Czym są antybiotyki?

Antybiotyki to bardzo zróżnicowana pod kątem budowy chemicznej grupa leków, której zadaniem jest zabicie lub zatrzymanie wzrostu bakterii. Są to leki o bardzo wysokiej skuteczności, często ratujące życie przed rozwojem groźnych infekcji.

Pomimo tego, że rodzajów antybiotyków jest bardzo dużo, ich zadaniem jest celowanie w konkretny rodzaj bakterii, które spowodowały infekcję. Ich działanie nie ogranicza się do zabijania właściwego rodzaju bakterii. Aby maksymalnie podnieść skuteczność terapii, w infekcjach o nieznanym pochodzeniu stosuje się antybiotyki o szerokim spektrum działania. W związku z tym niszczy się również te „dobre” bakterie, które żyją w naszym organizmie. Czy antybiotyki mają skutki uboczne? Jak wpływają na mikrobiotę jelit?

Jakie są skutki uboczne antybiotyków?

Jednym z głównych skutków ubocznych antybiotykoterapii, których niestety nie sposób ominąć, są zaburzenia flory bakteryjnej, które mogą doprowadzić do wystąpienia szeregu dodatkowych niepożądanych skutków ubocznych. Ze strony przewodu pokarmowego najczęściej pojawia się biegunka, ale mogą to być również bóle brzucha, nudności i wymioty. W groźniejszych przypadkach może dojść nawet do rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego (dotyczy stosowania cefalosporyn II i III generacji: cefotaksym, ceftriakson, cefuroksym, ceftazydym; fluorochinolonów: cyprofloksacyna, lewofloksacyna, moksyfloksacyna; klindamycyny oraz ampicyliny) [1,2].

Bakterie tworzące mikrobiom naszego organizmu występują nie tylko w jelitach. Skutki szczególnie długotrwałej antybiotykoterapii bez stosowania probiotyków mogą objawiać się w jamie ustnej, a także w układzie rozrodczym (kandydoza). Czy można się przed tym jakoś obronić lub zminimalizować skutki uboczne? Czy preparaty z bakteriami jelitowymi na to pomagają? Kiedy i jak brać probiotyk przy antybiotyku?

Czym właściwie są probiotyki?

Probiotyki to nic innego jak „dobre” mikroorganizmy, które możemy dostarczyć w postaci kapsułki lub zawiesiny. Spożyte w odpowiednich ilościach dają korzyści zdrowotne. Przez mikroorganizmy w tym przypadku rozumiemy bakterie oraz drożdże naturalnie powstające w procesie fermentacji żywności. Poza apteka możemy je spotkać w jogurtach i kefirach — jednak tam występują w skąpych ilościach. Warto więc sięgnąć po preparat z apteki.

Zażywanie probiotyków ma duże korzyści zdrowotne, które poparto najnowszymi badaniami klinicznymi. W kontekście redukcji skutków ubocznych antybiotykoterapii najważniejszym jest możliwość namnażania w przewodzie pokarmowym oraz hamowanie wzrostu szkodliwych mikroorganizmów. Mechanizmy działania bakterii probiotycznych polegają na przyspieszeniu pasażu jelitowego oraz wytwarzaniu substancji, które tworzą warunki niekorzystne dla rozwijających się patogenów.

Przy wyborze “osłony” możemy napotkać na prebiotyk. Jest to nic innego jak pożywka dla naszego naturalnego mikrobiomu. Dzięki temu bakterie mogą szybciej namnażać się w jelitach. Najczęściej jest to inulina oraz fuktooligosacharydy. Preparaty, które możemy nabyć w aptekach, mają często w składzie bakterie oraz pożywkę. Są to tak zwane synbiotyki. kiedy brać probiotyk przy antybiotyku, aby osiągnąć jak najlepsze efekty?

Kiedy brać probiotyk przy antybiotyku?

Zasady brania probiotyków przy antybiotyku ciągle się zmieniają. Kiedyś panowało przekonanie, że należy je zażywać razem z lekiem. Nowsze badania wskazują wręcz przeciwnie. Mówią o tym, że probiotykoterapię lepiej rozpocząć po antybiotyku a probiotyk brać przez dłuższy czas. Natomiast jeśli bierzemy probiotyk podczas leczenia antybiotykiem, to najlepiej brać go rano – na czczo, a jeszcze lepiej podczas posiłku. Natomiast stosowanie probiotyku po posiłku może zmniejszyć jego działanie [3,4].

