Z tego artykułu dowiesz się:

• Dlaczego ból odbytu po wypróżnieniu jest tak częsty i co może go powodować
• Jak odróżnić zwykłe podrażnienie od poważniejszych schorzeń wymagających wizyty u lekarza
• Kiedy ból odbytu w nocy powinien Cię zaniepokoić i co może oznaczać
• Jakie domowe sposoby pomogą na pieczenie odbytu po biegunce – od kąpieli nasiadowych po naturalne składniki z kuchni
• Które maści, czopki i tabletki dostępne w aptece najskuteczniej łagodzą ból i pieczenie
• Dlaczego siedzenie na toalecie dłużej niż 5 minut szkodzi Twojemu zdrowiu
• Jak właściwa higiena i profilaktyka mogą zapobiec nawrotom dolegliwości

Czym jest ból odbytu i jak często występuje?

Ból odbytu to dolegliwość zlokalizowana w okolicy odbytu lub odbytnicy, która według danych amerykańskich może dotyczyć nawet 11,6% populacji. Jest to problem znacznie częstszy niż mogłoby się wydawać, choć wiele osób wstydzi się o nim rozmawiać. Odbyt to końcowy odcinek jelita grubego o długości około 3-4 centymetrów, a odbytnica to około 15-centymetrowy segment znajdujący się tuż przed nim. Region okołoodbytowy, obejmujący te struktury wraz z otaczającą skórą, jest niezwykle wrażliwy ze względu na bogactwo zakończeń nerwowych. Większość przyczyn bólu odbytu jest tymczasowa i niegroźna, jednak niektóre mogą wymagać leczenia. Ból może występować przed wypróżnieniem, w jego trakcie lub po nim, a jego nasilenie waha się od łagodnego dyskomfortu do dolegliwości na tyle silnych, że ograniczają codzienne aktywności. Warto wiedzieć, że infekcje grzybicze i choroby przenoszone drogą płciową, takie jak opryszczka, kiła czy rzeżączka, również mogą powodować łagodny lub nawet ciężki ból odbytu bądź odbytnicy, przy czym ból ten nie zawsze jest związany z wypróżnieniem. U kobiet ból odbytu podczas miesiączki także jest częsty – skurcze menstruacyjne mogą wpływać na mięśnie okołoodbytowe tak samo jak na mięśnie macicy, a prostaglandyny powodują czasami ostre skurcze tych mięśni^1,2,3.

Warto pamiętać, że ból odbytu może mieć różny charakter – od ostrego, kłującego, przez tępy i uciskający, aż po pieczący i pulsujący. Każdy rodzaj bólu może wskazywać na inną przyczynę problemu. Na przykład ostry, kłujący ból często sugeruje obecność otwartej rany, takiej jak szczelina odbytu lub owrzodzenie. Z kolei uczucie ucisku wraz z bólem wewnątrz odbytu może wskazywać na obecność obrzęku, na przykład hemoroidów lub ropnia. Dziwny dyskomfort w odbycie, opisywany przez niektórych pacjentów jako uczucie siedzenia na piłce, może być objawem zespołu dźwigaczy odbytu. Stres może znacząco nasilać objawy bólu, szczególnie w przypadku zespołu jelita drażliwego, gdzie czynniki takie jak nadmierny stres lub zmiany hormonalne mogą być czynnikami wyzwalającymi^1,2,4.

Dlaczego po wypróżnieniu pojawia się ból odbytu?

Ból odbytu po wypróżnieniu jest jedną z najczęstszych skarg pacjentów i może mieć kilka przyczyn. Zazwyczaj wynika z podrażnienia istniejącego już problemu podczas defekacji. Szczelina odbytu jest główną przyczyną bólu po oddaniu stolca, ponieważ wypróżnienie rozciąga szczelinę, czyli pęknięcie w delikatnej błonie śluzowej. Ból ten często opisywany jest jako ostry lub kłujący i może utrzymywać się przez kilka godzin po wypróżnieniu. Szczeliny powstają najczęściej w wyniku przejścia twardego, dużego stolca lub podczas przedłużającej się biegunki. Ważne jest, aby unikać parcia podczas wypróżnienia – jeśli czujesz, że musisz iść do toalety, ale nic się nie dzieje, nie forsuj tego, po prostu spróbuj ponownie później, ponieważ parcie zwiększa ciśnienie na tkankę okołoodbytową, co może prowadzić do hemoroidów^2,3,5,6.

Hemoroidy również mogą powodować ból odbytu po wypróżnieniu, szczególnie gdy są podrażnione lub gdy dochodzi do ich wypadania poza odbyt. Zakrzepowe hemoroidy zewnętrzne, w których tworzy się skrzep krwi, mogą powodować intensywny, zlokalizowany ból, który nasila się podczas defekacji. Warto wiedzieć, że w przypadku zakrzepowych hemoroidów zewnętrznych, usunięcie skrzepu w ciągu pierwszych 48 godzin często przynosi największą ulgę, dlatego warto szybko umówić się na wizytę u lekarza. W tym przypadku nie ma powodu do obaw, gdyż skrzep w hemoroidzie zakrzepowym, choć bolesny, nie odrywa się i nie wędruje po organizmie, tym samym nie grożąc udarem ani innymi powikłaniami zakrzepowymi. Inną przyczyną bólu po wypróżnieniu może być zapalenie odbytnicy, spowodowane m.in. chorobami zapalnymi jelit, infekcjami lub radioterapią miednicy. W takich przypadkach pacjenci często zgłaszają również uczucie pilnej potrzeby wypróżnienia, ból w lewej części brzucha oraz obecność śluzu lub krwi w stolcu^2,3,5,6.

Co oznacza pieczenie towarzyszące bólowi odbytu po wypróżnieniu?

Pieczenie towarzyszące bólowi odbytu po wypróżnieniu może wskazywać na różne schorzenia. Pieczenie po oddaniu stolca często jest związane z podrażnieniem delikatnej skóry wokół odbytu lub błony śluzowej. Może ono wynikać ze spożycia ostrych potraw zawierających kapsaicynę – związku występującego w papryczce chili, który wywołuje uczucie pieczenia przy kontakcie z błonami śluzowymi. Spożycie dużych ilości ostrych potraw może prowadzić do objawów takich jak biegunka i dyskomfort, a kapsaicyna nie jest w pełni trawiona, więc może powodować pieczenie przy oddawaniu stolca. Problemy higieniczne również mogą być przyczyną pieczenia – przedłużony kontakt kału ze skórą może podrażniać skórę do tego stopnia, że rozwijają się bolesne objawy, a niekompletne czyszczenie po wypróżnieniu może prowadzić do palącego bólu. Z drugiej strony, zbyt agresywne czyszczenie może również podrażniać skórę, usuwając jej naturalne bariery ochronne, co może powodować swędzenie prowadzące do jeszcze bardziej agresywnego czyszczenia i poważniejszych objawów^4,7.

Szczypanie odbytu po oddaniu stolca często towarzyszy hemoroidom, szczególnie gdy są one podrażnione. Z kolei pieczenie odbytu po biegunce to szczególnie uciążliwy problem, ponieważ częste wypróżnienia i kontakt z kwaśnym stolcem dodatkowo drażnią już podrażnioną skórę. W przypadku przewlekłej biegunki związanej z zespołem jelita drażliwego, pieczenie przy oddawaniu stolca i dyskomfort mogą być stałymi towarzyszami pacjenta. Pomocne może być przejście na wilgotne chusteczki lub mokry papier toaletowy zamiast suchego papieru toaletowego, co zmniejsza tarcie i podrażnienie. W przypadku świądu spowodowanego wilgocią, maści z tlenkiem cynku mogą być szczególnie pomocne w tworzeniu bariery ochronnej^4,5,8.

Co, jeśli ból odbytu występuje w nocy lub promieniuje do innych części ciała?

Ból odbytu w nocy może być szczególnie niepokojący i często wskazuje na specyficzne schorzenia. Napadowy ból odbytu to zespół charakteryzujący się nagłym, intensywnym bólem w okolicy odbytu, który trwa od kilku sekund do kilkunastu minut, a następnie całkowicie ustępuje. Ból ten może występować zarówno w dzień, jak i w nocy, często budząc pacjenta ze snu. Jest to stan nieszkodliwy, choć bardzo nieprzyjemny, często opisywany jako “kurcz w pupie”. W przeciwieństwie do niego, zespół dźwigaczy odbytu rzadko występuje w nocy – ból zazwyczaj zaczyna się rano i nasila w ciągu dnia. Kłujący ból odbytu w nocy może być również objawem skurczu mięśni, który niektórzy pacjenci opisują jako ból przypominający ukłucie^1,2.

Ból odbytu promieniujący do pochwy u kobiet może wskazywać na neuralgie nerwu sromowego lub zespół dźwigaczy odbytu. W powyższym schorzeniu ból może promieniować do pochwy, pośladków lub ud. Z kolei neuralgia nerwu sromowego występuje, gdy nerw sromowy jest uciskany, co prowadzi do palącego bólu, który może być jednostronny lub obustronny i promieniować do miednicy oraz ud. Pacjentki często opisują również uczucie pieczenia, drętwienia lub parestezji w okolicy pośladków, krocza i narządów płciowych. Ból odbytu promieniujący do pochwy wymaga szczególnej uwagi diagnostycznej, ponieważ może wskazywać na poważniejsze schorzenia neurologiczne¹.

Jakie są domowe sposoby na pieczenie odbytu po biegunce?

Domowe sposoby leczenia obejmują szereg prostych, ale skutecznych metod. Podstawą jest stosowanie ciepłych kąpieli nasiadowych (nasiadówek) – siedzenie w wannie wypełnionej ciepłą wodą do wysokości bioder przez 10-20 minut, kilka razy dziennie. Kąpiele te pomagają złagodzić ból i pieczenie odbytu po wypróżnieniu związane z hemoroidami, szczelinami odbytu lub skurczami mięśni odbytnicy. Maślanka i jogurt są dobrymi źródłami probiotyków, które mogą pomóc złagodzić zaparcia przy spożywaniu w ramach zdrowej, bogatej w błonnik diety, co może być pomocne w łagodzeniu bólu związanego z hemoroidami. Maślanka może obniżyć temperaturę ciała i wywołać efekt chłodzący. Bardzo ważne jest również odpowiednie nawodnienie – organizm pobiera dodatkowy płyn ze stolca, jeśli jesteś odwodniony, co może prowadzić do zaparć, a ciężka biegunka może również powodować odwodnienie. Oprócz tego zaleca się spożywanie 25-40 gramów błonnika dziennie z pełnoziarnistych produktów, owoców i warzyw, aby zapobiegać zaparciom i biegunce. Nie należy także zapominać o regularnych ćwiczeniach fizycznych – bieganie, spacery i joga mogą zmniejszyć czas potrzebny stolcowi na przejście przez okrężnicę, co skutkuje bardziej miękkim i szybszym wypróżnieniem^5,6,9.

Jak dbać o zdrowie odbytu i zapobiegać problemom?

