Wstęp: Dekstran i jego działania niepożądane
Dekstran (Dextranum) to substancja czynna stosowana w różnych postaciach leków, takich jak roztwory do infuzji, preparaty do wstrzykiwań oraz krople do oczu1234. Działania niepożądane po jego zastosowaniu zależą od drogi podania, dawki, długości stosowania oraz obecności innych substancji czynnych (np. żelaza). Najczęściej występujące objawy są łagodne, choć w niektórych przypadkach mogą być poważniejsze i wymagają natychmiastowej reakcji567. Należy pamiętać, że nie każdy pacjent doświadczy działań niepożądanych, a decyzja o zastosowaniu dekstranu powinna być oparta na rozważeniu korzyści i potencjalnych zagrożeń5. Profil działań niepożądanych może różnić się w zależności od wieku pacjenta, stanu zdrowia czy stosowania innych leków6.
Działania niepożądane dekstranu w zależności od drogi podania i postaci leku
W zależności od postaci leku oraz drogi podania, dekstran może powodować różne działania niepożądane. Wyróżnić można reakcje po podaniu dożylnym, domięśniowym, miejscowym (np. do oka), a także połączenia z innymi substancjami, jak żelazo1234.
Działania niepożądane bardzo często i często
- Krople do oczu: niewyraźne widzenie (bardzo często, ok. 12% pacjentów); suchość oka, uczucie dyskomfortu w oku, zaburzenia powieki, nieprawidłowe odczucia w oku, uczucie ciała obcego w oku (często)8.
- Preparaty z żelazem (wodorotlenek żelaza(III) z dekstranem): niedociśnienie tętnicze, ból stawów, obrzęk gruczołów limfatycznych, gorączka, ból głowy, zawroty głowy, zaburzenia w obrębie jamy brzusznej, nudności, wymioty, odczyn zapalny w miejscu podania (często)9.
Działania niepożądane niezbyt często
- Krople do oczu: świąd oka, podrażnienie oka, przekrwienie oka8.
- Preparaty do wstrzykiwań/infuzji: zamazane widzenie, odrętwienie, skurcze mięśni, uczucie gorąca, stan zapalny i krwiak w miejscu wstrzyknięcia, skurcz oskrzeli, duszność, nudności, wymioty, ból brzucha, świąd, pokrzywka, wysypka, wykwity, rumień1011.
Działania niepożądane rzadko i bardzo rzadko
- Ciężkie reakcje rzekomoanafilaktyczne (nagłe trudności w oddychaniu, zapaść sercowo-naczyniowa, zgłaszano przypadki zgonów, szczególnie u osób starszych i z niewydolnością krążenia)567.
- Bóle mięśni, bóle głowy, parestezje, przejściowa głuchota, biegunka, obrzęk naczynioruchowy, pocenie się, ból i brązowe zabarwienie skóry w miejscu wstrzyknięcia1011.
- Ostra hemoliza (rozpad krwinek czerwonych), limfadenopatia (powiększenie węzłów chłonnych), nadciśnienie tętnicze, zespół Kounisa (rzadki zespół objawów sercowych związanych z reakcją alergiczną), przejściowa głuchota1210.
Działania niepożądane o nieznanej częstości występowania
- Reakcje nadwrażliwości (alergiczne), w tym nieżyt nosa, pokrzywka, wysypka skórna513.
- Obrzęk płuc (przy zbyt szybkiej infuzji), bezmocz (szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek)14.
- Zmiany zabarwienia moczu, zaburzenia smaku, splątanie, senność, nagłe zaczerwienienie skóry, zapalenie żyły, zakrzepowe zapalenie żyły, reakcje w miejscu wstrzyknięcia (ból, podrażnienie, zmiana zabarwienia skóry, krwawienie, ropnie, martwica lub zanik tkanki), objawy grypopodobne1110.
Zgłaszanie działań niepożądanych
Każde podejrzenie wystąpienia działania niepożądanego po zastosowaniu dekstranu lub preparatu go zawierającego powinno być zgłoszone do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, a także do producenta leku14151617. Pozwala to na stałe monitorowanie bezpieczeństwa stosowania tej substancji i ochronę zdrowia pacjentów.
Tabela działań niepożądanych dekstranu według układów narządowych i częstości występowania
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ nerwowy | – | Ból głowy, zawroty głowy | Zamazane widzenie, odrętwienie | Napady drgawek, niepokój, drżenie | Parestezje, przejściowa głuchota | Splątanie, senność, zaburzenia smaku |
| Układ immunologiczny | – | – | – | Reakcje rzekomoanafilaktyczne (pokrzywka, wysypka, świąd, nudności, dreszcze) | Ciężkie reakcje anafilaktyczne, wstrząs anafilaktyczny | Nadwrażliwość, reakcje alergiczne |
| Układ oddechowy | – | – | Skurcz oskrzeli, duszność | Zatrzymanie oddechu | – | Obrzęk płuc (po szybkiej infuzji) |
| Układ sercowo-naczyniowy | – | Niedociśnienie | Zapaść, uderzenia gorąca | Tachykardia, arytmia | Nadciśnienie, bradykardia płodu | Zespół Kounisa, zapaść krążeniowa |
| Układ pokarmowy | – | Nudności, wymioty, ból brzucha | – | Biegunka | – | Zaparcie |
| Skóra i tkanka podskórna | – | Suchość oka, świąd, pokrzywka, wysypka | Wykwity, rumień | Obrzęk naczynioruchowy, pocenie się, brązowe zabarwienie skóry | – | Zmiany zabarwienia skóry, plamica |
| Mięśnie i stawy | – | Ból stawów | Skurcze mięśni | Bóle mięśniowe | – | Ból kończyn, zapalenie stawów |
| Nerki i drogi moczowe | – | – | – | – | – | Bezmocz, zmiana zabarwienia moczu |
| Miejsce podania | Niewyraźne widzenie (krople do oczu) | Odczyn zapalny, ból | Krwiak, stan zapalny | Martwica, zanik tkanki | – | Zmiana zabarwienia skóry, ropnie, objawy grypopodobne |
Dekstran – bezpieczeństwo i reakcje niepożądane w praktyce
Dekstran, w zależności od postaci leku i drogi podania, może powodować zarówno łagodne, jak i poważniejsze działania niepożądane. Najczęściej zgłaszane są miejscowe reakcje, takie jak ból czy podrażnienie w miejscu podania, a także objawy ze strony układu pokarmowego i skóry. W przypadku podania dożylnego lub domięśniowego, zwłaszcza w połączeniu z żelazem, istnieje ryzyko ciężkich reakcji alergicznych, które wymagają natychmiastowego działania. W przypadku stosowania kropli do oczu, działania niepożądane są najczęściej łagodne i przemijające. Zawsze warto obserwować swój organizm podczas stosowania dekstranu i zgłaszać wszelkie niepokojące objawy odpowiednim instytucjom lub lekarzowi prowadzącemu56718.













