Co to są zatoki przynosowe?

Zatoki przynosowe to puste przestrzenie w kościach twarzy, które otaczają nos. Są wyścielone błoną śluzową i pełnią kilka funkcji, w tym nawilżanie i oczyszczanie powietrza, wpływanie na dźwięk mowy oraz zmniejszanie wagi czaszki. Problemy z zatokami, takie jak zapalenie zatok, mogą powodować objawy takie jak ból głowy, przekrwienie nosa i utrudnienia w oddychaniu.

Jakie są przyczyny zapalenia zatok przynosowych?

Najczęstszymi przyczynami każdego rodzaju zapalenia zatok, podobnie jak większości infekcji górnych dróg oddechowych są wirusy, bakterie oraz grzyby. Obecnie coraz częściej za przyczynę uznaje się nierozpoznaną lub źle kontrolowaną alergię. Zapalenie zatok zwykle spowodowane jest przez wirusy — głównie rinowirusy, koronawirusy, adenowirusy czy wirusy grypy. Do rozwoju infekcji bakteryjnej dochodzi zazwyczaj na skutek nadkażenia w trakcie infekcji wirusowej, reakcji alergicznej lub zakażenia zębopochodnego. Do trzech najczęściej spotykanych rodzajów bakterii kolonizujących obszar zatok przynosowych należy: Streptococcus pneumoniae, Haemofilus influenzae i Moraxella catarrhalis.

Zapalenie zatok pochodzenia grzybiczego dotyczy głównie osób z cukrzycą oraz osłabioną odpornością np. po przeszczepach, z chorobami szpiku kostnego lub AIDS. Do występowania stanów zapalnych zatok może przyczynić się również skrzywienie przegrody nosa. Ponadto często czynniki fizyczne takie jak dym papierosowy, zanieczyszczenie środowiska poprzez przewlekłe drażnienie błony śluzowej nosa wywołują zapalenie zatok przynosowych [1,3]

Jakie są objawy zapalenia zatok przynosowych?

Objawy zapalenia zatok przynosowych są dość charakterystyczne. Często już w aptece farmaceuta może ocenić czy pacjent boryka się z tym problemem. Najczęściej pojawiającymi się objawami są:

• niedrożność nosa;
• wyciek wydzieliny z nosa, która często spływa również po tylnej ścianie gardła;
• osłabienie lub utrata węchu;
• obrzęk tkanek miękkich w okolicach oczu;
• ból głowy;
• ból twarzy i górnych zębów.

Jeśli objawy ustępują do 4 tygodni, mówimy o ostrym zapaleniu zatok. Objawy towarzyszące pacjentowi od 4 do 12 tygodni świadczą o stanie podostrym, a utrzymujące się ponad 12 tygodni o stanie przewlekłym. W przypadku bakteryjnego ostrego zapalenia zatok dochodzi do obustronnego, ropnego wycieku z nosa często z jednostronną przewagą oraz gorączki (pow. 39°C) [1-3].

Jakie są leki na zatoki bez recepty?

W przypadku wirusowego zapalenia zatok przynosowych stosuje się preparaty działające objawowo. Do zmniejszenia uciążliwych objawów zapalenia zatok najczęściej stosuje się poniższe grupy leków.

Leki ziołowe i naturalne na problemy z zatokami

W leczeniu zapalenia zatok ważną rolę odgrywają również preparaty oparte na naturalnych składnikach, które wspomagają oczyszczanie nosa i ułatwiają usuwanie zalegającej wydzieliny. Do najczęściej stosowanych należą leki ziołowe, takie jak Soledum forte, Sinupret czy Sinulan. Zawierają one bogaty zestaw wyciągów roślinnych, które upłynniają śluz, ułatwiają jego spływanie i zmniejszają uczucie ucisku w zatokach. Uzupełnieniem tej grupy są wyroby medyczne, na przykład Bacterid – krople do nosa zawierające emolienty i olej z drzewa mastyksowego, które łagodzą podrażnienia, wspierają naturalne oczyszczanie nosa i chronią błonę śluzową przed wysuszeniem. W terapii pomocne są także preparaty z wodą morską, dostępne w formie izotonicznej do codziennego nawilżania i higieny nosa oraz hipertonicznej, która dodatkowo zmniejsza obrzęk błony śluzowej. Takie naturalne rozwiązania są bezpieczne, mogą być stosowane przewlekle i często stanowią pierwszy krok w leczeniu zatok, zanim sięgnie się po silniejsze leki syntetyczne [1-4].