Profilaktyka problemów z odbytnicą zaczyna się od właściwych nawyków toaletowych. Około 75% ludzi przyznaje się do zabierania telefonu do toalety, ale rzeczywista liczba prawdopodobnie jest bliższa 90%. Siedzenie na toalecie dłużej niż pięć minut na raz – i robienie z tego nawyku – może stać się poważnym problemem, ponieważ wywiera ciśnienie na żyły w dolnej części odbytnicy, prowadząc do hemoroidów. Jeśli nie chcesz zrezygnować ze swojego spokojnego czasu w łazience, ustaw alarm w telefonie na pięć minut. Ograniczenie czasu spędzonego na toalecie jest kluczowe dla zdrowia odbytu⁶.

Rozpoznanie objawów wymagających natychmiastowej interwencji medycznej jest kluczowe dla zachowania zdrowia. Niektóre sygnały mogą wskazywać na poważniejsze schorzenia, które wymagają specjalistycznej diagnostyki i leczenia. Poniżej przedstawiamy najważniejsze sygnały alarmowe, na które należy zwrócić szczególną uwagę:

• natychmiastowa pomoc medyczna – duże krwawienie z odbytu lub krwawienie, które nie ustaje, szczególnie z towarzyszącymi zawrotami głowy, oszołomieniem lub uczuciem omdlenia;
• pilna konsultacja – ból odbytu, który znacznie się nasila, rozprzestrzenia lub występuje z gorączką, dreszczami lub wydzieliną z odbytu;
• wizyta u lekarza – gdy ból trwa dłużej niż kilka dni, środki samoopieki nie pomagają, lub bólowi towarzyszy zmiana rytmu wypróżnień czy krwawienie;
• szczególna czujność w grupach ryzyka – krwawienie z odbytu wymaga wykluczenia poważnych schorzeń, takich jak rak jelita grubego, szczególnie u osób w wieku 50-65 lat lub 40-49 lat z rodzinnym obciążeniem nowotworowym jelita grubego⁵.

Jakie produkty pomogą w łagodzeniu bólu i pieczenia odbytu?

W aptekach dostępnych jest wiele preparatów, które skutecznie łagodzą ból odbytu i towarzyszące mu objawy. Wybór odpowiedniego produktu zależy od przyczyny dolegliwości oraz indywidualnych potrzeb pacjenta. Poniżej przedstawiamy przegląd najskuteczniejszych preparatów dostępnych bez recepty.

NeoFitoroid, maść doodbytnicza

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera m.in. wyciągi z kwiatostanu kocanki i korzenia ruszczyka, żel z liści aloesu oraz olej jojoba i olejki eteryczne;
• łagodzi ból, pieczenie, świąd i podrażnienia; chroni błonę śluzową, wspiera regenerację;
• wskazany przy hemoroidach (zewnętrznych i wewnętrznych) oraz wszelkich sytuacjach prowadzących do przekrwienia i podrażnieniach odbytu;
• preparat można aplikować wiele razy dziennie, najlepiej po wypróżnieniu oraz delikatnym i dokładnym umyciu odbytu i okolic;
• produkt można stosować zewnętrznie w rejonie odbytu oraz wewnętrznie za pomocą kaniuli doodbytniczej, dołączonej do opakowania;
• można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią;
• dostępny w tubie 40 ml.

Proktis-M Plus, maść doodbytnicza

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera m.in. kwas hialuronowy, eskulinę, polidokanol;
• wspomaga regenerację i gojenie błony śluzowej odbytu;
• łagodzi ból, pieczenie i świąd;
• może być stosowany np. przy hemoroidach, szczelinach odbytu czy podrażnieniach;
• dawkowanie: aplikować 1–2 razy dziennie, rano i wieczorem, najlepiej po wypróżnieniu;
• można stosować miejscowo lub doodbytniczo za pomocą aplikatora dołączonego do opakowania;
• dostępny w tubie 30 g.

Naproktan Gel Max, żel na hemoroidy

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera 12 ekstraktów roślinnych (m.in. nagietek, kora dębu, ślaz, świetlik) oraz substancje kojące i nawilżające;
• nawilża, koi, łagodzi, chłodzi, regeneruje;
• wskazany przy hemoroidach oraz w przypadku swędzenia, szczypania i pieczenia odbytu;
• dawkowanie: 2-3 razy dziennie w okolice odbytu;
• zaleca się stosować przez okres 5-10 dni;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• dostępny w tubie 75 ml.

UniGel Procto, czopki

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera kopolimer HEMA-HAS (w którego skład wchodzi m.in. kwas hialuronowy);
• wspomaga proces gojenia błony śluzowej odbytu i odbytnicy; zmniejsza ból i pieczenie;
• stosowany przy przewlekłych i ostrych ranach, hemoroidach, szczelinie odbytu;
• dawkowanie: 1 czopek na noc;
• nie należy stosować dłużej niż 30 dni;
• nie należy stosować u dzieci poniżej 3 miesiąca i wcześniaków;
• dostępny w opakowaniach po 5 lub 10 czopków.

Procto-Glyvenol, czopki

O produkcie

• lek bez recepty;
• zawiera lidokainę (znieczula) oraz tribenozyd (zmniejsza obrzęk);
• działanie przeciwbólowe, przeciwobrzękowe, przeciwzapalne;
• stosowany przy hemoroidach, bólu, pieczeniu, obrzęku odbytu;
• dawkowanie: 1 czopek rano i 1 czopek wieczorem;
• może być stosowany od 4 miesiąca ciąży oraz podczas laktacji;
• opakowanie zawiera 10 czopków;
• dostępny też jako lek w postaci kremu doodbytniczego.

Procto-Zac Relief, czopki doodbytnicze

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera m.in. wyciągi roślinne (kasztanowiec, aloes, oczar wirginijski) oraz witaminę E, olej jojoba i olej z kurkumy;
• nawilża, chroni, łagodzi stany zapalne i podrażnienia;
• stosowany przy hemoroidach, szczelinach odbytu i zapaleniu odbytu;
• dawkowanie: 1 czopek dziennie przed snem, najlepiej po oddaniu stolca;
• opakowanie zawiera 10 czopków.

Jak wspomóc leczenie bólu odbytu od wewnątrz?

Leczenie bólu odbytu może być skutecznie wspierane przez preparaty doustne, które działają systemowo na naczynia krwionośne i poprawiają krążenie. Takie podejście jest szczególnie ważne przy przewlekłych problemach z hemoroidami czy nawracającym bólu po wypróżnieniu.

Cyclo 3 Fort, kapsułki

O produkcie

• lek bez recepty (kapsułki doustne);
• zawiera suchy wyciąg z ruszczyka, hesperydynę i kwas askorbinowy;
• wzmacnia naczynia, redukuje obrzęki, łagodzi dyskomfort;
• wspomagająco przy objawach hemoroidów i żylaków;
• dawkowanie: 4-5 kapsułek dziennie – 2-3 rano i 2 wieczorem;
• przeznaczony dla osób dorosłych;
• nie zaleca się stosowania podczas karmienia piersią;
• opakowanie zawiera 30 kapsułek.

Diohespan Max, tabletki

O produkcie

• lek bez recepty;
• zawiera diosminę w dawce 1000 mg;
• poprawia napięcie żył, zmniejsza obrzęki, łagodzi dyskomfort i ból;
• wspomagająco przy hemoroidach, obrzękach, bólu odbytu;
• przy zaostrzeniu dolegliwości ze strony hemoroidów należy stosować 3 tabletki dziennie przez 4 dni, a następnie 2 tabletki dziennie przez kolejne 3 dni;
• nie zaleca się stosowania u pacjentek w ciąży lub karmiących piersią;
• dostępny w opakowaniach zawierających 30 lub 60 tabletek.

Które produkty do higieny intymnej pomogą w profilaktyce?

Odpowiednia higiena okolic odbytu jest kluczowa w zapobieganiu nawrotom dolegliwości. Specjalistyczne preparaty do higieny intymnej mogą znacząco zmniejszyć ryzyko podrażnień i stanów zapalnych.

ProRectal, żel ochronno-regenerujący

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera kwas hialuronowy, Biolin (prebiotyk), żel aloesowy, witaminę E, L-argininę oraz alkohol benzylowy (chłodzi);
• nawilża, regeneruje, chroni, wspiera mikrobiom;
• do codziennej pielęgnacji, przy pieczeniu, świądzie i profilaktyce hemoroidów;
• przed zastosowaniem należy oczyścić i osuszyć okolice odbytu;
• żel można stosować kilka razy dziennie, szczególnie w przypadku uczucia dyskomfortu po wypróżnieniu;
• nie brudzi i nie pozostawia zapachu;
• polecany szczególnie dla kobiet w ciąży oraz podczas połogu;
• dostępny w tubie 50 ml.

Procto-Glyvenol Soft, żel do higieny intymnej z ruszczykiem

O produkcie

• kosmetyk do higieny intymnej;
• zawiera m.in. wyciągi z ruszczyka, kasztanowca, oczaru wirginijskiego i aloesu, a także pantenol oraz alantoinę;
• łagodzi pieczenie, świąd i dyskomfort; wspiera codzienną pielęgnację;
• przeznaczony dla osób ze skłonnościami do hemoroidów i pieczeniem odbytu po biegunce;
• żel przeznaczony do codziennej higieny okolic odbytu;
• do stosowania profilaktycznie;
• dostępny w butelce 180 ml.

Podsumowanie

Ból odbytu, choć często traktowany jako temat tabu, jest powszechnym problemem zdrowotnym, który może znacząco wpływać na jakość życia. Kluczowe jest zrozumienie, że większość przyczyn bólu odbytu jest łagodna i dobrze reaguje na leczenie. Objawy takie jak ból, pieczenie czy szczypanie odbytu po oddaniu stolca najczęściej wynikają ze szczelin odbytu, hemoroidów lub podrażnień spowodowanych biegunką. Współczesna medycyna oferuje szeroki wachlarz skutecznych preparatów – od maści i żeli przez czopki po leki doustne – które mogą przynieść ulgę w różnych typach dolegliwości. Produkty zawierające substancje przeciwzapalne, znieczulające, wspomagające gojenie czy nawilżające stanowią pierwszą linię leczenia. Ważne jest jednak, aby nie bagatelizować towarzyszących nam objawów, szczególnie gdy wraz z nimi występują krwawienie, gorączka lub gdy ból nasila się lub nie znika po kilku dniach, mimo stosowania leczenia domowego. W takim wypadku konieczna jest konsultacja lekarska. Specjalista pomoże zdiagnozować przyczynę naszego problemu i wdrożyć odpowiednie leczenie, pozwalając powrócić nam do normalnego, komfortowego życia.

Co nazywamy witaminą A?

Witamina A to termin obejmujący grupę związków takich jak retinol, jego pochodne oraz beta-karoten (prekursor witaminy A). Substancje te są rozpuszczalnymi w tłuszczach składnikami niezbędnymi dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wszystkie formy witaminy A mają podobną budowę i mogą być zaliczane do retinoidów [1-3]. 

