Indeks substancji czynnych

Złocień maruna to zioło stosowane głównie w profilaktyce migreny. Jego aktywny składnik – partenolid – hamuje stan zapalny i agregację płytek krwi. Standaryzowane preparaty zawierają ≥0,2% partenolidu; efekty pojawiają się po 4–6 tygodniach. Przeciwwskazany w ciąży i przy lekach przeciwzakrzepowych.

Złota alga (Prymnesium parvum) to jednokomórkowy mikroorganizm wodny, znany głównie jako sprawca masowych śnięć ryb podczas zakwitów. Produkuje toksyny o działaniu ichtiotoksycznym, cytotoksycznym i hemolitycznym. Nie ma żadnych zastosowań farmaceutycznych ani suplementacyjnych. Dla ludzi stanowi zagrożenie pośrednie – przez spożycie ryb z obszarów zakwitu lub kontakt skórny z wodą.

Żmijowiec zwyczajny (Echium vulgare) to roślina znana z oleju z nasion bogatego w kwas stearydynowy i GLA oraz z alantoiny w korzeniach. Jej stosowanie ograniczają hepatotoksyczne alkaloidy pirolizydynowe, dlatego preparaty wewnętrzne podlegają ścisłym regulacjom dotyczącym ich zawartości.

Żółtodrzew amerykański to roślina lecznicza bogata w alkaloidy, furanokumaryny i olejki eteryczne. Tradycyjnie stosowany przy bólach zębów, problemach z krążeniem i trawieniem. Brak badań klinicznych u ludzi; przeciwwskazany w ciąży i przy lekach przeciwzakrzepowych.

Żółtodrzew oskrzydlony (Zanthoxylum) to zioło stosowane tradycyjnie przy bólu zębów, reumatyzmie i zaburzeniach krążenia. Jego aktywne składniki – chelerythryna, furanokumaryny i alkyloamidy – wykazały działanie w badaniach laboratoryjnych, lecz brak badań na ludziach. Wymaga ostrożności przy lekach przeciwzakrzepowych i jest przeciwwskazany w ciąży.

Żurawina błotna zawiera proantocyjanidyny typu A, które blokują przyczepianie się bakterii do ściany pęcherza. Stosowana jest profilaktycznie przy nawracających infekcjach dróg moczowych. Może wchodzić w interakcje z warfaryną. Dostępna jako suchy wyciąg w kapsułkach i tabletkach.

Żurawina wielkoowocowa (Vaccinium macrocarpon) zawiera proantocyjanidyny typu A, które zapobiegają przyleganiu bakterii do dróg moczowych. Stosuje się ją profilaktycznie przy nawracających zakażeniach – w dawce 200–500 mg ekstraktu lub 120–300 ml soku dziennie. Nie leczy aktywnej infekcji. Ostrożność wymagana przy kamieniach nerkowych i lekach rozrzedzających krew.

Żywica benzoesowa to balsamiczna wydzielina drzew Styrax, zawierająca kwas benzoesowy, kwas cynamonowy i wanilinę. Stosowana zewnętrznie (nalewka) jako łagodny antyseptyk i środek ochronny dla skóry oraz do inhalacji przy przekrwieniu. Dowody kliniczne są ograniczone; może powodować reakcje alergiczne u ok. 10% użytkowników.

Żywokost lekarski stosuje się zewnętrznie na bóle mięśni, stawów i urazy. Wyciąg z korzenia zmniejsza ból i obrzęk porównywalnie do diklofenaku. Roślina zawiera toksyczne alkaloidy pirolizydynowe – przyjmowanie doustne jest niebezpieczne i niedozwolone.

Żyworódka pierzasta (Kalanchoe pinnata) to sukulentna roślina bogata w flawonoidy, bufadienolidy i triterpenoidy. Badania przedkliniczne sugerują działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające i wspomagające gojenie ran, lecz brakuje potwierdzenia w badaniach klinicznych. Bufadienolidy mogą działać toksycznie na serce przy wysokich dawkach – stosowanie wymaga ostrożności.

Żywotnik zachodni to roślina lecznicza bogata w tujon, flawonoidy i garbniki. Stosowany zewnętrznie na brodawki i grzybice oraz jako wsparcie odporności przy infekcjach. Tujon w dużych dawkach jest neurotoksyczny – bezwzględnie unikaj w ciąży i przy padaczce.