Czym jest klemastyna i kiedy dochodzi do przedawkowania?

Klemastyna (Clemastinum) to substancja czynna należąca do leków przeciwhistaminowych pierwszej generacji. Stosowana jest głównie w łagodzeniu objawów alergii, takich jak świąd, pokrzywka czy katar sienny12. Występuje w różnych postaciach, m.in. w tabletkach, syropie oraz w postaci roztworu do wstrzykiwań34.

Przedawkowanie klemastyny następuje wtedy, gdy zostanie przyjęta dawka wyższa niż zalecana, niezależnie od drogi podania (doustna, dożylna)56. Ryzyko przedawkowania zwiększa się szczególnie u dzieci, które są bardziej wrażliwe na jej działanie78.

Standardowe dawki i sytuacje ryzyka

  • Tabletki: zazwyczaj 1 mg klemastyny w jednej tabletce910
  • Syrop: 0,5 mg/5 ml lub 1 mg/10 ml, w zależności od preparatu11412
  • Roztwór do wstrzykiwań: 1 mg/ml3

Do przedawkowania może dojść zarówno po jednorazowym przyjęciu zbyt dużej dawki, jak i po przyjęciu kilku dawek w krótkim czasie7.

Ważne: Objawy przedawkowania klemastyny pojawiają się zwykle w ciągu 0,5–2 godzin od przyjęcia zbyt dużej dawki. U dzieci nawet niewielkie przekroczenie dawki może prowadzić do poważnych konsekwencji, dlatego szczególnie w tej grupie wiekowej należy zachować ostrożność. Zgon z powodu przedawkowania zagraża w szczególności dzieciom, dlatego zawsze należy ściśle przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania i nie dopuszczać do przypadkowego spożycia leku przez najmłodszych768.

Objawy przedawkowania klemastyny

Objawy przedawkowania klemastyny mogą być różne w zależności od wieku osoby oraz ilości przyjętej substancji. Typowe symptomy dotyczą głównie układu nerwowego, sercowo-naczyniowego oraz układu oddechowego567.

Najczęstsze objawy u dzieci

Najczęstsze objawy u dorosłych

Warto podkreślić, że dawka wywołująca drgawki jest niewiele mniejsza od dawki śmiertelnej, a wystąpienie drgawek u osoby po przedawkowaniu jest niekorzystnym sygnałem prognostycznym6.

Postępowanie w przypadku przedawkowania klemastyny

W przypadku podejrzenia przedawkowania klemastyny konieczne jest szybkie działanie. Postępowanie różni się nieco w zależności od czasu, jaki upłynął od przyjęcia leku oraz stanu pacjenta131516.

  • Jeśli od zażycia nie upłynęła godzina: należy wywołać wymioty lub wykonać płukanie żołądka, zwłaszcza u dzieci, dbając o zabezpieczenie przed zachłyśnięciem1613
  • Po płukaniu żołądka zaleca się podanie węgla aktywowanego, a także leków przeczyszczających15
  • Jeśli od przyjęcia leku minęło więcej czasu, stosuje się leczenie objawowe i podtrzymujące14
  • Pacjentom nieprzytomnym lub w śpiączce należy zapewnić intensywną opiekę medyczną oraz wspomaganie oddychania w przypadku zaburzeń oddechowych17
  • Obniżenie ciśnienia tętniczego może być wczesnym objawem zapaści sercowo-naczyniowej – w takim przypadku konieczne jest podanie dożylne leku zwężającego naczynia krwionośne18
  • W przypadku drgawek: stosuje się diazepam lub krótko działający barbituran, a w niektórych przypadkach można rozważyć podanie fizostygminy19
  • Aby obniżyć gorączkę, stosuje się zimne okłady20
  • Nie stosuje się leków pobudzających ośrodkowy układ nerwowy21
  • Brak specyficznej odtrutki (antidotum) dla klemastyny22
  • Metody przyspieszonej eliminacji, takie jak hemodializa czy hemoperfuzja, są nieskuteczne21
Wskazówka dla pacjenta:

  • Pierwsze objawy zatrucia mogą pojawić się bardzo szybko, nawet w ciągu pół godziny.
  • Jeśli podejrzewasz przedawkowanie, nie próbuj leczyć się samodzielnie – szybka pomoc medyczna jest kluczowa.
  • W przypadku utraty przytomności, drgawek lub zaburzeń oddychania natychmiast wezwij pogotowie.
  • Nie podawaj żadnych leków pobudzających ani środków przeczyszczających bez wyraźnego zalecenia lekarza.
  • Nie ma specyficznej odtrutki na klemastynę – liczy się szybka reakcja i wsparcie funkcji życiowych.

Tabela podsumowująca objawy i postępowanie

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne: suchość w ustach, rozszerzenie źrenic, zaczerwienienie twarzy Obserwacja, ewentualnie płukanie żołądka i podanie węgla aktywowanego (jeśli od przyjęcia dawki nie upłynęła godzina) Tak, szczególnie u dzieci
Umiarkowane: pobudzenie, drżenia mięśniowe, ataksja, podwyższona temperatura Leczenie objawowe, zimne okłady, monitorowanie ciśnienia, wspomaganie oddychania w razie potrzeby Tak, konieczna obserwacja i leczenie w warunkach szpitalnych
Ciężkie: drgawki, śpiączka, zapaść sercowo-naczyniowa, zaburzenia oddychania Intensywna opieka medyczna, wspomaganie oddychania, leki przeciwdrgawkowe, leki zwężające naczynia, brak specyficznego antidotum Tak, natychmiastowa hospitalizacja na oddziale intensywnej terapii

Klemastyna – bezpieczeństwo stosowania i ryzyko przedawkowania

Klemastyna jest skutecznym lekiem przeciwhistaminowym, jednak jej przedawkowanie może prowadzić do poważnych, a nawet zagrażających życiu powikłań. Szczególnie niebezpieczna jest dla dzieci, u których nawet niewielkie przekroczenie dawki może wywołać gwałtowne objawy neurologiczne i krążeniowo-oddechowe78. Szybka reakcja i wdrożenie odpowiedniego postępowania mogą uratować zdrowie i życie pacjenta. W przypadku podejrzenia przedawkowania należy niezwłocznie zgłosić się po pomoc medyczną. Nie ma specyficznej odtrutki na klemastynę, dlatego tak ważne jest zapobieganie przedawkowaniu oraz przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania2221.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania klemastyny?

Pierwsze objawy to pobudzenie, suchość w ustach, rozszerzenie źrenic, drżenia mięśniowe, które mogą pojawić się już po 0,5–2 godzinach od przyjęcia zbyt dużej dawki78.

Czy istnieje odtrutka na klemastynę?

Nie, nie ma specyficznej odtrutki na klemastynę. Leczenie polega na łagodzeniu objawów i wsparciu funkcji życiowych2423.

Jak postępować w przypadku przedawkowania klemastyny?

Należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, wywołać wymioty lub wykonać płukanie żołądka, podać węgiel aktywowany i prowadzić leczenie objawowe1518.

Czy przedawkowanie klemastyny jest niebezpieczne dla dzieci?

Tak, dzieci są szczególnie narażone na ciężkie powikłania i zgon po przedawkowaniu klemastyny78.