Jak dawkować kwas azelainowy?

Kwas azelainowy (łac. Acidum azelaicum) jest stosowany miejscowo na skórę w leczeniu trądziku pospolitego, trądziku różowatego oraz przebarwień takich jak chloasma i melasma. Na rynku dostępny jest w formie kremu (200 mg/g) oraz żelu (150 mg/g). Sposób dawkowania różni się w zależności od postaci leku i wskazania, dlatego ważne jest, by zwracać uwagę na szczegóły dotyczące konkretnego produktu i sytuacji pacjenta123.

Dawkowanie u dorosłych

  • Krem (200 mg/g): Należy nanosić cienką warstwę kremu na zmienione chorobowo miejsca dwa razy dziennie – rano i wieczorem. Zwykle wystarczy pasek kremu o długości około 2,5 cm (około 0,5 g), aby pokryć całą twarz145.
  • Żel (150 mg/g): Podobnie jak krem, żel nakłada się cienką warstwą na zmienione miejsca dwa razy dziennie – rano i wieczorem. Ilość około 0,5 g (pasek o długości 2,5 cm) wystarcza na twarz23.

Przed nałożeniem preparatu należy dokładnie umyć i osuszyć skórę. Po aplikacji kremu lub żelu należy umyć ręce. Bardzo ważne jest regularne stosowanie preparatu przez cały okres terapii12.

Czas trwania leczenia

  • Trądzik pospolity i trądzik różowaty: Pierwsze efekty można zauważyć po około 4 tygodniach systematycznego stosowania. Leczenie należy kontynuować przez kilka miesięcy, nawet do 12 miesięcy, aby uzyskać najlepszy efekt67.
  • Przebarwienia: W przypadku leczenia przebarwień zaleca się stosowanie kremu przez minimum 3 miesiące. Równolegle powinno się stosować kremy z filtrami UVB i UVA, by zapobiegać nawrotom przebarwień68.
Ważne: W przypadku wystąpienia silnego podrażnienia skóry można zmniejszyć ilość stosowanego preparatu lub ograniczyć aplikację do jednego razu dziennie, aż do ustąpienia objawów. Jeśli to konieczne, terapię można przerwać na kilka dni. Długotrwała poprawa wymaga systematyczności i cierpliwości6910.

Dawkowanie u szczególnych grup pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Dzieci poniżej 12 lat: Brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności, dlatego nie zaleca się stosowania kwasu azelainowego w tej grupie wiekowej11123.
  • Młodzież (12-18 lat): Nie ma potrzeby dostosowania dawki – stosuje się takie same schematy jak u dorosłych689.

Osoby starsze

Nie przeprowadzono szczegółowych badań u pacjentów powyżej 65 roku życia. Nie ma jednak przeciwwskazań do stosowania standardowych dawek w tej grupie, o ile lekarz nie zaleci inaczej1123.

Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby

Brak jest danych dotyczących konieczności modyfikacji dawki u osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby. W takich przypadkach należy zachować ostrożność, a w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem1123.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

Dane z badań na zwierzętach nie wykazały ryzyka poważnych działań niepożądanych, jednak decyzję o zastosowaniu kwasu azelainowego w okresie ciąży lub karmienia piersią powinien podjąć lekarz, uwzględniając korzyści i ewentualne ryzyko131415.

Zmiany dawkowania w zależności od wskazania

  • Trądzik pospolity (krem/żel): Dwa razy dziennie przez kilka miesięcy12.
  • Przebarwienia (krem): Dwa razy dziennie przez co najmniej 3 miesiące, z jednoczesną ochroną przeciwsłoneczną6.
  • Trądzik różowaty (żel): Dwa razy dziennie przez kilka miesięcy. W przypadku braku poprawy po 2 miesiącach należy rozważyć inne leczenie3.

Maksymalna dawka dobowa i bezpieczeństwo

Nie określono jednoznacznie maksymalnej dobowej dawki kwasu azelainowego dla postaci miejscowych, jednak zaleca się stosowanie zgodnie z zaleceniami na opakowaniu i unikanie nakładania dużych ilości preparatu na rozległe powierzchnie skóry. W badaniach nie wykazano ryzyka ostrego zatrucia nawet po przypadkowym spożyciu lub zastosowaniu na dużą powierzchnię skóry161718.

Warto wiedzieć:

  • Jeśli po miesiącu regularnego stosowania nie obserwuje się poprawy, należy skonsultować się z lekarzem, aby rozważyć inne metody leczenia197.
  • Nie należy stosować opatrunków okluzyjnych (szczelnych, nieprzepuszczających powietrza) na miejsca posmarowane preparatem197.
  • Podczas terapii przebarwień konieczna jest ochrona przed promieniowaniem UV, by zapobiegać nawrotom zmian6.
  • W przypadku kontaktu preparatu z oczami lub błonami śluzowymi należy natychmiast przemyć je wodą2021.

Tabela: Schemat dawkowania kwasu azelainowego

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli Krem 200 mg/g lub żel 150 mg/g: cienka warstwa na zmienione miejsca 2x dziennie12
Dzieci poniżej 12 lat Nie zaleca się stosowania (brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności)1112
Młodzież 12-18 lat Jak u dorosłych – nie wymaga dostosowania dawki69
Osoby starsze Brak konieczności modyfikacji dawki112
Pacjenci z niewydolnością nerek/wątroby Brak danych o konieczności modyfikacji dawki – zaleca się ostrożność112
Kobiety w ciąży i karmiące Stosowanie możliwe po ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza1314

Kwas azelainowy – bezpieczne i skuteczne dawkowanie w różnych grupach pacjentów

Dawkowanie kwasu azelainowego jest łatwe do zapamiętania – zwykle nakłada się cienką warstwę preparatu na zmienione miejsca dwa razy dziennie. Zarówno krem, jak i żel, są przeznaczone do użytku miejscowego i nie powinny być stosowane na uszkodzoną skórę ani na błony śluzowe. Systematyczność i odpowiednia higiena podczas aplikacji mają kluczowe znaczenie dla powodzenia terapii. Przed rozpoczęciem leczenia warto zapoznać się ze wskazaniami i przeciwwskazaniami oraz obserwować reakcję skóry, by w razie potrzeby skonsultować się z lekarzem. W przypadku młodzieży powyżej 12 lat stosuje się takie same dawki jak u dorosłych, natomiast u dzieci poniżej 12 roku życia kwas azelainowy nie powinien być używany. Pacjenci w podeszłym wieku oraz osoby z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby nie wymagają zmiany dawkowania, lecz zawsze należy zachować ostrożność161123.

Pytania i odpowiedzi

Jak często stosować kwas azelainowy na trądzik?

Preparat nakłada się dwa razy dziennie, rano i wieczorem, na zmienione chorobowo miejsca na skórze.1

Czy dzieci mogą stosować kwas azelainowy?

Nie zaleca się stosowania kwasu azelainowego u dzieci poniżej 12 lat z powodu braku danych o bezpieczeństwie.11

Jak długo należy stosować kwas azelainowy na przebarwienia?

W leczeniu przebarwień zaleca się stosowanie preparatu przez co najmniej 3 miesiące oraz ochronę przeciwsłoneczną.6

Co zrobić, jeśli po zastosowaniu pojawi się podrażnienie skóry?

Można ograniczyć aplikację do jednego razu dziennie lub przerwać leczenie na kilka dni, aż do ustąpienia objawów.6