Gestoden, desogestrel i lewonorgestrel to nowoczesne progestageny stosowane w antykoncepcji hormonalnej. Różnią się profilem bezpieczeństwa, wpływem na ryzyko zakrzepicy i możliwością stosowania w ciąży czy laktacji.
Gestoden, desogestrel i lewonorgestrel – co je łączy?
Gestoden, desogestrel i lewonorgestrel należą do grupy progestagenów, czyli syntetycznych hormonów stosowanych w antykoncepcji hormonalnej. Są one wykorzystywane zarówno w tabletkach złożonych (z estrogenem), jak i w preparatach jednoskładnikowych (tylko z progestagenem, tzw. minipigułki – dotyczy to zwłaszcza desogestrelu i lewonorgestrelu)12. Ich głównym zadaniem jest zapobieganie ciąży poprzez hamowanie owulacji oraz wpływ na śluz szyjkowy i endometrium34.
- Wszystkie trzy substancje są progestagenami, czyli syntetycznymi odpowiednikami progesteronu3.
- Stosowane są głównie w antykoncepcji doustnej, choć lewonorgestrel występuje także w innych postaciach, np. w systemach domacicznych1.
- Mogą być łączone z estrogenami w tabletkach złożonych lub występować samodzielnie2.
Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się daną substancję?
Gestoden stosuje się wyłącznie w tabletkach złożonych, zawierających także estrogen (etynyloestradiol), i jest przeznaczony do doustnej antykoncepcji1. Desogestrel występuje zarówno w tabletkach złożonych, jak i jednoskładnikowych, co pozwala na jego stosowanie także u kobiet, które nie mogą przyjmować estrogenów2. Lewonorgestrel ma najszersze zastosowanie – jest obecny w tabletkach złożonych, jednoskładnikowych, systemach domacicznych (tzw. spirale hormonalne) oraz jako tzw. tabletka „po” (antykoncepcja awaryjna)1.
- Gestoden – wyłącznie antykoncepcja doustna w tabletkach złożonych1.
- Desogestrel – tabletki złożone i jednoskładnikowe (minipigułka), także dla kobiet karmiących piersią lub z przeciwwskazaniami do estrogenów2.
- Lewonorgestrel – antykoncepcja doustna (złożona i jednoskładnikowa), systemy domaciczne, antykoncepcja awaryjna1.
Wszystkie trzy substancje mogą być stosowane przez kobiety w wieku rozrodczym, ale zakres wskazań oraz formy podania są różne. Na przykład gestoden nie jest stosowany w minipigułkach ani w systemach domacicznych, co odróżnia go od desogestrelu i lewonorgestrelu1.
Jak działają – mechanizm i losy leku w organizmie
Wszystkie trzy substancje działają poprzez zahamowanie owulacji i wpływ na śluz szyjkowy34. Mechanizm działania jest bardzo podobny, jednak ich losy w organizmie (farmakokinetyka) mogą się nieco różnić:
- Gestoden i desogestrel po podaniu doustnym są szybko i prawie całkowicie wchłaniane, a ich dostępność biologiczna wynosi około 99%78.
- Lewonorgestrel również wchłania się bardzo dobrze, a w przypadku systemów domacicznych działa miejscowo, bez konieczności przechodzenia przez przewód pokarmowy7.
- Wszystkie są wiązane z białkami osocza (przede wszystkim z globuliną wiążącą hormony płciowe – SHBG), co wpływa na ich dystrybucję i czas działania7.
Warto wiedzieć, że gestoden i desogestrel mają podobny okres półtrwania (około 12–20 godzin), co oznacza, że utrzymują się w organizmie przez zbliżony czas98. Lewonorgestrel w systemie domacicznym działa nawet kilka lat, co odróżnia go od pozostałych substancji7.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?
Wszystkie omawiane substancje mają podobne przeciwwskazania, ale istnieją istotne różnice w zakresie bezpieczeństwa stosowania, zwłaszcza w kontekście ryzyka chorób zakrzepowo-zatorowych:
- Gestoden oraz desogestrel w tabletkach złożonych wiążą się z nieco wyższym ryzykiem żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej niż leki zawierające lewonorgestrel1011. W przypadku gestodenu ryzyko to jest nawet dwukrotnie większe niż dla lewonorgestrelu12.
