Jak działa testosteron?
Testosteron to naturalny hormon, który należy do grupy androgenów. Jest on odpowiedzialny za rozwój i utrzymanie męskich cech płciowych, takich jak głęboki głos, zarost, budowa mięśni czy rozmieszczenie tkanki tłuszczowej123. W organizmie mężczyzny testosteron odgrywa także ważną rolę w produkcji nasienia, utrzymaniu libido, sile mięśni i zdrowiu kości4. U osób z niedoborem tego hormonu może dojść do osłabienia, zmniejszenia popędu seksualnego, zaburzeń erekcji oraz spadku masy mięśniowej5.
Wskazania do stosowania testosteronu
Testosteron jest stosowany przede wszystkim jako terapia zastępcza u mężczyzn z niedoborem tego hormonu, czyli w tzw. hipogonadyzmie. Niedobór testosteronu powinien być potwierdzony nie tylko na podstawie objawów, ale także odpowiednich badań laboratoryjnych6789. Wskazania do leczenia mogą się różnić w zależności od postaci leku i drogi podania.
Wskazania u dorosłych
Wszystkie dostępne preparaty testosteronu – zarówno w postaci żelu, kapsułek, jak i roztworów do wstrzykiwań – mają wspólne główne wskazanie:
- Terapia zastępcza w hipogonadyzmie męskim – stosowana u dorosłych mężczyzn, u których niedobór testosteronu został potwierdzony przez objawy kliniczne (np. zmiany w wyglądzie ciała, osłabienie, spadek libido, zaburzenia erekcji) oraz badania biochemiczne10111213141516.
Przed rozpoczęciem leczenia lekarz musi upewnić się, że objawy nie mają innej przyczyny, a poziom testosteronu jest rzeczywiście obniżony w dwóch niezależnych badaniach krwi678179.
- Testosteron stosuje się wyłącznie po potwierdzeniu niedoboru hormonalnego oraz wykluczeniu innych przyczyn objawów.
- Nie jest przeznaczony do leczenia niepłodności czy impotencji, jeśli nie wynikają one z niedoboru testosteronu818.
- Leczenie powinno być indywidualnie dostosowane do potrzeb pacjenta, a poziom testosteronu regularnie kontrolowany podczas terapii192021.
- Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest wykluczenie raka gruczołu krokowego i regularne badania kontrolne w trakcie leczenia919.
Wskazania u dzieci i młodzieży
Testosteron nie jest standardowo stosowany u dzieci i młodzieży. W większości przypadków preparaty testosteronu są niedozwolone w tej grupie wiekowej lub wymagają bardzo szczególnej ostrożności:
- Nie zaleca się stosowania testosteronu u dzieci i młodzieży, chyba że istnieją wyjątkowe, dobrze udokumentowane wskazania medyczne, np. konstytucyjne opóźnienie dojrzewania, a leczenie jest prowadzone pod ścisłą kontrolą specjalisty22237.
- W przypadku podawania dzieciom, konieczne jest regularne monitorowanie wzrostu, wieku kostnego i rozwoju płciowego, aby nie dopuścić do zbyt szybkiego zamknięcia nasad kostnych i przedwczesnego dojrzewania2425.
- Niektóre postaci testosteronu (np. żele, roztwory do wstrzykiwań, kapsułki) są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych i nie powinny być stosowane u osób poniżej 18. roku życia1415.
Wskazania w szczególnych grupach pacjentów
U osób starszych (powyżej 65 lat) doświadczenie ze stosowaniem testosteronu jest ograniczone. Nie ustalono jednoznacznych norm hormonalnych dla tej grupy, a poziom testosteronu fizjologicznie maleje z wiekiem227261823. U pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby testosteron powinien być stosowany z dużą ostrożnością, a terapia wymaga regularnych badań kontrolnych2728.
- Leczenie zawsze rozpoczyna się po potwierdzeniu niedoboru testosteronu i wykluczeniu innych przyczyn objawów.
- Podczas terapii konieczne są regularne badania kontrolne (w tym ocena gruczołu krokowego, poziomu testosteronu, hemoglobiny, lipidów i czynności wątroby)2019.
- W przypadku pacjentów z chorobami serca, nerek, wątroby, cukrzycą lub nadciśnieniem, testosteron należy stosować bardzo ostrożnie293028.
- Testosteron nie jest lekiem na niepłodność ani środkiem zwiększającym sprawność fizyczną u zdrowych osób25.
- Niektóre formy leku mogą być łatwopalne (np. żele na bazie alkoholu) lub podrażniać skórę31.
Porównanie wskazań w różnych grupach pacjentów
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Terapia zastępcza w hipogonadyzmie | Tak | Nie zalecana lub tylko wyjątkowo, z ostrożnością | Nie | Tak, z ostrożnością | Tak, z ostrożnością |
Testosteron – terapia dla mężczyzn z potwierdzonym niedoborem
Testosteron jest lekiem przeznaczonym do terapii substytucyjnej wyłącznie u dorosłych mężczyzn z udokumentowanym niedoborem tego hormonu. Leczenie powinno być prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza, a wskazania do jego stosowania są jasno określone – terapia służy poprawie jakości życia, zdrowia seksualnego i siły fizycznej tylko w przypadkach rzeczywistego niedoboru. U dzieci i młodzieży stosowanie testosteronu jest bardzo ograniczone i wymaga szczególnej ostrożności. W przypadku osób starszych oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi, terapia powinna być zawsze rozważana indywidualnie, z uwzględnieniem potencjalnych korzyści i ryzyka. Należy pamiętać, że testosteron nie jest lekiem na niepłodność, nie jest przeznaczony dla kobiet ani dla osób zdrowych w celu poprawy sprawności fizycznej.


















