Preparaty przeciwgrzybicze na skórę, stopy i paznokcie

Czym jest grzybica skóry i paznokci

Grzybica, określana medycznie jako dermatofitoza lub tinea, to zakażenie wywoływane przez grzyby z grupy dermatofitów – głównie rodzajów Trichophyton, Microsporum i Epidermophyton. Grzyby te żywią się keratyną, czyli białkiem budującym zewnętrzną warstwę naskórka, włosy i płytkę paznokciową. Zakażenie ma charakter powierzchniowy i w większości przypadków nie stanowi poważnego zagrożenia dla zdrowia, jednak bez leczenia nie ustępuje samoistnie i może się rozprzestrzeniać na kolejne okolice ciała lub przenosić na inne osoby.

Drogi zakażenia i mechanizm rozwoju infekcji

Do zakażenia dochodzi najczęściej przez bezpośredni kontakt skóry z osobą lub zwierzęciem zarażonym grzybicą, a także pośrednio – przez wspólne ręczniki, obuwie, skarpetki, grzebienie, pościel czy podłogi w szatniach i publicznych prysznicach. Grzyby rozwijają się najlepiej w ciepłym i wilgotnym środowisku, dlatego zamknięte, słabo wentylowane obuwie, spocone stopy i fałdy skórne tworzą idealne warunki do namnażania się patogenów. Zarodniki grzybów mogą przetrwać na powierzchniach i przedmiotach przez wiele tygodni, co ułatwia szerzenie się infekcji.

Najczęstsze postacie grzybicy

Grzybica stóp (tinea pedis), potocznie zwana stopą atlety, to najpowszechniejsza postać – dotyczy głównie przestrzeni między palcami oraz podeszew. Grzybica pachwin (tinea cruris) pojawia się w okolicy pachwiny i wewnętrznej strony ud, szczególnie u mężczyzn w ciepłym klimacie. Grzybica skóry gładkiej (tinea corporis) objawia się charakterystycznymi pierścieniowatymi zmianami na tułowiu, kończynach lub twarzy. Grzybica paznokci (onychomycosis, tinea unguium) prowadzi do przebarwienia, pogrubienia i kruszenia się płytki paznokciowej – częściej dotyczy paznokci stóp niż dłoni. Wyróżnia się również grzybicę owłosionej skóry głowy (tinea capitis), częstszą u dzieci, oraz grzybicę brody (tinea barbae).

Objawy poszczególnych postaci grzybicy

Grzybica stóp objawia się swędzeniem, pieczeniem, pękaniem i łuszczeniem skóry między palcami, a w postaci “mokaszynowej” – suchością i zgrubieniem skóry na podeszwach i piętach. Grzybica skóry gładkiej daje charakterystyczny pierścieniowaty, zaczerwieniony i lekko uniesiony wykwit z jaśniejszym środkiem, któremu towarzyszy świąd. Grzybica pachwin przejawia się czerwoną, swędzącą wysypką w fałdach skórnych. W przypadku grzybicy paznokci płytka paznokciowa staje się pogrubiała, żółtawa lub biaława, krucha i może oddzielać się od łożyska. Grzybica skóry głowy powoduje łysiejące, łuszczące się ogniska, a w ciężkich przypadkach może dojść do bolesnego nacieku zapalnego zwanego kerionem.

Czynniki ryzyka rozwoju grzybicy

Na grzybicę narażony jest każdy, jednak pewne okoliczności znacząco zwiększają ryzyko. Należą do nich: nadmierne pocenie się, noszenie ciasnego, słabo wentylowanego obuwia, częste korzystanie z publicznych szatni, basenów i pryszniców bez obuwia ochronnego, uprawianie sportów kontaktowych oraz dzielenie się ręcznikami i obuwiem. Osoby z cukrzycą, otyłością, osłabioną odpornością (np. w przebiegu leczenia steroidami, chemioterapii lub zakażenia HIV) oraz stosujące długotrwale antybiotyki są szczególnie podatne na zakażenia grzybicze. Grzybica stóp i paznokci częściej dotyka mężczyzn i osób starszych, natomiast grzybica skóry głowy jest bardziej powszechna u dzieci.

Dostępne formy produktów przeciwgrzybiczych i ich zastosowanie

Produkty do walki z grzybicą występują w wielu postaciach. Kremy, maści i żele są najczęściej stosowane w grzybicy skóry gładkiej, stóp i pachwin – nakłada się je na zmienioną skórę oraz pas zdrowej skóry wokół ogniska, zazwyczaj dwa razy dziennie przez dwa do czterech tygodni. Spraye i pudry sprawdzają się jako uzupełnienie leczenia oraz w profilaktyce nawrotów, ponieważ pomagają utrzymać suchość skóry. W grzybicy paznokci stosuje się specjalne lakiery lecznicze nakładane na płytkę paznokciową, choć ta postać często wymaga wielomiesięcznej terapii. W cięższych lub opornych przypadkach, a także w grzybicy skóry głowy, konieczne mogą być leki doustne przepisywane przez lekarza.

Wśród najczęściej stosowanych substancji czynnych wyróżnia się azole (klotrimazol, mikonazol, ketokonazol), alliloaminy (terbinafina) oraz cyklopiroks. Terbinafina wykazuje szerokie działanie przeciw dermatofitom i w wielu badaniach daje szybkie efekty, natomiast azole są skuteczne zarówno wobec dermatofitów, jak i drożdżaków. Dobór konkretnego preparatu zależy od lokalizacji i nasilenia infekcji.

Higiena i profilaktyka nawrotów grzybicy

Podstawą zapobiegania grzybicy i jej nawrotom jest utrzymywanie skóry w czystości i suchości. Stopy należy myć codziennie i dokładnie osuszać, szczególnie przestrzenie między palcami. Warto nosić przewiewne obuwie z naturalnych materiałów, zmieniać skarpetki co najmniej raz dziennie i nie zakładać tych samych butów dwa dni z rzędu – buty powinny mieć czas na wyschnięcie. W publicznych szatniach, prysznicach i na basenach należy chodzić w klapkach. Nie wolno dzielić się ręcznikami, obuwiem, grzebieniami ani pościelą. Ręczniki, skarpetki i pościel powinny być prane w gorącej wodzie. Osoby posiadające zwierzęta domowe powinny regularnie sprawdzać, czy pupil nie ma objawów grzybicy, ponieważ zakażenie łatwo przenosi się ze zwierząt na ludzi.

Kiedy skonsultować się z lekarzem

Większość łagodnych przypadków grzybicy skóry można leczyć samodzielnie preparatami dostępnymi bez recepty. Wizyta u lekarza jest jednak wskazana, gdy objawy nie ustępują po dwóch tygodniach stosowania preparatu przeciwgrzybiczego, gdy infekcja obejmuje rozległy obszar skóry, skórę głowy lub paznokcie, a także gdy pojawia się silne zaczerwienienie, obrzęk, wydzielina ropna lub gorączka – mogą to być oznaki wtórnego zakażenia bakteryjnego. Osoby z cukrzycą powinny zgłaszać się do lekarza przy każdym, nawet niewielkim problemie skórnym stóp, ponieważ u nich infekcje mogą prowadzić do poważniejszych powikłań. Ważne jest również, aby nie przerywać leczenia przedwcześnie – nawet po ustąpieniu widocznych objawów terapię należy kontynuować przez zalecony czas, aby zminimalizować ryzyko nawrotu.