- Do wspólnych przeciwwskazań należą: obecna lub przebyta choroba zakrzepowo-zatorowa, poważne choroby wątroby, nowotwory hormonozależne, krwawienia z dróg rodnych o nieznanej przyczynie, ciąża oraz niektóre choroby serca1011.
- Desogestrel jako minipigułka (bez estrogenu) ma mniej przeciwwskazań i może być stosowany u kobiet z zakazem przyjmowania estrogenów11.
- Lewonorgestrel w systemie domacicznym nie wpływa na ryzyko zakrzepicy i jest zalecany m.in. kobietom, które mają zwiększone ryzyko tych powikłań10.
Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentek
Stosowanie gestodenu, desogestrelu i lewonorgestrelu wymaga ostrożności u kobiet z chorobami wątroby, nerek, cukrzycą czy zaburzeniami krzepnięcia. Istnieją też różnice w zaleceniach dla kobiet w ciąży, karmiących piersią, kierowców oraz dzieci i młodzieży:
- Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane w czasie ciąży56. Jeżeli pacjentka zajdzie w ciążę podczas stosowania tych leków, powinna je odstawić.
- Gestoden i desogestrel w tabletkach złożonych nie są zalecane podczas karmienia piersią, gdyż mogą zmniejszać ilość pokarmu56. Desogestrel jako minipigułka oraz lewonorgestrel w systemie domacicznym mogą być stosowane przez kobiety karmiące, ponieważ nie wpływają istotnie na laktację5.
- U kierowców żaden z tych leków nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów1314.
- Tabletki złożone z gestodenem i desogestrelem są przeznaczone dla kobiet po rozpoczęciu miesiączkowania15.
- Ryzyko zakrzepicy żylnej jest najniższe przy stosowaniu lewonorgestrelu w tabletkach złożonych, a wyższe przy gestodenie i desogestrelu.
- Desogestrel jako minipigułka lub lewonorgestrel w systemie domacicznym są zalecane kobietom z przeciwwskazaniami do estrogenów lub w okresie karmienia piersią.
- W przypadku chorób wątroby, nerek, cukrzycy lub innych poważnych schorzeń zawsze należy poinformować lekarza o swoim stanie zdrowia przed rozpoczęciem antykoncepcji hormonalnej.
- Niektóre leki mogą zmniejszać skuteczność antykoncepcji hormonalnej. Jeśli przyjmujesz inne leki, zapytaj lekarza o możliwość interakcji.
Podsumowanie różnic i podobieństw – tabela porównawcza
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Gestoden | Antykoncepcja doustna (tylko w tabletkach złożonych) | Po rozpoczęciu miesiączkowania | Przeciwwskazane | Brak wpływu |
| Desogestrel | Antykoncepcja doustna (złożona i jednoskładnikowa – minipigułka) | Po rozpoczęciu miesiączkowania | Przeciwwskazane | Brak wpływu |
| Levonorgestrel | Antykoncepcja doustna (złożona i jednoskładnikowa), systemy domaciczne, antykoncepcja awaryjna | Po rozpoczęciu miesiączkowania | Przeciwwskazane | Brak wpływu |
Gestoden a inne progestageny – wybór zależy od potrzeb pacjentki
Gestoden, desogestrel i lewonorgestrel to skuteczne i bezpieczne progestageny wykorzystywane w antykoncepcji hormonalnej. Wybór odpowiedniej substancji zależy od indywidualnych potrzeb, wieku, stanu zdrowia oraz preferencji pacjentki. Lewonorgestrel jest najbardziej uniwersalny i wiąże się z najniższym ryzykiem zakrzepicy, dlatego często jest wybierany jako pierwsza opcja w tabletkach złożonych. Desogestrel, dostępny także jako minipigułka, sprawdzi się u kobiet karmiących piersią lub z przeciwwskazaniami do estrogenów. Gestoden, stosowany wyłącznie w tabletkach złożonych, może być alternatywą dla innych progestagenów, jeśli nie ma przeciwwskazań do jego stosowania1101156.