Za co odpowiada witamina A?

Witamina A pełni bardzo wiele funkcji w naszym organizmie, dzięki swoim różnym formom biologicznym. Retinol jest ważną cząsteczką biorącą udział w reakcjach enzymatycznych czy regulacji ekspresji genów. Zatem witamina A jest odpowiedzialna m.in. za:

• prawidłowe widzenie (widzenie w ciemności, rozwój rogówki i  spojówki);
• wzrost i różnicowanie komórek;
• funkcjonowanie układu odpornościowego;
• rozwój płodu (szczególnie kości oraz tworzenie ośrodkowego układu nerwowego);
• prawidłowe funkcjonowanie serca, płuc i innych organów;
• utrzymanie kondycji skóry (w tym leczenie ran) i włosów;
• działanie przeciwutleniające, przynoszące korzyści w chorobach sercowo-naczyniowych i cukrzycy;
• działanie przeciwnowotworowe [1-5].

Skóra i włosy 

Czy suplementacja witaminy A jest korzystna w dbaniu o skórę i włosy? Witamina A jest niezbędna do utrzymania zdrowej skóry i włosów. Pochodne retinolu (kwas retinowy i retinal) regulują komórki macierzyste mieszków włosowych, wpływając na funkcjonowanie cyklu włosowego, gojenie się ran, różnicowanie i podziały komórek macierzystych komórek barwnikowych skóry (melanocytów). Poziom retinoidów spada po narażeniu skóry na promieniowanie ultrafioletowe [6].

Układ odpornościowy

Za co odpowiada witamina A w układzie odpornościowym? Badania wykazały, że kluczowe dla układu odpornościowego narządy (np. grasica) wymagają stałego źródła witaminy A. Pochodne retinolu biorą udział w różnicowaniu, dojrzewaniu i funkcjonowaniu najważniejszych komórek układu immunologicznego jak makrofagi czy neutrofile. Witamina A wspiera zarówno odporność wrodzoną jak i nabytą. Ma udowodnione działanie lecznicze w przypadku odry, zapalenia płuc czy biegunki zakaźnej u dzieci [1].

Działanie antynowotworowe

Jak wygląda suplementacja witaminy A w kwestii profilaktyki nowotworowej? Badania wykazały, że suplementacja w populacjach z niedoborem witaminy A, np. w grupach niedożywionych lub uzależnionych od tytoniu, może zmniejszyć częstość występowania nowotworów. Oznacza to, że niedobór witaminy A może powodować rozwój raka. Retinoidy mogą odgrywać ważną rolę w zapobieganiu takim nowotworom jak rak jajnika, piersi, szyjki macicy czy skóry. Ponadto mogą mieć pozytywny wpływ na leczenie nowotworów. Jednak w tej kwestii konieczne są dalsze badania [2-5]. 

Jaka jest dzienna dawka witaminy A?

Wiemy już, co daje witamina A. W takim razie, jaka jest jej dzienna dawka? Jak w przypadku wszystkich witamin, zarówno zbyt mała podaż jak i zbyt duża może być szkodliwa dla organizmu. Według polskich wytycznych, dzienne zapotrzebowanie na witaminę A dla osoby dorosłej to średnio 800 mikrogramów. Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) podaje rekomendowane dzienne zapotrzebowanie dla kobiet 650 mikrogramów, a dla mężczyzn 750 mikrogramów. Zapotrzebowanie dla dzieci na witaminę A wynosi między 250 a 750 mikrogramów, w zależności od wieku. Suplementacja witaminy A powinna być rozważna, ze względu na rozpuszczalność witaminy w tłuszczach, a tym samym łatwą kumulację w organizmie [7].

Niedobór witaminy A

Co może spowodować niedobór witaminy A? Można wyróżnić grupy osób szczególnie narażonych na niewystarczającą ilość witaminy A w organizmie. Są to: wcześniaki, niemowlęta i małe dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią, szczególnie w krajach ubogich i rozwijających się (suplementacja powinna być konsultowana z lekarzem), chorzy na mukowiscydozę, choroby zapalne jelit lub celiakię. Najczęstszym objawem niedoboru witaminy A jest kseroftalmia. Jest to niezdolność widzenia w słabym świetle, która może prowadzić do ślepoty, jeśli nie jest leczona. Długotrwały niedobór witaminy A może również prowadzić do zwiększonego ryzyka chorób układu oddechowego i różnych infekcji (np. zapalenie płuc czy odra). Może również powodować też anemię, czyli niedobór czerwonych krwinek [8]. 

Co powoduje nadmiar witaminy A? 

Podaż większych dawek witaminy A niż zalecane może powodować toksyczność. W wyniku jednorazowego czy krótkotrwałego przyjmowania zbyt dużych dawek tej witaminy możemy spodziewać się objawów takich jak:

• ból i zawroty głowy, nudności, wymioty, niewyraźne widzenie;
• wysypka;
• ból brzucha, biegunki [5]. 

Przewlekłe przyjmowanie za wysokich dawek witaminy A może powodować m.in.:

• uszkodzenie wątroby;
• ból kości i stawów, zwiększone ryzyko złamań;
• przewlekły ból głowy, zmęczenie, rozdrażnienie, splątanie; 
• suchość skóry, pękające usta, wypadanie włosów;
• toksyczność dla płodu u kobiet w ciąży (np. wady serca czy deformację kończyn) [5].

Podsumowanie

Witaminy to składniki pożywienia, które zarówno w przypadku niedoboru jak i dostarczane w zbyt dużej ilości mogą być szkodliwe dla organizmu. Dlatego ważne jest, aby przyjmować ich odpowiednie dawki. Rozważna suplementacja witaminy A może zapewnić nam prawidłowe funkcjonowanie skóry i włosów, układu odpornościowego, właściwy rozwój płodu u kobiet w ciąży, poprawne widzenie. Jednak niedobory witaminy A obserwowane są głównie w krajach ubogich i rozwijających się, dlatego konieczność suplementacji, szczególnie w takich stanach jak ciąża czy karmienie piersią powinna być konsultowana z lekarzem.

Prawidłowe żywienie jest bardzo ważnym elementem terapii w trakcie leczenia chorób jelit. Chodzi tutaj o wszystkie schorzenia, takie jak dolegliwości zapalne, autoimmunologiczne lub stany po operacjach. Choroby zapalne jelit, takie jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub choroba Crohna charakteryzują się obecnością przewlekłego stanu zapalnego. Pacjent doświadcza okresów remisji, gdzie objawy choroby nie są mocno nasilone lub nie ma ich wcale. Przetrwały stan zapalny prowadzi do zaburzeń wchłaniania i może być przyczyną niedożywienia. Po zabiegach chirurgicznych w rejonie jelit pacjent często ma włączoną restrykcyjną dietę i np. przez pewien czas nie może przyjmować pokarmów stałych. Wtedy warto wiedzieć, co pić na chore jelita, by wspomóc regenerację. W obu tych przypadkach warto skorzystać z nutridrinków, czyli popularnie określanych odżywek białkowych i preparatów dietozastępczych [1].

Dieta po operacji jelita grubego – jak wspomóc organizm?

Skupmy się najpierw na sytuacji, w której pacjent potrzebuje nutridrinków po operacji jelita grubego. Nutridrink jest określeniem zwyczajowym, gdyż tak najczęściej pacjenci określają preparaty dietozastępcze i odżywki białkowe. Częstym problemem u pacjentów po operacji jelita grubego już w szpitalu jest niedożywienie, a szczególnie niedobór białka. Powoduje to kłopoty w gojeniu ran i ogólnym dojściu pacjenta do siebie. Odpowiednią dietę najlepiej rozpocząć już około tygodnia przed zabiegiem [1].

Co w takim razie wybrać, jeśli jesteśmy po operacji lub się do niej przygotowujemy? Warto sięgać po preparaty bogate w białko, które zawierają także witaminy, minerały, węglowodany oraz tłuszcze. Będą to np. Nutridrink Protein, Resource Protein, Olimp Nutramil Complex, Recomed lub Fresubin Protein Energy Drink. W takim przypadku tak naprawdę większość dostępnych odżywek będzie dobra. Pacjent powinien zdecydować o smaku i rodzaju preparatu, gdyż występują one w formie płynnej lub proszku. Terapia preparatami białkowymi powinna trwać zwykle około 2 tygodnie. Dziennie przyjmuje się od 1 do 3 butelek w przypadku najpopularniejszych produktów.

Nutridrink protein, płyn

O produkcie:

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• mała pojemność dostarcza sporą ilość kalorii i białka;
• zawiera tłuszcze, węglowodany, witaminy i minerały;
• gotowy do spożycia;
• można spożywać jako dodatek do innych pokarmów lub samodzielnie;
• występuje w różnych smakach: owoce leśne, truskawka, brzoskwinia-mango, mokka, wanilia, czerwone owoce lub neutralny;
• po otwarciu przechowywać przez 24 godziny w lodówce;
• do stosowania od 6. roku życia;
• zawiera laktozę.

Olimp Nutramil Complex, proszek

O produkcie:

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• może być stosowany jako dodatek do diety lub stanowić jedyne źródło pokarmu;
• zawiera tłuszcze, węglowodany, witaminy i minerały;
• występuje w różnych smakach: truskawka, wanilia, biała czekolada z maliną, bezsmakowy;
• nie zawiera laktozy i glutenu.

Co pić na chore jelita i kto powinien stosować nutridrinki?

Osoby z chorobami zapalnymi jelit, takimi jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub choroba Crohna, często cierpią na zaburzenia wchłaniania. Wówczas warto włączyć nutridrinki na chore jelita, które wspierają organizm i dostarczają niezbędnych składników. Dla wegan i wegetarian dobrym wyborem będzie np. Fresubin Plant-Based Drink. Dla diabetyków – Diasip lub Diben.

Fresubin Plant-Based Drink, płyn

O produkcie:

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• może być stosowany jako dodatek do diety lub stanowić jedyne źródło pokarmu;
• zawiera tłuszcze, węglowodany, witaminy i minerały;
• występuje w waniliowym smaku;
• nie zawiera laktozy i glutenu;
• odpowiedni dla wegan i wegetarian.

Diasip, płyn

O produkcie:

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• może być stosowany jako dodatek do diety lub stanowić jedyne źródło pokarmu;
• zawiera tłuszcze, węglowodany, witaminy i minerały;
• występuje w waniliowym lub truskawkowym smaku;
• zawiera laktozę i błonnik;
• odpowiedni dla diabetyków.

Diben, płyn

O produkcie:

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• może być stosowany jako dodatek do diety lub stanowić jedyne źródło pokarmu;
• zawiera tłuszcze, węglowodany, witaminy i minerały;
• dostępne smaki: pralinowy, owoce leśne, morelowo-brzoskwiniowy;
• preparat bezglutenowy i bezlaktozowy;
• odpowiedni dla diabetyków.