Stosowanie probiotyku – przed czy po antybiotyku

Tak jak zostało to opisane w poprzednim akapicie, najlepiej przyjmować probiotyk po terapii antybiotykiem. Antybiotyk nie działa tylko w miejscu podania, ale oddziałuje ogólnie na organizm. Oczywiście, jeśli bierzemy probiotyk podczas stosowania antybiotyku to lepiej zrobić minimum 2-godzinną przerwę, czyli np. wziąć go przed lub po antybiotyku (a najlepiej rano na czczo). Ile razy dziennie łykać probiotyk przy antybiotyku? To zależy od preparatu. Zwykle to 1 kapsułka na dobę. Pora stosowania, czyli to, czy weźmiemy probiotyk przed, czy po antybiotyku to jedno, ale warto wiedzieć, jak długo brać probiotyk po antybiotyku.

Jak długo stosować probiotyk po antybiotyku?

Odpowiedź na pytanie, jak długo stosować probiotyk po antybiotyku znowu nie jest prosta i jednoznaczna. Mikrobiom człowieka to bardzo złożony układ, który wykazuje zmienność międzyosobniczą. Zaburzenia w mikroflorze jelit po antybiotykoterapii są i to jest fakt. Niektóre źródła mówią o tym, że po długiej antybiotykoterapii nasze bakterie jelitowe wracają do normalnego stosunku nawet do 10. miesięcy po braniu leku. Czy to znaczy, że aż tyle mamy brać probiotyki?

Zdecydowanie po antybiotykoterapii warto brać probiotyk przez minimum 2 tygodnie, a nawet 4. Należy obserwować swój organizm. Jeśli nie mamy dziwnych objawów ze strony układu pokarmowego, to prawdopodobnie nasza mikrobiota jelit ma się dobrze i nie ma sensu dłużej stosować probiotyku. Które probiotyki warto wybrać?

Jaki probiotyk do antybiotyku należy wybrać?

Półki apteczne uginają się od nadmiaru preparatów, które można znaleźć na polskim rynku. Istotne jest, aby zwrócić uwagę na rodzaj szczepu bakterii oraz liczbę CFU (liczba jednostek tworzących kolonię). Działanie na nasz organizm mają jedynie żywe bakterie. W związku z tym bardzo istotne jest to, aby producent na opakowaniu zadeklarował, jaka wartość CFU danego szczepu bakterii przeżywa do końca daty ważności produktu — oczywiście, przy zachowaniu odpowiednich warunków przechowywania.

Poniżej prezentujemy wybrane preparaty (Biotilac Biotic, Lacidofil, Dicoflor 6, CDS-22 formula 112 (dawniej Vivomixx), Sanprobi Super Formula). Probiotyków lub synbiotyków jest dość dużo na półkach aptecznych. Zawsze warto wybierać lek, a jeśli jest to suplement diety, to kupujmy produkty, które mają dobrze opisane szczepy (nazwa, kod literowo-cyfrowy) i takie, które stosują technologię zwiększające przeżywalność bakterii.

Enterol Probiotykkapsułki, 250 mg

Lek dostępny bez recepty

O leku

• skuteczność szczepu Saccharomyces boulardii CNCM I-745 została potwierdzona na podstawie ponad 100 badań klinicznych;
• zapobiega biegunkom podróżnych i poantybiotykowym;
• leczy biegunki infekcyjne wywołane przez bakterie, wirusy i pierwotniaki;
• probiotyk w formie leku bez recepty, który można stosować nawet jednocześnie z antybiotykiem;
• nie trzeba przechowywać w lodówce, lecz w temperaturze pokojowej;
• dla dzieci już od urodzenia i dorosłych, ale u dzieci poniżej 6 lat ze względu na możliwość zadławienia, zaleca się otwierać kapsułki i dodawać ich zawartość do napoju lub pokarmu.

Wskazania

Produkt zalecany jest w przypadku biegunki, biegunki podróżnych, zespołu drażliwego jelita, odwodnienia oraz wyjałowionej flory bakteryjnej po antybiotykoterapii.

Skład

Substancjami czynnymi produktu są: saccharomyces boulardii.