Bacteridkrople do nosa

Wyrób medyczny

O produkcie

• zalecany do stosowania przy stanach zapalnych błony śluzowej nosa z przekrwieniem i uczuciem zatkania;
• rekomendowany przy stanie zapalnym zatok przynosowych, nieżycie nosa i nawracającym zapaleniu ucha środkowego;
• składniki zawarte w wyrobie upłynniają wydzielinę, co odtyka zatkany nos i wspomaga oddychanie;
• zawiera olej z drzewa mastyksowego o właściwościach kojących;
• zawarte składniki emolientowe łagodzą podrażnienia i chronią śluzówkę;
• może być stosowany  od 2. roku życia;
• przebadany klinicznie.

Wskazania

Produkt stosuje się w przypadku , , zatkanego nosa, zapalenia zatok oraz przeziębienia.

Skład

W skład preparatu wchodzi witamina e (tokoferol).

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Soledum fortekapsułki, 200 mg

Lek dostępny bez recepty

O leku

• stosowany wspomagająco przy zapaleniu zatok oraz w chorobach zapalnych dróg oddechowych;
• jako jedyny na rynku zawiera czysty 1,8-cyneol wyizolowany z olejku eukaliptusowego¹;
• do stosowania powyżej 12. roku życia;
• działa przeciwzapalnie, wykrztuśnie, zmniejsza produkcję śluzu, a jednocześnie działa rozkurczowo na oskrzela, co łagodzi kaszel;
• działa przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo;
• może być stosowany u osób z chorobą wrzodową, astmą i POChP;
• działanie produktu potwierdzone badaniami klinicznymi i laboratoryjnymi.

1. Dane pobrane z rejestru produktów leczniczych: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public, stan na dzień: 23.05.2025.

 

Wskazania

Produkt zalecany jest w przypadku , ostrego zapalenia oskrzeli oraz kaszlu mokrego.

Skład

Substancjami czynnymi produktu są: cyneol.

Dawkowanie

W przypadku ostrych stanów zapalnych podaje się zazwyczaj jedną kapsułkę preparatu Soledum forte 3 razy na dobę. W stanach przewlekłych bądź podczas kontynuacji terapii dawkę zmniejsza się do jednej kapsułki dwa razy dziennie.
Jeśli dolegliwości utrzymują się powyżej 7 dni bądź pojawią się takie objawy jak zaburzenia oddychania, gorączka, ropne lub krwawe odkrztuszanie, należy skonsultować się z lekarzem.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Sinupret, tabletki drażowane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• nie stosować u dzieci poniżej 6. roku życia;
• należy przyjmować dużo tabletek w ciągu dnia: dorośli aż 6 tabletek;
• dostępny w opakowaniach o różnej wielkości a także w kroplach.

Sinulan Forte, tabletki

O produkcie

• proste dawkowanie;
• bogaty skład;
• zarejestrowany jako suplement diety;
• można stosować już od 6. roku życia;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości.

Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe

Najczęściej stosowany jest: ibuprofen (np. Ibuprom, Nurofen), naproksen (np. Aleve) oraz paracetamol (np. Apap, Efferalgan), przy czym paracetamol nie ma działania przeciwzapalnego. Ibuprofen jest lekiem pierwszego wyboru, a pozostałe jego alternatywą np. u osób z nadciśnieniem, chorobą niedokrwienną serca, po udarze (naproksen) lub w przypadku przeciwwskazań do stosowania NLPZ (paracetamol).