Nutridrinki po operacji jelita grubego – specjalne potrzeby pacjentów

Dieta po operacji jelita grubego musi być lekkostrawna, bogata w białko i składniki wspomagające regenerację. W takich przypadkach polecane są nutridrinki zawierające kwasy omega-3, jak Nutridrink Protein Omega 3 czy Supportan Drink. Dodatkowo preparaty takie jak Nutrison mogą być stosowane przez zgłębnik – jeśli pacjent nie może samodzielnie jeść.

Nutrison Energy, płyn

O produkcie:

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• może stanowić jedyne źródło pożywienia;
• zawiera tłuszcze, węglowodany, witaminy i minerały;
• do stosowania przez zgłębnik;
• nie zawiera błonnika, glutenu ani laktozy;
• zawiera kwasy omega 3;
• występuje w wersji o mniejszej kaloryce – Nutrison.

Supportan Drink, płyn

O produkcie:

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• mała pojemność dostarcza sporą ilość kalorii i białka;
• zawiera tłuszcze, węglowodany, witaminy i minerały;
• zawiera kwasy omega;
• gotowy do spożycia;
• można spożywać jako dodatek do innych pokarmów lub samodzielnie;
• występuje w różnych smakach: cappuccino, owoce tropikalne, ananas-kokos;
• do stosowania od 3. roku życia;
• nie zawiera laktozy i glutenu;
• zawiera błonnik;
• po otwarciu przechowywać przez maksymalnie 24 godziny w lodówce.

Nutridrink Protein Omega 3, płyn

O produkcie:

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• mała pojemność dostarcza sporą ilość kalorii i białka;
• zawiera tłuszcze, węglowodany, witaminy i minerały;
• zawiera kwasy omega;
• gotowy do spożycia;
• można spożywać jako dodatek do innych pokarmów lub samodzielnie;
• występuje w różnych smakach: mango-brzoskwinia, truskawkowo-malinowy;
• po otwarciu przechowywać przez maksymalnie 24 godziny w lodówce.

Survimed OPD 1,5 Kcal Drink, płyn

O produkcie:

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• mała pojemność dostarcza sporą ilość kalorii i białka;
• zawiera tłuszcze, węglowodany, witaminy i minerały;
• gotowy do spożycia;
• można spożywać jako dodatek do innych pokarmów lub samodzielnie;
• występuje w waniliowym smaku;
• po otwarciu przechowywać przez 24 godziny w lodówce;
• do stosowania od 3. roku życia;
• produkt bezlaktozowy, bezglutenowy i bez błonnika;
• zawiera kwasy omega-3.

Podsumowanie

W chorobach jelit i po operacjach odżywianie odgrywa kluczową rolę. W takich sytuacjach warto sięgać po nutridrinki, które ułatwiają dostarczenie wszystkich niezbędnych składników. Jeżeli zastanawiasz się, co pić na chore jelita, najlepiej postawić na gotowe preparaty białkowe w płynie lub proszku. Dobrze dobrana dieta po operacji jelita grubego wspiera gojenie i powrót do sił – szczególnie gdy włączysz do niej produkty zawierające kwasy omega-3, witaminy i minerały. Nutridrinki dostępne są w wielu wariantach smakowych i formach – wybór zależy od Twoich potrzeb i preferencji.

W warunkach fizjologicznych w naszych jelitach jest około 200 ml gazów, przy czym aż 90% stanowi azot (jego głównym źródłem jest wdychane powietrze), zaś pozostałe 10% przypada na dwutlenek węgla, tlen, metan oraz wodór. Dziennie usuwamy około 700 ml gazów jelitowych, jednak ich całkowita objętość jest uzależniona od ilości resztek pokarmowych, które nie uległy strawieniu, a także intensywności procesu fermentacji bakteryjnej.

Wzdęcia brzucha to dolegliwość, która jest najczęściej opisywana jako powiększenie obwodu brzucha, a także odczuwanie nadmiernej ilości gazów w jelitach. U źródeł tego problemu może leżeć wiele zaburzeń związanych m.in. z motoryką przewodu pokarmowego. I tak wzdęcia mogą towarzyszyć zespołowi jelita drażliwego, nietolerancji składników pokarmowych (np. laktozy), niedrożności jelita grubego, celiakii, zaparciom, zespołowi przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO). Omawiane substancje mogą być właśnie stosowane jako leki na SIBO bez recepty. Co więcej, do rozwoju wzdęć może dochodzić w wyniku przyjmowania niektórych leków, m.in. antydepresantów oraz blokerów kanału wapniowego. Co brać na wzdęcia, aby się ich pozbyć? Jak pozbyć się gazów z jelit? Zanim przejdziemy do omówienia najskuteczniejszych leków na wzdęcia, to poznajmy dietę likwidująca wzdęcia i domowe sposoby na wzdęcia [1].

Dieta likwidująca wzdęcia

Dieta likwidująca wzdęcia może zdecydowanie szybko poprawić nasz komfort życia. Niektóre produkty spożywcze mogą powodować wzdęcia u jednych osób, ale nie u innych. Zazwyczaj wzdęcia to wynik nadmiernego gromadzenia się gazów w przewodzie pokarmowym. Domowe sposoby na wzdęcia, w tym modyfikacja diety, rzeczywiście działają. Oto kilka sposobów, jak pozbyć się gazów z jelit dzięki diecie:

• spożywanie dużych ilości pokarmów bogatych w błonnik, takich jak warzywa, owoce i pełnoziarniste produkty zbożowe, może zwiększyć ryzyko wzdęć, ponieważ bakterie w przewodzie pokarmowym zwiększą wytwarzanie gazów podczas trawienia błonnika;
• spożywanie produktów mlecznych u osób z nietolerancją laktozy może spowodować wzdęcia, bóle brzucha oraz biegunkę. Jest to wynik trudności w trawieniu laktozy przez organizm;
• spożywanie pokarmów bogatych w węglowodany proste może zwiększyć ilość gazów powstających w jelicie;
• spożywanie gazowanych napojów, takich jak Coca-Cola czy piwo, może zwiększyć ryzyko wzdęć z powodu pęcherzyków powietrza w napojach [2].

Wiemy już, jak stosować dietę likwidującą wzdęcia, to przejdźmy w takim razie do skutecznych leków na gazy. Wymieniamy kilka propozycji tabletek na wzdęty brzuch, kapsułek lub kropli, które pomogą poradzić sobie z nadmierną ilością gazów o różnej przyczynie.

Lek na wzdęty brzuch bez recepty — co możesz kupić w aptece?

Wzdęcia to dolegliwość, która może skutecznie uprzykrzyć codzienne życie. Choć często wiążą się z dietą lub stylem życia, ich złagodzenie bywa możliwe dzięki odpowiednim lekom na wzdęty brzuch i preparatom dostępnym bez recepty. W aptekach znajdziemy szeroką gamę produktów, które działają na różne przyczyny wzdęć – od nadmiaru gazów po zaburzenia motoryki jelit. Substancje czynne, takie jak symetykon (Espumisan, Spumax), dimetykon (Esputicon) czy mebeweryna (Duspatalin Gastro), pomagają rozbić pęcherzyki gazów, ułatwić ich wydalanie lub zniwelować skurcze przewodu pokarmowego. Dla osób preferujących naturalne metody dostępne są także preparaty roślinne, zawierające olejek miętowy (Oleomint) lub inne wyciągi ziołowe, np. Iberogast. Każda z tabletek lub kapsułek na wzdęcia działa na określony mechanizm powstawania nadmiernej ilości gazów, dlatego ważne jest dobranie odpowiedniego produktu do indywidualnych potrzeb. Warto pamiętać, że w przypadku utrzymujących się dolegliwości zawsze należy skonsultować się z lekarzem. Oto lista najpopularniejszych leków i preparatów na wzdęcia.

Iberogast

O produkcie

• Lek działa poprzez pobudzenie motoryki jelit, co dzieje się za sprawą wzmocnienia napięcia odcinków przewodu pokarmowego, które są osłabione;
• Drugi kierunek działania polega na rozkurczaniu mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co skutkuje uczuciem ulgi w bólu i towarzyszących wzdęciach bardzo częstych w zespole jelita drażliwego;
• berogast stymuluje produkcję prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka. Ekstrakty roślinne zawarte w leku wykazują działanie przeciwzapalne, wiatropędne;
• Przy długotrwałym stosowaniu może dojść do uszkodzenia wątroby, przy objawach takich jak zażółcenie oczu, bóle w nadbrzuszu powinno się udać do lekarza.

Spumax, kapsułki

O produkcie

• wyrób medyczny;
• w opakowaniu 30 kapsułek;
• kapsułki są bardzo małe i łatwe do połknięcia;
• produkt zawiera symetykon, który skutecznie rozbija pęcherzyki gazów w jelitach;
• do stosowania od 6. roku życia;
• bezpieczny w użyciu – symetykon nie wchłania się z przewodu pokarmowego;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Espumisan, kapsułki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• bardzo małe kapsułki, proste do połknięcia;
• mała dawka symetykonu – wymóg spożycia dużej ilości kapsułek, aby osiągnąć efekt;
• występują opakowania o różnych wielkościach;
• do stosowania od 6. roku życia;
• uznaje się za bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• substancja czynna nie wchłania się z przewodu pokarmowego;
• występuje również pod innymi nazwami, z większym stężeniem substancji czynnej, np. Espumisan MAX;
• występuje również w formie kropli.

Esputicon, kapsułki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera dimetykon – substancję, która rozbija pęcherzyki gazu w jelitach i redukuje wzdęcia;
• nie zawiera cukru;
• do stosowania u osób dorosłych (u dzieci z przepisu lekarza);
• występuje również jako produkt z większą dawką (200 mg);
• dostępne również krople;
• duże opakowanie.

Duspatalin Gastro, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• jedyny preparat z mebeweryną bez recepty;
• działa rozkurczowo;
• zawiera laktozę;
• stosować około 30. minut przed posiłkiem;
• do stosowania od 10. roku życia;
• nie stosować u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Tribux Bio, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• jedyny lek z trimebutyną bez recepty;
• zawiera laktozę;
• stosować krótkotrwale – maksymalnie do 3. dni;
• przyjmować przed posiłkiem;
• nie stosować u kobiet w ciąży;
• do stosowania od 12. roku życia.

Oleomint, kapsułki

O produkcie

• roślinny lek zawierający olejek miętowy;
• działa rozkurczająco na jelita i pomaga przywrócić ich właściwą pracę;
• do stosowania od 8. roku życia;
• przyjmować około 30. minut przed posiłkiem;
• nie stosować u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Jakie są domowe sposoby na wzdęcia i gazy?

