Dekstran, albumina ludzka i hydroksyetyloskrobia to koloidy stosowane do zwiększania objętości krwi krążącej, różniące się składem, wskazaniami i bezpieczeństwem.
Porównywane substancje czynne – podstawowe informacje
Dekstran, albumina ludzka i hydroksyetyloskrobia to trzy najczęściej stosowane płyny koloidalne, które służą do zwiększania objętości krwi krążącej w organizmie. Wszystkie należą do tej samej grupy terapeutycznej – substytutów osocza – i mają wspólny cel: szybkie przywrócenie prawidłowej objętości krwi w sytuacjach takich jak utrata krwi, wstrząs czy inne stany wymagające szybkiej stabilizacji krążenia123. Mimo podobnego zastosowania, różnią się składem chemicznym i pochodzeniem:
- Dekstran to wielkocząsteczkowy polimer glukozy, występujący w różnych masach cząsteczkowych, najczęściej 40 000 lub 70 000 daltonów4.
- Albumina ludzka jest białkiem pozyskiwanym z ludzkiego osocza, stanowi naturalny składnik krwi2.
- Hydroksyetyloskrobia (HES) to syntetyczny polimer otrzymywany ze skrobi, dostępny w różnych stężeniach i masach cząsteczkowych5.
Wszystkie te substancje są przeznaczone do podania dożylnego, a ich główną rolą jest utrzymanie lub szybkie przywrócenie właściwej objętości krwi krążącej. Wybór odpowiedniego preparatu zależy od stanu zdrowia pacjenta oraz innych czynników klinicznych678.
Kiedy stosuje się dekstran, albuminę ludzką i hydroksyetyloskrobię?
Chociaż wszystkie te substancje mają wspólny cel terapeutyczny, ich wskazania do stosowania różnią się nieco między sobą:
- Dekstran stosowany jest w celu zwiększenia objętości krwi krążącej w sytuacjach takich jak wstrząs hipowolemiczny po urazie, krwotoku, oparzeniach lub operacjach. Dodatkowo, wykorzystuje się go do poprawy przepływu krwi w naczyniach włosowatych oraz w profilaktyce zakrzepów podczas zabiegów chirurgicznych z użyciem krążenia pozaustrojowego6.
- Albumina ludzka jest wskazana do uzupełniania i utrzymania objętości krwi w stanach jej niedoboru, zwłaszcza gdy zalecane jest użycie płynu koloidowego, np. w przypadku poważnych urazów, oparzeń czy zabiegów chirurgicznych. Jest to substancja pochodzenia naturalnego, stosowana również w wymianie osocza79.
- Hydroksyetyloskrobia wykorzystywana jest do leczenia hipowolemii spowodowanej nagłą utratą krwi, szczególnie wtedy, gdy krystaloidy (proste płyny dożylnie) okazują się niewystarczające. Jej zastosowanie ogranicza się jednak do początkowego okresu przywracania objętości krwi i nie zaleca się długotrwałego podawania810.
Jeśli chodzi o stosowanie w różnych grupach wiekowych, dekstran i albumina mogą być stosowane zarówno u dorosłych, jak i – z pewnymi ograniczeniami – u dzieci. Hydroksyetyloskrobia nie jest zalecana u dzieci ze względu na ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa w tej grupie wiekowej1112.
Jak działają porównywane substancje czynne?
Dekstran, albumina ludzka i hydroksyetyloskrobia mają zbliżony mechanizm działania – zwiększają objętość krwi krążącej poprzez wiązanie wody i podnoszenie ciśnienia onkotycznego w naczyniach krwionośnych. Jednak różnią się szczegółami działania i długością efektu:
- Dekstran szybko podnosi ciśnienie koloidoosmotyczne krwi, wiąże wodę (1 g dekstranu 40 000 wiąże 20 ml wody), zmniejsza lepkość krwi i poprawia przepływ w naczyniach włosowatych. Działa dość krótko, wystarczająco długo, by wyprowadzić organizm z ostrej fazy wstrząsu. Jest wydalany głównie przez nerki113.
- Albumina ludzka odpowiada za utrzymanie ciśnienia onkotycznego krwi i transport różnych substancji (hormonów, leków, toksyn). Jej efekt utrzymuje się dłużej – średni okres półtrwania wynosi ok. 19 dni, a dystrybucja między naczyniami i przestrzenią pozanaczyniową jest dynamiczna214.
- Hydroksyetyloskrobia działa podobnie do dekstranu, powodując szybkie zwiększenie objętości osocza i poprawę krążenia. Efekt utrzymuje się przez kilka godzin, a substancja jest wydalana przez nerki lub metabolizowana przez enzymy w organizmie. Skład i masa cząsteczkowa wpływają na długość działania i wydalanie315.