Aleve, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• nie stosować u osób poniżej 16. roku życia;
• do stosowania maksymalnie 10 dni bez konsultacji lekarskiej;
• nie stosować podczas ciąży i karmienia piersią;
• nie zawiera laktozy;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości.

Ibuprom, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• lek dostępny bez recepty;
• małe, łatwe do połknięcia tabletki;
• łatwo dostosować dawkę dla dorosłych i dzieci;
• występuje w kilku opakowania o różnej ilości tabletek;
• nie stosować razem z innymi NLPZ;
• na lek powinny uważać osoby z aktywną chorobą wrzodową i astmą aspirynową;
• produkt bezlaktozowy;
• seria Ibuprom posiada różne postaci leku w tym kapsułki i zawiesiny doustne i czopki.

Leki obkurczające błonę śluzową nosa i zatok

Zmniejszenie przekrwienia błony śluzowej w wyniku skurczu naczyń krwionośnych prowadzi do zmniejszenia ilości wytwarzanej wydzieliny. Leki te stosuje się zarówno doustnie w formie tabletek, jak i w postaci kropli do nosa (np. Otrivin). Przeciwobrzękowe działanie wykazują sympatykomimetyki — pseudoefedryna (np. Apselan, Sudafed) oraz leki przeciwhistaminowe I generacji. Należy pamiętać, że antyhistaminiki I generacji, np.: klemastyna (np. Clemastinum HASCO) czy prometazyna (np. Diphergan) mogą być skuteczne przy wodnistej wydzielinie. Jednak w przypadku zalegania wydzieliny w zatokach nie zaleca się ich stosowania, gdyż mogą powodować jej dodatkowe zagęszczenie. W przypadku zapalenia zatok pochodzenia alergicznego używa się leków przeciwhistaminowych II generacji takich jak: cetyryzyna i loratadyna.

Otrivin, aerozol do nosa

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• udrażnia nos już po 2 minutach;
• działa do 12 godzin;
• nie stosować dłużej niż 10 dni;
• nie stosować u dzieci poniżej 12. roku życia.

Apselan, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera laktozę;
• w opakowaniu 10 tabletek;
• częste dawkowanie (kilka razy w ciągu dnia);
• nie łączyć z alkoholem;
• nie stosować u dzieci poniżej 12. roku życia.

Steryd na zapalenie zatok

W przypadku pacjentów z podejrzeniem alergicznego podłoża zapalenia zatok i u pacjentów z przewlekłym stanem zapalnym zaleca się stosowanie aerozoli z glikokortykosteroidami (np. Momester Nadal, Nasometin Control).

Nasometin Control, aerozol do nosa

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• substancja czynna zawarta w aerozolu działa przeciwalergicznie i przeciwzapalnie.
• lek nie jest przeznaczony dla osób poniżej 18 roku życia (bez konsultacji lekarskiej);
• nie należy stosować leku bez konsultacji z lekarzem w okresie ciąży oraz karmienia piersią.
• nie wolno stosować u pacjentów po niedawno przebytym urazie nosa lub po zabiegu chirurgicznym.
• dostępne różne wielkości opakowań;
• lek działa głównie miejscowo, co minimalizuje występowania ogólnoustrojowych działań niepożądanych.

Momester Nasal, aerozol do nosa

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• substancja czynna zawarta w aerozolu działa przeciwalergicznie i przeciwzapalnie;
• lek nie jest przeznaczony dla osób poniżej 18 roku życia;
• nie należy stosować leku bez konsultacji z lekarzem w okresie ciąży oraz karmienia piersią;
• nie wolno stosować u pacjentów po niedawno przebytym urazie nosa lub po zabiegu chirurgicznym;
• lek działa głównie miejscowo, co minimalizuje występowania ogólnoustrojowych działań niepożądanych.