Wcześniej omówiliśmy jeden ze sposobów radzenia sobie z nadmiernymi gazami, tj. dietę likwidującą wzdęcia. Teraz przedstawimy trochę więcej wskazówek na temat tego, jak pozbyć się gazów z jelit. Oto domowe sposoby na wzdęcia, które mogą pomóc w łagodzeniu tej dolegliwości:

• zioła i herbatki – napary z ziół, takich jak mięta, imbir, kminek  mogą pomóc w złagodzeniu wzdęć;
• ciepło – stosowanie ciepłego kompresu na brzuchu może pomóc rozluźnić mięśnie i zmniejszyć wzdęcia;
• unikanie gazotwórczych pokarmów – unikaj spożywania pokarmów, które mogą powodować większe ilości gazów, takich jak warzywa strączkowe, cebula, kapusta, gazowane napoje i produkty mleczne;
• regularna aktywność fizyczna – wypróbowanie łagodnych ćwiczeń fizycznych, takich jak spacer, może pomóc w przyspieszeniu trawienia i złagodzeniu wzdęć;
• masaż brzucha – delikatny masaż brzucha w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara może wspomagać proces trawienia i zmniejszać wzdęcia.

Czy ćwiczenia fizyczne pomagają na wzdęcia?

Badania sugerują, że ćwiczenia fizyczne mogą pomóc w przypadku wzdęć. Wykazano, że umiarkowane ćwiczenia mogą pomóc w wydaleniu nadmiaru gazu i stolca, co może zmniejszyć objawy wzdęć. Co ciekawe, najlepsze wyniki w przypadku wzdęć można osiągnąć poprzez wykonywanie ćwiczeń rozciągających, które poprawiają kondycję kręgosłupa.  Zaleca się wykonywanie około 30 minut umiarkowanych ćwiczeń, takich jak chodzenie czy jazda na rowerze, oraz dodanie kilku pozycji jogi do rutyny treningowej.

Kiedy skonsultować się z lekarzem w przypadku wzdęć i gazów?

W większości przypadków wzdęcia są zwykle niegroźne. Jednak istnieją sytuacje, w których warto skonsultować się z lekarzem. Są to:

• jeśli wzdęcia są nagłe, występują wraz z intensywnym bólem brzucha, wymiotami, biegunką lub utratą wagi, mogą to być objawy poważniejszego stanu, takiego jak zakażenie jelitowe, choroba zapalna jelit lub niedrożność jelit;
• jeśli wzdęcia są częste i utrzymują się przez dłuższy czas, mogą one być objawem przewlekłych schorzeń, takich jak zespół jelita drażliwego lub zapalenie okrężnicy;
• jeśli wzdęciom towarzyszą niepokojące objawy, takie jak utrata apetytu, zmiana rytmu wypróżnień, obecność krwi w stolcu lub utrata masy ciała, należy skonsultować się z lekarzem, gdyż mogą to być objawy poważniejszych problemów zdrowotnych [3].

Podsumowanie

Wzdęcia brzucha to powszechna dolegliwość, której przyczyną mogą być m.in. dieta, nietolerancje pokarmowe, zaburzenia trawienia czy SIBO. W łagodzeniu objawów skuteczne są zarówno domowe sposoby na wzdęcia, takie jak dieta likwidująca wzdęcia, napary z ziół czy aktywność fizyczna, jak i leki bez recepty, np. Iberogast, Espumisan, Spumax czy Duspatalin Gastro. Warto także unikać gazotwórczych pokarmów, gazowanych napojów oraz zadbać o regularne ćwiczenia wspomagające trawienie. Jeśli wzdęcia utrzymują się przez dłuższy czas lub towarzyszą im niepokojące objawy, należy skonsultować się z lekarzem, aby dobrać najskuteczniejszy lek na wzdęcia lub odpowiednią terapię. W aptekach dostępne są liczne preparaty, które pomogą skutecznie pozbyć się gazów z jelit i poprawić komfort życia.

Choroby autoimmunologiczne cechują się tym, że nasz układ odpornościowy zaczyna atakować swoje własne struktury. Istnieje wiele takich chorób i niestety coraz większa część społeczeństwa na nie choruje. Jedną z tytułowych dolegliwości jest Reumatoidalne Zapalenie Stawów (RZS). To schorzenie, które kojarzy się z osobami starszymi, ale również młodsi na nie cierpią. RZS objawia się rozwojem stanu zapalnego w obrębie stawów, które stają się bolesne, obrzęknięte i sztywnieją. To bardzo poważna choroba, która może prowadzić do kalectwa. Jednymi z leków, które stosuje się w leczeniu RZS jest sulfasalazyna i metotreksat, jednak te substancje mają także inne wskazania. Czy wspomniane leki na reumatoidalnego zapalenie stawów są skuteczne? Który lek na RZS jest lepszy: sulfasalazyna czy metotreksat? Czy sulfasalazyna to steryd [1].

Jak działa sulfasalazyna i metotreksat?

Metotreksat to lek immunosupresyjny, czyli taki, który wycisza niepotrzebną aktywność naszego układu odpornościowego, który atakuje własne komórki. Czy metotreksat jest sterydem? Nie, ma inny mechanizm działania. Dwa główne wskazania obejmuję leczenie nowotworów i chorób autoimmunologicznych. Jeśli chodzi o choroby nowotworowe, to metotreksat wnika do namnażających się komórek, m.in. nowotworowych. Tam blokuje pewien proces, który odpowiada za powstawanie aktywnej formy kwasu foliowego. Ta substancja jest niezbędna do produkcji DNA komórki. W wyniku jej braku komórka nie może funkcjonować prawidłowo i dochodzi do jej śmierci [2,3].

Nieco inaczej wygląda działanie metotreksatu w chorobach immunologicznych. Jako lek na reumatoidalne zapalenie stawów blokuje metabolizm, czyli rozpad adeniny i guaniny. Ich nadmiar wywiera silny efekt przeciwzapalny. Dochodzi też do zwiększenia produkcji innych komórek o działaniu przeciwzapalnym. W efekcie zostaje zmniejszony odczyn zapalny charakterystyczny dla RZS i pacjent doświadcza mniejszych objawów choroby [2].

Drugą omawianą substancją jest sulfasalzyna. Czy sulfasalazyna to steryd? Jest to silny lek o działaniu przeciwzapalnym, ale sulfalsazyna nie jest sterydem. Związek ten działa także immunosupresyjnie i przeciwzapalnie. Dokładny mechanizm tego leku nie został dokładnie poznany. Sulfasalzyna to bardzo duża cząsteczka, która raczej nie może zostać wchłonięta po połknięciu. Pod wpływem bakterii jelitowych ulega rozpadowi do innych związków (m.in. mesalazyny i innych pochodnych) i w przypadku leczeniu chorób zapalnych jelit, uważa się, że to te związki faktycznie działają. W kwestii działanie jako lek na reumatoidalne zapalenie stawów istnieje wiele teorii. Niektóre mówią, że sulfasalazyna hamuje aktywność różnych procesów i komórek o działaniu prozapalnym [4,5].

Porównanie skutków ubocznych

Największym skutkiem ubocznym po stosowaniu metotreksatu może być uszkodzenie wątroby. Łatwo jemu przeciwdziałać poprzez suplementację dużych dawek kwasu foliowego. Zdarza się także podwyższenie enzymów wątrobowych, ale powikłania takie jak marskość zdarzają się bardzo rzadko. Najczęstsze działania niepożądane dotyczą zaburzeń żołądkowo-jelitowych. Pacjenci skarżą się na nudności, wymioty i spadek apetytu. Problemy te zwykle pojawiają się na początku terapii i potem znikają. Istnieje również ryzyko zwiększonego rozwoju wrzodów i nadżerek żołądka i dwunastnicy [2,3].

Po stosowaniu sulfasalazyny najczęściej pojawiają się nudności, wymioty, zaburzenia trawienia, <a href=”https://leki.pl/poradnik/jakie-sa-najmocniejsze-tabletki-przeciwbolowe-bez-recepty/”>ból głowy i zawroty, zaburzenia smaku, szumy uszne, kaszel, oraz wysypka. Wysypki mogą przybierać różne formy, ale charakterystyczne jest pojawienie się niebieskich zmian. Notowano także zmniejszenie płodności u mężczyzn, ale jest to skutek uboczny całkowicie odwracalny. Zwykle ustępuje do 3. miesięcy po zaprzestaniu terapii. Inne działania niepożądane to podwyższenie enzymów wątrobowych, obniżenie płytek krwi i białych oraz czerwonych krwinek lub gorączka. Pojawiają się one dość rzadko [4,5].

Kiedy stosować sulfasalazynę i metotreksat

Metotreksat stosuje się jako lek modyfikujący przebieg choroby w RZS. Inne wskazania do stosowania to leczenie łuszczycowego zapalenia stawów, łuszczycy, sarkoidozy, tocznia rumieniowatego i chorób zapalnych jelit. Metotreksat można stosować jako lek immunosupresyjny po przeszczepach. Związek ten znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu wielu nowotworów, np. raka piersi, głowy, szyi, pęcherza moczowego, białaczki limfoblastycznej, chłoniaków i innych [2,3].

Kiedy stosować sulfasalazynę? Sulfasalazyna to również lek na reumatoidalne zapalenie stawów z grupy modyfikujących przebieg choroby. Oprócz tego stosuje się ją w młodzieńczym, idiopatycznym zapaleniu stawów i chorobach zapalnych jelit, np. wrzodziejącym zapaleniu jelit. Sulfasalazyna może być stosowana także w innych jednostkach chorobowych off-label, takich jak:

• choroba Leśniowskiego-Crohna;
• łuszczycowe zapalenie stawów;
• zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa [4,5].

Dawkowanie i czas działania

Metotreksat najczęściej podaje się podskórnie lub doustnie, ale możliwe jest stosowanie dożylne lub nawet dooponowe. Zwykle lek aplikuje się 1 raz w tygodniu. W niektórych przypadkach dawkę jednorazową można podzielić na 3 mniejsze, podawane co 8 godzin w tym samym dniu, ale praktykuje się to bardzo rzadko. Stosuje się dawki od 2,5 mg do 30 mg w zależności od stopnia zaawansowania choroby, odpowiedzi i stanu pacjenta. Na docelowe efekty leczenia trzeba zwykle poczekać od 4 do 8 tygodni od pierwszego podania. Ze względu na mocne obniżenie kwasu foliowego w organizmie, podczas leczenia metotreksat stosuje się kwas foliowy w dawkach od 5 mg do 15 mg [2,3].

Sulfasalazynę podaje się doustnie. Dawkowanie zależy od jednostki chorobowej. W RZS stosuje się najczęściej od 500 mg do 1 g leku na dobę (podzielonego na dwie dawki) na początku leczenia. Maksymalnie można stosować 3 g substancji, ale zwykle podaje się 1 g rano i 1 g wieczorem. Podobnie dawkuje się lek w łuszczycowym zapaleniu stawów i młodzieńczym, idiopatycznym zapaleniu stawów [4].

Dawkowanie w chorobach zapalnych jelit jest nieco inne. w przypadku wrzodziejącego zapalenia jelit dawka początkowa to 3 g lub 4 g podzielone maksymalnie na 3 dawki dobowe. Po ustabilizowaniu objawów można zejść do 2 g na dobę w podobnym schemacie. W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna podaje się od 3 g do 6 g sulfasalazyny na dobę w podzielonych dawkach. Taka terapie trwa najczęściej 16 tygodni [4].