Dawkowanie

Zalecane dawkowanie u dorosłych i dzieci zależy od przyczyny biegunki:

• ostra biegunka infekcyjna: 1 do 2 kapsułek na dobę, przez okres do 1 tygodnia;
• biegunka poantybiotykowa: 1 do 2 kapsułek na dobę, w trakcie i po antybiotykoterapii;
• biegunka spowodowana zakażeniem C. difficile: 4 kapsułki na dobę, przez okres do 4 tygodni;
• biegunka związana z żywieniem dojelitowym: 1 do 2 kapsułek na dobę;
• biegunka podróżnych: 1 do 4 kapsułek na dobę przez okres do 1 tygodnia;
• wspomagająco w leczeniu biegunek występujących w zespole jelita drażliwego (IBS): 1 kapsułka 1 do 2 razy na dobę.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Enterolproszek, 250 mg

Lek dostępny bez recepty

O leku

• 1 kapsułka zawiera 250 mg liofilizowanych drożdżaków Saccharomyces boulardii CNCM I-745;
• skuteczność szczepów drożdżaków została potwierdzona i przebadana na podstawie ponad 100 badań klinicznych;
• leczy biegunki infekcyjne, zapobiega biegunkom podróżnych i związanych ze stosowaniem antybiotyku;
• ten probiotyk można stosować razem z antybiotykiem;
• owocowy smak;
• można stosować w każdym wieku.

Wskazania

Produkt zalecany jest w przypadku biegunki, zaburzeń mikroflory jelitowej, biegunki podróżnych, zespołu drażliwego jelita oraz wyjałowionej flory bakteryjnej po antybiotykoterapii.

Skład

W skład preparatu wchodzi saccharomyces boulardii.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Biotilac Biotic, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• połączenie probiotyku i prebiotyku;
• nie zawiera barwników, konserwantów, glutenu; substancji zapachowych;
• proste dawkowanie;
• zastosowano technologie zwiększające przeżywalność bakterii;
• wystarcza na 20 dni stosowania.

Lacidofil, kapsułki

O produkcie

• zawiera szczepy Lacticaseibacillus rhamnosus R0011 i Lactobacillus helveticus R0052;
• 1 kapsułka zawiera 2 mld CFU bakterii kwasu mlekowego;
• szczepy bakteryjne przebadane klinicznie;
• udokumentowana skuteczność poprzez badania;
• odpowiedni nawet dla niemowlaków;
• do przechowywania w lodówce;
• poza lodówką można trzymać przez 14 dni.

Dicoflor 6, kapsułki

O produkcie

• nie trzeba przechowywać w lodówce;
• nie zawiera glutenu;
• nie zawiera laktozy;
• w opakowaniu 20 kapsułek;
• występuje także w opakowaniach o innej wielkości;
• produkt zarejestrowany jako suplement diety;
• 6 mld CFU w jednej kapsułce.

Sanprobi Super Formula, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• duże opakowanie (40 kapsułek);
• nie zawiera glutenu;
• nie trzeba przechowywać w lodówce;
• bezpieczny już dla dzieci od 3. roku życia.

CDS-formula 112 (dawniej Vivomixx), kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• nie zawiera glutenu;
• nie zawiera laktozy;
• małe opakowanie – 10 kapsułek;
• należy przechowywać w lodówce.

Podsumowanie

Podsumowując, antybiotyki są skutecznymi lekami zwalczającymi infekcje bakteryjne, jednak ich stosowanie może zaburzać mikrobiotę jelit, co prowadzi do skutków ubocznych, takich jak biegunka czy kandydoza. Dlatego istotne jest, kiedy brać probiotyk przy antybiotyku – najlepiej zachować minimum 2-godzinną przerwę, a probiotyk przyjmować rano na czczo lub podczas posiłku. Warto również rozważyć czy brać probiotyk przed czy po antybiotyku, ponieważ nowsze badania sugerują jego stosowanie po zakończeniu antybiotykoterapii. Kluczowe jest także, jak długo stosować probiotyk po antybiotyku – zazwyczaj zaleca się przyjmowanie go przez 2-4 tygodnie, monitorując reakcję organizmu. Ostateczna decyzja, jak długo brać probiotyk po antybiotyku, zależy od indywidualnych potrzeb i stanu mikrobioty. Przy wyborze preparatu warto zwracać uwagę na liczbę CFU i dobrze opisane szczepy, aby przyjmowanie probiotyk przy antybiotyku było jak najbardziej efektywne i przyniosło oczekiwane korzyści.