienia piersią, gdyż mogą zmniejszać ilość pokarmu56. Desogestrel jako minipigułka oraz lewonorgestrel w systemie domacicznym mogą być stosowane przez kobiety karmiące, ponieważ nie wpływają istotnie na laktację5.
  • U kierowców żaden z tych leków nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów1314.
  • Tabletki złożone z gestodenem i desogestrelem są przeznaczone dla kobiet po rozpoczęciu miesiączkowania15.
Ważne dla pacjentek:

  • Ryzyko zakrzepicy żylnej jest najniższe przy stosowaniu lewonorgestrelu w tabletkach złożonych, a wyższe przy gestodenie i desogestrelu.
  • Desogestrel jako minipigułka lub lewonorgestrel w systemie domacicznym są zalecane kobietom z przeciwwskazaniami do estrogenów lub w okresie karmienia piersią.
  • W przypadku chorób wątroby, nerek, cukrzycy lub innych poważnych schorzeń zawsze należy poinformować lekarza o swoim stanie zdrowia przed rozpoczęciem antykoncepcji hormonalnej.
  • Niektóre leki mogą zmniejszać skuteczność antykoncepcji hormonalnej. Jeśli przyjmujesz inne leki, zapytaj lekarza o możliwość interakcji.

Podsumowanie różnic i podobieństw – tabela porównawcza

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Gestoden Antykoncepcja doustna (tylko w tabletkach złożonych) Po rozpoczęciu miesiączkowania Przeciwwskazane Brak wpływu
Desogestrel Antykoncepcja doustna (złożona i jednoskładnikowa – minipigułka) Po rozpoczęciu miesiączkowania Przeciwwskazane Brak wpływu
Levonorgestrel Antykoncepcja doustna (złożona i jednoskładnikowa), systemy domaciczne, antykoncepcja awaryjna Po rozpoczęciu miesiączkowania Przeciwwskazane Brak wpływu

Gestoden a inne progestageny – wybór zależy od potrzeb pacjentki

Gestoden, desogestrel i lewonorgestrel to skuteczne i bezpieczne progestageny wykorzystywane w antykoncepcji hormonalnej. Wybór odpowiedniej substancji zależy od indywidualnych potrzeb, wieku, stanu zdrowia oraz preferencji pacjentki. Lewonorgestrel jest najbardziej uniwersalny i wiąże się z najniższym ryzykiem zakrzepicy, dlatego często jest wybierany jako pierwsza opcja w tabletkach złożonych. Desogestrel, dostępny także jako minipigułka, sprawdzi się u kobiet karmiących piersią lub z przeciwwskazaniami do estrogenów. Gestoden, stosowany wyłącznie w tabletkach złożonych, może być alternatywą dla innych progestagenów, jeśli nie ma przeciwwskazań do jego stosowania1101156.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się gestoden od lewonorgestrelu?

Gestoden w tabletkach złożonych wiąże się z wyższym ryzykiem zakrzepicy niż lewonorgestrel, który może być stosowany także w systemach domacicznych.

Czy gestoden można stosować podczas karmienia piersią?

Gestoden w tabletkach złożonych nie jest zalecany podczas karmienia piersią, ponieważ może zmniejszać ilość pokarmu.

Który progestagen jest najbezpieczniejszy dla kobiet z ryzykiem zakrzepicy?

Najniższe ryzyko zakrzepicy mają tabletki z lewonorgestrelem, dlatego są zalecane w pierwszej kolejności.

Czy gestoden, desogestrel i lewonorgestrel wpływają na prowadzenie pojazdów?

Nie, żadna z tych substancji nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów.

Reklama
Reklama