Bezpieczeństwo sulfasalazyny i metotreksatu

Metotreksatu nie wolno podawać kobietom w ciąży. Jeśli kobieta jest w wieku, w którym może zajść w ciążę, to podczas leczenia wymagana jest podwójna antykoncepcja. Sulfasalazyna nie jest bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży, jak metotreksat, ale należy ją podawać tylko, jeśli zaistnieje bezwzględna konieczność. Sulfasalazyna przechodzi przez łożysko i może mieć wpływ na płód. Jeśli istnieje konieczność stosowania, to należy suplementować kwas foliowy, bo dochodzi wtedy do spadku jego stężenia [2-5].

Metotreksatu nie można stosować podczas karmienia piersią, bo niesie to ryzyko uszkodzenia płodu. Sulfasalazyna jest dopuszczona do stosowania w trakcie karmienia piersią, gdyż praktycznie nie przenika do mleka matki [2-5].

Oba leki można stosować podczas prowadzenia pojazdów. Jedynym przeciwwskazaniem jest występowanie zawrotów głowy [2-5].

Picie alkoholu, szczególnie w dużych ilościach, nie jest wskazane u osób, które stosują metotreksat, gdyż może zwiększyć to ryzyko uszkodzenia wątroby. W przypadku sulfasalazyny nie ma takich wskazań i nie istnieją interakcję, ale również należy zachować ostrożność [2-5].

Pacjenci w podeszłym wieku mają większe ryzyko niedoborów kwasu foliowego, dlatego należy zachować ostrożność podczas stosowania metotreksatu i rozważyć zwiększenie suplementacji. Wiek nie stanowi przeciwwskazania, ale wraz z wiekiem zwiększa się ryzyko niewydolności wątroby i nerek, więc wtedy należy rozważyć modyfikację dawek. U osób w podeszłym wieku, które stosują sulfasalazynę dochodzi do jej dłuższego przebywania w organizmie. Z tego względu konieczna może być modyfikacja dawek [2-5].

Jeśli pacjent cierpi na niewydolność wątroby lub nerek to konieczna może być modyfikacji dawki przy stosowaniu metotreksatu. Niewydolność wątroby nie jest przeciwwskazaniem do stosowania sulfasalazyny, ale należy zachować ostrożność. Sama niewydolność nerek nie jest przeciwwskazaniem do stosowania tego leku, ale zwiększa się ryzyko rozwoju kamicy nerkowej, która może doprowadzić do stanów zapalnych i niewydolności. Z tego względu należy dbać o nawodnienie i kontrolować stan nerek [2-5].

Dostępne leki i drogi podania

Metotreksat dostępny jest w formie produktów do podawania doustnego. Możemy tu wyróżnić roztwory i tabletki. Lek można podawać także pozajelitowo i tu mamy dostępne gotowe ampułko-strzykawki oraz koncentraty do sporządzania roztworu do infuzji, np. dożylnej.

Sulfasalazyna występuje jedynie w formie tabletek dojelitowych do podawania doustnego.

Zamienniki sulfasalazyny i metotreksatu

Dostępne zamienniki metotreksatu oraz ich dawki przedstawiamy w Tabeli 1.

Dostępne zamienniki sulfasalazyny oraz ich dawki przedstawiamy w Tabeli 2.

Podsumowanie

Choroby autoimmunologiczne wymagają długiego leczenia. Jednymi z leków na reumatoidalne zapalenie stawów jest metotreksat i sulfasalazyna. Metotreksat wykorzystuje się także w leczeniu nowotworów. Sulfasalazynę często podaje się w terapii chorób zapalnych jelit. Co jest lepsze: sulfasalazyna czy metotreksat? Oba leki są skuteczne. Wydaje się, że sulfasalazyna jest nieco bezpieczniejsza, gdyż w szczególnych przypadkach można podawać ją podczas ciąży i karmienia piersią. Czy sulfasalazyna jest sterydem? Czy metotreksat jest sterydem? Ona jak i metotreksat nie są lekami sterydowymi.

Reumatoidalne Zapalenie Stawów (RZS) to przewlekła choroba zapalna, która obejmuje głównie stawy rąk i stóp. Co charakterystyczne, schorzenie zwykle rozpoczyna się od małych stawów po jednej stronie ciała i postępuje. Stan zapalny wywołuje ból, obrzęk oraz ból przy dotyku. RZS to poważna choroba, która nieleczona może utrudniać poruszanie się, ale wpływa także na inne narządy i może być przyczyną rozwoju chorób sercowo-naczyniowych lub niewydolności nerek. Metotreksat i leflunomid to leki modyfikujące przebieg choroby, które stanowią leki I rzutu w leczeniu RZS. Czym właściwie jest metotreksat i co to za lek? Jakie skutki uboczne może powodować metotreksat? Czy leflunomide medac ma poważne skutki uboczne? Na te i inne pytania odpowiemy w dalszej części artykułu [1].

Jak działają metotreksat i leflunomid?

Metotreksat to lek modyfikujący przebieg choroby stosowany do leczenia RZS. Posiada różne mechanizmy działania. W chorobach autoimmunologicznych, np. wspomnianym RZS, wpływa na ilość adenozyny, która ma działanie przeciwzapalne. Metotreksat hamuje enzym odpowiedzialny za metabolizm, czyli rozpad tego związku. W efekcie zwiększa się stężenie adenozyny o działaniu przeciwzapalnym. Oprócz tego dochodzi do wielu zmian związanych z wygaszaniem stanu zapalnego lub zwiększoną produkcją innych komórek o działaniu przeciwzapalnym [2].

Inny mechanizm działania metotreksatu wykorzystuje się przy leczeniu chorób nowotworowych. Tutaj pojawia się pytanie, czy metotreksat to chemia? W pewnym sensie tak, ponieważ działa jako antagonista kwasu foliowego i jest stosowany w chemioterapii. Metotreksat jest aktywnie wchłaniany do komórek (m.in. tych nowotworowych) i zmienia metabolizm związków folianowych. Prowadzi do zmniejszenia ilości tetrahydrofolianu. Co najważniejsze, ten związek jest niezbędny do syntezy kwasów nukleinowych, bez których komórka nie ma szans przeżycia. Nie ma możliwości tworzenia DNA, więc dochodzi do śmierci komórki nowotworowej [2].

Czy leflunomid jest sterydem? Odpowiedź również jest przecząca, bo leflunomid to lek immunosupresyjny. Mechanizm leflunomidu jest bardzo skomplikowany, ale lek działa w taki sposób, że hamuje namnażanie się zmienionych komórek oraz działa przeciwzapalnie. Leflunomide medac, podobnie jak inne preparaty zawierające tę substancję, może powodować skutki uboczne, o których powiemy w dalszej części artykułu [3].

Porównanie skutków ubocznych

Jakie są najczęstsze metotreksat skutki uboczne? Główne działania niepożądane tego leku to zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty, spadek apetytu oraz zwiększone ryzyko rozwoju wrzodów żołądka. Niestety skutki uboczne po tym leku pojawiają się często, nawet przy małych dawkach, ale zwykle nie są zbyt intensywne. Metotreksat może niestety uszkadzać wątrobę z racji jego mechanizmu działania, który powoduje spadek poziomu folianów. Temu skutkowi ubocznemu łatwo przeciwdziałać poprzez suplementację kwasu foliowego (w dawkach nawet do 15 mg).

Oprócz tego w badaniach laboratoryjnych często stwierdza się podwyższenie poziomu enzymów wątrobowych. Inne działania niepożądane, które występuje dość często to zmęczenie, senność, bóle głowy, spadek poziomu białych krwinek, czerwonych i płytek krwi, zwiększona podatność na infekcje, łysienie. Wielu pacjentów zastanawia się również, czy metotreksat a tycie są ze sobą powiązane – warto zaznaczyć, że u niektórych osób może wystąpić przyrost masy ciała podczas terapii, choć nie jest to najczęstszy skutek uboczny [2,4].

A jak to wygląda w przypadku iniekcji, np. skutków ubocznych po zastrzykach Metex? Metex w zastrzykach, może powodować skutki uboczne podobne do tych opisanych wcześniej dla metotreksatu. Obejmują one głównie dolegliwości żołądkowo-jelitowe, reakcje w miejscu wstrzyknięcia oraz ogólne osłabienie organizmu.

Jakie są objawy zatrucia metotreksatem? Mogą to być silne nudności, wymioty, biegunka, owrzodzenia jamy ustnej, krwawienia, poważne zmiany w obrazie krwi, a w skrajnych przypadkach niewydolność wątroby lub nerek. Zatrucie metotreksatem wymaga natychmiastowej pomocy medycznej i podania antidotum w postaci folinianu wapnia.

Jakie są najczęstsze skutki uboczne leku Leflunomide medac? Lek ten (oraz inne, które zawierają leflunomid) powoduje nudności, wymioty, ból brzucha i biegunkę. Często pacjenci zgłaszają także wysypkę i ból pleców. Może dojść do podwyższenia poziomu enzymów wątrobowych. Przy stosowaniu leflunomidu pacjenci zgłaszali także często wzrost ciśnienia tętniczego krwi i wzrost wypadania włosów. Znacznie rzadziej notuje się takie skutki uboczne jak zaburzenia związane z ilością krwinek lub choroby zapalne płuc [3].

Kiedy stosować leflunomid, a kiedy metotreksat?

Główne wskazanie do stosowania leflunomidu to Reumatoidalne Zapalenie Stawów. Lek ten podaje się także w terapii Łuszczycowego Zapalenia Stawów. Kiedyś leflunomid stosowany był w leczeniu niektórych nowotworów, jednak ze względu na efektywność i działania niepożądane nie uzyskał akceptacji FDA [3,5].

Metotreksat jest lekiem modyfikującym przebieg choroby (podobnie jak leflunomid), którego stosuje się głównie w leczeniu RZS. Stosuje się go także w terapii Łuszczycowego Zapalenia Stawów. Oprócz tego stosuje się go w leczeniu łuszczycy, chorób zapalnych jelit, naczyń i tkanki łącznej, a także toczniu rumieniowatym lub sarkoidozy. Czasami podaje się go jako lek immunosupresyjny po przeszczepach. Metotreksat znajduje zastosowanie w chemioterapii i w tym kontekście można powiedzieć, że metotreksat to chemia, ponieważ jest stosowany jako lek cytostatyczny w leczeniu onkologicznym wielu nowotworów, np.:

• ostrej białaczki limfoblastycznej;
• chłoniaków nieziarniczych;
• kostniakomięsaków;
• raku piersi, głowy i szyi;
• raku pęcherza moczowego;
• kosmówczaków [2,4].

Dawkowanie i czas działania

Metotreksat to lek, który podaje się doustnie albo domięśniowo, dożylnie, dooponowo lub podskórnie. Lek podaje się najczęściej 1 raz na tydzień. Istnieje schemat, w którym podaje się go 1 raz na tydzień, ale w 3 podzielonych dawkach co 8 godzin w konkretnym dniu tygodnia. Pojedyncze dawki metotreksatu wahają się od 2,5 mg do 30 mg (ze zmianą co 2,5 mg).