Podsumowując, albumina ludzka ma najdłuższy czas działania, natomiast dekstran i hydroksyetyloskrobia działają szybciej, lecz krócej. Hydroksyetyloskrobia oraz dekstran są substancjami syntetycznymi, podczas gdy albumina ludzka jest naturalnym składnikiem osocza.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice
Każda z tych substancji ma swoje przeciwwskazania i wymaga zachowania szczególnej ostrożności w określonych sytuacjach:
- Dekstran nie powinien być stosowany u osób z nadwrażliwością na tę substancję, obrzękiem płuc, ciężką niewydolnością krążenia, zaburzeniami krzepnięcia, ciężką niewydolnością nerek oraz tam, gdzie konieczne jest ograniczenie sodu16.
- Albumina ludzka jest przeciwwskazana w przypadku nadwrażliwości na albuminę lub jej składniki. Szczególną ostrożność należy zachować przy niewyrównanej niewydolności serca, nadciśnieniu tętniczym, obrzęku płuc, ciężkiej niedokrwistości czy zaburzeniach czynności nerek1718.
- Hydroksyetyloskrobia jest przeciwwskazana u pacjentów z sepsą, oparzeniami, zaburzeniami czynności nerek, krwotokiem mózgowym, niewydolnością serca, ciężkimi zaburzeniami krzepnięcia, przewodnieniem, obrzękiem płuc oraz u osób po przeszczepach narządów. Nie powinna być stosowana u dzieci i w niektórych ciężkich stanach klinicznych1920.
Wszystkie te substancje mogą wywoływać reakcje alergiczne – od łagodnych objawów po ciężki wstrząs anafilaktyczny. Szczególnie ostrożnie należy je stosować u osób z chorobami serca, zaburzeniami krzepnięcia, niewydolnością nerek i wątroby.
Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów
Stosowanie dekstranu, albuminy ludzkiej i hydroksyetyloskrobi różni się także pod względem bezpieczeństwa u kobiet w ciąży, karmiących piersią, dzieci oraz osób z zaburzeniami funkcji nerek czy wątroby:
- Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Albumina ludzka uznawana jest za bezpieczną w okresie ciąży, choć decyzję o jej zastosowaniu powinien podjąć lekarz, oceniając stosunek korzyści do ryzyka21. Dekstran można stosować w ciąży tylko, gdy korzyść przewyższa ryzyko; w przypadku hydroksyetyloskrobi brak jest danych klinicznych i jej stosowanie należy ograniczyć do wyjątkowych sytuacji2223.
- Dzieci: Albumina i dekstran mogą być stosowane u dzieci (poza pewnymi ograniczeniami), natomiast hydroksyetyloskrobia nie jest zalecana w tej grupie wiekowej1112.
- Osoby z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby: Wszystkie trzy substancje wymagają ostrożności u pacjentów z chorobami nerek i wątroby. Hydroksyetyloskrobia jest przeciwwskazana w niewydolności nerek i wątroby19. Dekstran i albumina mogą być stosowane, ale wymagają ścisłego monitorowania stanu pacjenta2418.
- Kierowcy: Dekstran i albumina nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów. Hydroksyetyloskrobia także nie wpływa na te umiejętności252627.
- Każda z tych substancji może wywołać reakcje alergiczne – objawy mogą pojawić się nawet po pierwszym podaniu, dlatego zawsze wymagana jest obserwacja w warunkach szpitalnych.
- W przypadku schorzeń nerek, wątroby, serca lub zaburzeń krzepnięcia, stosowanie koloidów powinno być szczególnie ostrożne i pod ścisłym nadzorem.
- Hydroksyetyloskrobia nie jest polecana dzieciom i osobom z chorobami nerek.
- Albumina ludzka jest najbliższa naturalnym składnikom krwi, natomiast dekstran i hydroksyetyloskrobia są substancjami syntetycznymi.
Podsumowanie – różnice i podobieństwa w stosowaniu dekstranu, albuminy ludzkiej i hydroksyetyloskrobi
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Dekstran | Wstrząs hipowolemiczny, poprawa reologii krwi, profilaktyka zakrzepów | Możliwe, z ograniczeniami | Można rozważyć, gdy korzyść przewyższa ryzyko | Brak wpływu |
| Albumina ludzka | Uzupełnianie objętości krwi, wymiana osocza, ciężkie oparzenia | Możliwe, po ocenie lekarza | Bezpieczna, decyzja indywidualna | Brak wpływu |
| Hydroksyetyloskrobia | Leczenie hipowolemii po utracie krwi, gdy krystaloidy są niewystarczające | Nie zaleca się | Tylko w wyjątkowych przypadkach | Brak wpływu |