Jaki antybiotyk na zapalenie zatok przynosowych?

Niekiedy niezbędne mogą okazać się także leki na zatoki na receptę. Zastosowanie antybiotyku zaleca się w ostrym bakteryjnym zapaleniu zatok. Zwykle stosowanym antybiotykiem jest amoksycylina (np. Duomox, Ospamox, Amotaks). Antybiotykoterapia trwa zwykle od 10 do 14 dni. Czas leczenia odgrywa kluczową rolę. Z uwagi na utrudnioną penetrację leku do wypełnionej śluzem jamy zatok poprawa stanu zdrowia pacjenta nie jest zbyt szybka. Nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej, należy dokończyć terapię. Pozwoli to zminimalizować ryzyko wystąpienia przewlekłego zapalenia zatok przynosowych [1-3].

Jak oczyścić zatoki przynosowe domowymi sposobami?

W początkowym okresie choroby ostre zapalenie zatok można próbować leczyć domowymi sposobami np. inhalacjami, spożywaniem dużej ilości płynów, stosowaniem roztworów wody morskiej i soli fizjologicznej. Należy pamiętać, że preparaty wody morskiej w stężeniu izotonicznym będą odpowiednie do utrzymania prawidłowej higieny nosa.

Hipertoniczne płyny sprawdzą się znacznie lepiej przy próbie usunięcia gęstej zalegającej wydzieliny. W aptekach dostępne są również zestawy do samodzielnego płukania nosa (irygacji). Czynność polega na wlaniu roztworu soli do jednej dziurki nosa i wydmuchaniu go drugą. Zestawy do irygacji zawierają butelkę i saszetki z odpowiednią ilością soli do rozpuszczenia w wodzie (np. Irigasin, Sinus Rinse). Preparaty te dostępne są również w wersji dla dzieci o odpowiednio mniejszej pojemności. W przypadku niemowląt jako preparat do irygacji może posłużyć ampułka soli fizjologicznej [1-3].

7 praktycznych wskazówek w leczeniu zatok

1. W praktyce zwykle, jeżeli po 10 dniach objawy zapalenia zatok nie ustępują, rozpoznaje się nadkażenie bakteryjne;
2. Irygację zatok warto przeprowadzać w celu utrzymania prawidłowej higieny nosa;
3. Pseudoefedryna nie powinna być stosowana u osób z nadciśnieniem tętniczym i przerostem gruczołu krokowego;
4. Pamiętaj, że kropli do nosa o działaniu obkurczającym naczynia krwionośne nie można stosować dłużej niż 5–7 dni, gdyż grozi to uzależnieniem błony śluzowej od ich działania;
5. Nie obawiaj się sterydów donosowych — steryd działa wyłącznie miejscowo i nie powoduje ogólnoustrojowych działań niepożądanych;
6. Jeśli występują u Ciebie objawy ostrego bakteryjnego zapalenia zatok lub cierpisz na przewlekłe zapalenie zatok, koniecznie skontaktuj się z lekarzem;
7. Jeśli po tygodniu od wdrożenia antybiotykoterapii nie doszło do poprawy, lekarz pierwszego kontaktu zwykle kieruje pacjenta do specjalisty [1-3].

Podsumowanie

Prawidłowej diagnoza zapalenia zatok przynosowych jest kluczowa dla skutecznego leczenia. W artykule znajdziesz informacje na temat różnych opcji terapeutycznych, w tym leków przeciwbakteryjnych, leków przeciwbólowych, a także terapii objawowej. Dodatkowo, omawiamy znaczenie nawilżania powietrza i unikania czynników wywołujących, które mogą pomóc w łagodzeniu objawów zapalenia zatok. Warto zaznaczyć, że leczenie powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta, dlatego zawsze warto konsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem jakiejkolwiek terapii. Zapalenie zatok przynosowych, choć uciążliwe, może być efektywnie kontrolowane, co znacząco poprawia komfort życia pacjentów.