Po podaniu leku maksymalne stężenie w organizmie osiąga się po około 1 godzinie. Niestety na docelowe efekty trzeba poczekać od 4 do 8 tygodni. Jak długo metotreksat utrzymuje się w organizmie? Połowa podanego leku zostaje usunięta z organizmu po kilkunastu godzinach. Po zaprzestaniu stosowania leku zostaje on usunięty z organizmu po około 3-4 dniach, ale tutaj występuje dużo różnic pomiędzy ludźmi [2,4].

Wielu pacjentów zastanawia się, czy Trexan należy przyjmować przed czy po jedzeniu. Trexan jak i inne produkty z metotreksatem zaleca się przyjmować na pusty żołądek, aby zapewnić optymalne wchłanianie, jednak w przypadku wystąpienia dolegliwości żołądkowych lekarz może zalecić przyjmowanie go po posiłku.

Leflunomid występuje jedynie w formie doustnej i tutaj dostępne dawki to 10, 15 i 20 mg. Dawkowanie w RZS rozpoczyna się od dawki nasycającej 100 mg przez 3 dni, a następnie stosuje się codziennie od 10 mg do 20 mg. Po podaniu leku osiąga on najwyższe stężenie w organizmie po około dobie, chociaż to mocno waha się względem ludzi. Niestety na docelowe efekty leczenia trzeba poczekać – zwykle od 4 do 6 tygodni. Lek utrzymuje się długo w organizmie. Jest wykrywany nawet po upływie ponad 30 dni. Całkowite usunięcie leku osiąga się po około 10 tygodniach [3,5].

Bezpieczeństwo leflunomidu i metotreksatu

Metotreksat jest bezwzględnie przeciwwskazany w trakcie ciąży. Kobiety poddawane leczeniu tym lekiem w wieku reprodukcyjnym powinny stosować podwójną antykoncepcję. Nawet personel medyczny płci żeńskiej nie powinien mieć kontaktu z tym lekiem, np. podczas przygotowywania. Podobnie ma się to w stosunku do leflunomidu. Tutaj nawet po zaprzestaniu leczenia, kobiety powinny stosować skuteczną antykoncepcję do 2 lat po [2-5].

Leflunomidu ani metotreksatu nie można stosować w trakcie karmienia piersią, bo niesie to bardzo poważne zagrożenie dla dziecka [2-5].

Omawiane leki nie są przeciwwskazane podczas prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn, jednak mogą pojawić się takie działania niepożądane, jak senność lub zawroty głowy. Należy zachować ostrożność [2-5].

Spożywanie alkoholu podczas leczenia metotreksatem i leflunomidem jest przeciwwskazane. Jednoczesna podaż może zwiększyć ryzyko poważnego uszkodzenia wątroby. Jest to szczególnie niebezpieczne u pacjentów nadużywających alkoholu lub alkoholików [2-5].

Osoby w podeszłym wieku, które stosują metotreksat powinny zachować ostrożność. Należy monitorować stan pacjenta i ewentualnie modyfikować dawki. Sam wiek sprawia, że naturalne rezerwy kwasu foliowego są mniejsze, więc należy wtedy rozważyć zwiększenie dawki. U starszych pacjentów jest większe ryzyko niewydolności wątroby i nerek, co również należy wziąć pod uwagę. W przypadku leflunomidu wiek nie stanowi problemu [2-5].

W przypadku niewydolności wątroby lub nerek przy stosowaniu metotreksatu należy zachować ostrożność i rozważyć zmniejszenie dawki, lub zmianę leku. Leflunomid jest przeciwwskazany u pacjentów z umiarkowaną lub silną niewydolnością nerek. W niektórych przypadkach można rozważyć zmniejszenie dawek [2-5].

Dostępne leki i drogi podania

Leflunomid to lek, który występuje jedynie w formie tabletek powlekanych do podania doustnego. Dostępne dawki to 10, 15 i 20 mg.

Metotreksat dostępny jest w formie doustnej jako tabletki o dawce 2,5, 5 i 10 mg oraz jako roztwór doustny w dawce 2 mg/ml. Występuje także do podania pozajelitowego (najczęściej podskórnie) w gotowych ampułko-strzykawkach w dawce od 7,5 do 30 mg. Istnieje także w formie koncentratu do sporządzania roztworu do infuzji w dawce 100 mg/ml.

Zamienniki i preparaty metotreksatu i leflunomidu

W Tabeli 1. prezentujemy dostępne zamienniki metotreksatu w Polsce.

W Tabeli 2. prezentujemy dostępne zamienniki leflunomidu w Polsce.

Podsumowanie

Leflunomid i metotreksat to leki stosowane głównie do leczenia Reumatoidalnego Zapalenia Stawów i Łuszczycowego Zapalenia Stawów. Co lepiej wybrać: metotreksat czy leflunomid? W leczeniu RZS to metotreksat jest polecany jako lek I rzut i zwykle od niego rozpoczyna się terapię. Metotreksat również znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu wielu nowotworów. Czy leflunomid jest sterydem? Czy metotreksat to steryd? Oba leki należą do innych grup i nie są sterydami. Są to skuteczne i silnie działające leki. Decyzje o włączeniu lub zamianie poszczególnych leków powinny być podejmowane na podstawie objawów i wyników pacjenta. Warto pamiętać, że leki dość długo utrzymują się w organizmie, a na pierwsze efekty terapii trzeba zwykle poczekać około 6 tygodni.

Mesalazyna jest lekiem przeciwzapalnym (zaliczanym do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych), który działa bezpośrednio na śluzówkę jelita. Hamuje produkcję prozapalnych cytokin i mediatorów stanu zapalnego, takich jak leukotrieny i prostaglandyny. Redukuje również produkcję wolnych rodników i innych cząsteczek oksydacyjnych. Sulfasalazyna jest prolekiem, co oznacza, że musi być metabolizowana w organizmie, aby stać się aktywną formą. Składa się z dwóch komponentów: mesalazyny (5-ASA) i sulfapirydyny, a więc mesalazyna to aktywny metabolit sulfasalazyny [1, 2]. 

Jakie są wskazania do stosowania mesalazyny i sulfasalazyny?

Mesalazyna i sulfasalazyna są stosowane w leczeniu chorób zapalnych jelit [1, 2]:

• wrzodziejące zapalenie jelita grubego;
• choroba Leśniowskiego-Crohna;
• leczenie zapalenia odbytnicy i esicy.

Od czego zależy wybór leku?

Mesalazyna jest często preferowana ze względu na mniejszą ilość działań niepożądanych i lepszą tolerancję przez pacjentów. Sulfasalazyna natomiast może być wybierana w przypadkach, gdy pacjent dobrze ją toleruje, lub w sytuacjach, gdy jej koszt jest istotnie niższy.

Jakie są skutki uboczne mesalazyny i sulfasalazyny?

Mesalazyna jest na ogół dobrze tolerowanym lekiem, ale jak każdy lek, może powodować działania niepożądane [1]:

• bóle głowy;
• nudności;
• biegunka;
• ból brzucha
• wzdęcia i gazy.

Jeśli chodzi o sulfasalazynę, u pacjentów leczonych sulfasalazyną odnotowano ciężkie przypadki reakcji nadwrażliwości, obejmujące narządy wewnętrzne. Skutkowało to zaburzeniem czynności wątroby, nerek, mięśnia sercowego czy płuc, czego powodem były stany zapalne tychże narządów. Do najczęściej opisywanych działań niepożądanych związanych z podażą sulfasalazyny zalicza się [2]: 

• leukopenię;
• utratę apetytu;
• zawroty i bóle głowy;
• zaburzenia smaku;
• kaszel;
• biegunki;
• wzdęcia.

Stosując sulfasalazynę, należy pamiętać o podaży odpowiedniej ilości płynów. Takie działanie pozwoli zapobiec tworzeniu się kryształów w moczu oraz powstawaniu kamieni nerkowych. Zaleca się również wykonywanie badań kontrolnych krwi co 2 tygodnie podczas pierwszych trzech miesięcy leczenia.

Jakie stosuje się dawki mesalazyny i sulfasalazyny?

Mesalazyna jest stosowana głównie w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego-Crohna.

• Dawka początkowa i podtrzymująca w wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego:
  a) ostre fazy choroby: 2,4 – 4,8 g dziennie podzielone na kilka dawek;
  b) dawka podtrzymująca: 1,2 – 2,4 g dziennie podzielone na kilka dawek.
• Dawka początkowa i podtrzymująca w chorobie Leśniowskiego-Crohna:
  a) ostre fazy choroby: 2,4 – 4,8 g dziennie podzielone na kilka dawek;
  b) dawka podtrzymująca: 1,2 – 2,4 g dziennie podzielone na kilka dawek.

Sulfasalazyna jest stosowana w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz jako lek modyfikujący przebieg choroby w reumatoidalnym zapaleniu stawów.

• W wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego:

1. Ostre fazy choroby: początkowo 1-2 g dziennie, następnie dawkę zwiększa się do 2-4 g dziennie podzielone na kilka dawek;
2. Dawka podtrzymująca: 2 g dziennie podzielone na kilka dawek.

• W reumatoidalnym zapaleniu stawów:

1. Dawka początkowa: 500 mg dziennie przez pierwszy tydzień, następnie 500 mg dwa razy dziennie przez drugi tydzień, a później dawka może być zwiększona do 1 g dwa razy dziennie;
2. Dawka podtrzymująca: zwykle 1 g dwa razy dziennie, maksymalnie 3 g dziennie.

Profile bezpieczeństwa

Profile bezpieczeństwa obu tytułowych substancji nieco się od siebie różnią. Przyjrzyjmy się temu zagadnieniu bliżej.

Łączenie z alkoholem

Choć nie ma bezwzględnego przeciwwskazania do łączenia tych leków z alkoholem, zaleca się ostrożność. Unikanie alkoholu podczas leczenia sulfasalazyną i mesalazyną może pomóc w zminimalizowaniu działań niepożądanych i zapewnieniu lepszej skuteczności terapii. Dodatkowo, alkohol może podrażniać przewód pokarmowy i pogorszyć objawy chorób zapalnych jelit [3]. 

Stosowanie w ciąży i w trakcie karmienia piersią

W przypadku mesalazyny badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu, ale nie ma kontrolowanych badań u kobiet w ciąży. Wiele dowodów wskazuje, że kontynuacja leczenia mesalazyną podczas ciąży jest zazwyczaj bezpieczna i może być korzystna, ponieważ niekontrolowane choroby zapalne jelit mogą prowadzić do poważnych powikłań zarówno dla matki, jak i dla płodu. Mesalazyna należy do kategorii ryzyka L3 według Hale’a, czyli do grupy, która obejmuje leki prawdopodobnie bezpieczne dla kobiet karmiących. 

W przypadku sulfasalazyny jest podobnie jak w przypadku mesalazyny –  badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu, ale brak jest kontrolowanych badań u kobiet w ciąży. Sulfasalazyna może zaburzać wchłanianie kwasu foliowego, co jest szczególnie istotne w ciąży, gdyż niedobór kwasu foliowego może prowadzić do wad cewy nerwowej u płodu. Dlatego często zaleca się suplementację kwasu foliowego (5 mg dziennie) u kobiet w ciąży stosujących sulfasalazynę. Sulfasalazyna należy do należy do kategorii ryzyka L3 według Hale’a, czyli do grupy, która obejmuje leki prawdopodobnie bezpieczne dla kobiet karmiących. 

Prowadzenie pojazdów

Mesalazyna i sulfasalazyna nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwanie maszyn.

Choroby nerek i wątroby

Mesalazyny nie można stosować w przypadku ciężkiej niewydolności nerek (współczynnik przesączania kłębuszkowego GFR <30 mL/min/1,73 m2 ) i w przypadku ciężkiej niewydolności wątroby. 

Sulfasalazyny nie należy stosować u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby,  chyba że potencjalne korzyści przeważają nad ryzykiem.

Stosowanie u seniorów

Mesalazyna i sulfasalazyna to leki skuteczne i bezpieczne u pacjentów senioralnych.

Jakie są leki zawierające mesalazynę i sulfasalazynę?

Mesalazyna dostępna jest w postaci tabletek dojelitowych: Asamax, Salaza, Salofalk, czopków: Crohnax, Asamax, Pentasa, Salaza, Salofalk, granulatu o przedłużonym uwalnianiu: Pentasa, zawiesiny doodbytniczej: Salofalk.
Sulfasalazyna dostępna jest w postaci tabletek dojelitowych: Salazopiryn EN, Sulfasalazin EN Krka, tabletek powlekanych: Sulfasalazin EN Krka. 

Podsumowanie

Zarówno mesalazyna, jak i sulfasalazyna są skutecznymi lekami przeciwzapalnymi stosowanymi w leczeniu chorób zapalnych jelit, choć różnią się mechanizmem działania, profilem działań niepożądanych i dodatkowymi wskazaniami terapeutycznymi. Decyzję o wyborze leku podejmuje lekarz. 

Nieszczelne jelito to potoczne określenie zespołu nieszczelnego lub cieknącego jelita. Ważną informacją jest to, że obecnie zespół ten nie jest uznawany za odrębną jednostkę chorobową. A co jest jego przyczyną? Odpowiedź brzmi: rozluźnienie połączeń między komórkami nabłonka jelita. Prowadzi ono do rozszczelnienia jelita (powstania tak zwanej dziury w jelicie) i zwiększenia jego przepuszczalności. Zwolennicy tej teorii uważają, że do krążenia poza strawionym pokarmem, przedostają się chorobotwórcze bakterie i ich toksyny, szkodliwe metabolity pochodzące z procesu trawienia i inne, różnego rodzaju niepożądane cząsteczki. Wiele publikacji naukowych sugeruje, że nieszczelne jelita mogą być odpowiedzialne między innymi za rozwój chorób autoimmunologicznych, takich jak cukrzyca typu 1, choroby zapalne jelit, toczeń układowy, stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów czy celiakia [1].

Jakie są objawy nieszczelnego jelita?

Jeśli nie mówimy o jednostce chorobowej, nie możemy mówić o jej specyficznych objawach. Dysbioza jelitowa natomiast (zaburzenie równowagi mikrobiologicznej) może dawać różne objawy. Do najczęstszych należą: bóle brzucha, wzdęcia, zmiana konsystencji stolca, obecność krwi, śluzu, ropy w stolcu, zaparcia, brak apetytu, utrata masy ciała. To tylko niektóre z objawów, które mogą być „zrzucone” na nieszczelne jelito.

Jakie są przyczyny nieszczelnego jelita?

Przyczyn kłopotów związanych z jelitami, które niektórzy uważają i opisują jako „zespół nieszczelnego jelita” jest wiele [2]:

• przyjmowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), choć nie istnieją ku temu jednoznaczne wskazania;
• nieprawidłowa dieta, bogata szczególnie w cukry proste, na przykład fruktozę, która niszczy naturalną florę jelitową;
• stres, który osłabiając układ odpornościowy jest odpowiedzialny za rozwój wielu chorób. Zasadne jest zatem stwierdzenie, że większość chorób „wychodzi” z trzewi;
• zakażenia grzybicze i bakteryjne – na szczególną uwagę zasługuje bakteria H.pylori, która prowadzi do uszkodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego;
• toczący się przewlekły stan zapalny;
• zaburzenia hormonalne;
• używki: alkohol, papierosy, substancje psychoaktywne.

Jak uszczelnić jelita? Dieta ta nieszczelne jelito

Z racji tego, że zespół jelita nieszczelnego nie jest uważany za jednostkę chorobową (o czym wspomniano wyżej), nie ma oficjalnych metod jego leczenia. Możemy jednak przyczynić się do poprawy funkcjonowania jelit i całego przewodu pokarmowego. Między innymi poprzez stosowanie odpowiedniej diety (na nieszczelne jelito):

• spożywanie produktów fermentowanych oraz kiszonek – jogurtów, kefirów czy kiszonej kapusty, które także są źródłem bakterii probiotycznych, niezbędnych do utrzymania dobrego stanu mikrobioty;
• ograniczenie, a najlepiej całkowita redukcja spożywania cukrów. Zmniejszamy w ten sposób rozwój patogennych drobnoustrojów w jelicie;
• ograniczenie do minimum stosowania leków z grupy NLPZ – leki z tej grupy należy stosować tylko i wyłącznie wtedy kiedy jest do tego jednoznaczne wskazanie;
• wprowadzenie do diety błonnika, który zawarty jest między innymi w świeżych owocach (marakuja, suszone morele, gruszki, jabłka), warzywach, pełnoziarnistym pieczywie, kaszy gryczanej, kaszy jęczmiennej i poprawia perystaltykę przewodu pokarmowego.

Zwolennicy teorii nieszczelnego / przeciekającego jelita, zalecają stosowanie diety bezmlecznej oraz bezjajecznej, ale bogatej w ryby i mięso.

Maślan sodu, to sól sodowa kwasu masłowego. Sól ta łatwo dysocjuje do kwasu masłowego – substancji o nieprzyjemnym zapachu zjełczałego masła i oleistej, ciekłej konsystencji. Maślan sodu w porównaniu do kwasu masłowego ma stały stan skupienia i mniej nieprzyjemny zapach, a dodatkowo jego cząsteczki wykazują większą stabilność. Jednak kwestie chemiczne za dużo nam nie mówią. Nadal niezbyt wiemy, co to jest maślan sodu. W celu poznania jego właściwości oraz tego, na co pomaga maślan sodu, zachęcamy do przeczytania dalszej części artykułu [1].

Na co pomaga maślan sodu?

Na co pomaga maślan sodu i kiedy powinniśmy go stosowć? Maślan sodu, a właściwie kwas masłowy, do którego się przekształca pełni bardzo ważną funkcję dla prawidłowego funkcjonowania jelit. Jest obecnie najlepiej zbadanym krótkołańcuchowym kwasem tłuszczowym. Istotne właściwości kwasu masłowego, dla zdrowia jelit to:

• działanie przeciwzapalne;
• działanie odżywcze i regenerujące na komórki nabłonka jelit (tzw. kolonocyty);
• hamowanie  rozwoju komórek nowotworowych w jelicie grubym;
• poprawa motoryki jelit;
• poprawa wzrostu kosmków jelitowych.

Brzmi to bardzo fajnie. Wydaje się, że preparaty z maślanem sodu mogą pomóc rozwiązać wiele problemów zdrowotnych. W takim razie kiedy powinniśmy sięgać po leki z maślanem sodu? Można o nim pomyśleć w poniższych przypadkach:

• chorobach zapalne jelit (w tym choroba Leśniowskiego Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego);
• zespole jelita drażliwego (IBS);
• zapaleniu jelit jako skutek po radio- i chemioterapii;
• zaburzeniach mikroflory jelitowej np. po antybiotykoterapii;
• niedoborach pokarmowych (w tym przede wszystkim przy diecie ubogoresztkowej i ubogiej w błonnik).

Ale czy istnieją leki z maślanem sodu? Zanim przejdziemy do omówienia produktów dostępnych w aptekach, dowiedzmy się, gdzie występuje naturalnie i jak go pozyskać. Naturalnym źródłem kwasu masłowego dla człowieka, jest proces fermentacji bakteryjnej składników pokarmu, który odbywa się w jelitach. Składniki pokarmu, które pomagają podnieść naturalną produkcję kwasu masłowego to przede wszystkim te bogate w błonnik, a także skrobię oporną (np. otręby, razowe makarony i pieczywo). W przypadku kiedy produkcja kwasu masłowego w jelitach przebiega z niewystarczającą wydajnością, mogą pojawić się problemy w prawidłowym funkcjonowaniu przewodu pokarmowego [1,4].

Probiotyki, które zwiększają poziom kwasu masłowego w jelitach

Zanim sięgniemy po konkretny preparat z maślanem sodu, warto wiedzieć, że istnieją również inne rozwiązania wspierające poziom kwasu masłowego w jelitach – bez dostarczania go wprost. Chodzi o wybrane probiotyki, czyli „dobre bakterie”, które wspomagają naturalną produkcję kwasu masłowego przez mikroflorę jelitową. Choć nie zawierają one maślanu sodu w składzie, mogą zwiększać jego obecność w organizmie poprzez wpływ na bakterie jelitowe odpowiedzialne za jego wytwarzanie. W praktyce – efekt może być bardzo podobny, ponieważ zarówno maślan sodu, jak i kwas masłowy oddziałują korzystnie na stan jelit, wspomagając regenerację błony śluzowej i zmniejszając stany zapalne.

Do produktów wspierających naturalny poziom kwasu masłowego należy probiotyk Symbiosys Alflorex, który zawiera unikalny szczep Bifidobacterium longum (infantis) 35624®. Został wyizolowany z przewodu pokarmowego zdrowej osoby i posiada dowody na to, że zwiększa poziom kwasu masłowego w jelitach, który wspomaga barierę jelitową i przyczynia się do lepszej równowagi mikrobiologicznej.

Podobny, pośredni wpływ na poziom kwasu masłowego mogą wywierać także inne szczepy z rodzajów Bifidobacterium i Lactobacillus. Bakterie te w trakcie fermentacji błonnika wytwarzają octan i mleczan, które inne bakterie jelitowe przekształcają w kwas masłowy. Takie działanie wykazuje np. szczep Lactobacillus plantarum, obecny w preparatach takich jak Multilac Synbiotyk lub Sanprobi Super Formula. Działanie poszczególnych preparatów zależy jednak od konkretnego szczepu bakterii [5-8].

Na rynku dostępne są również produkty łączące probiotyki z prebiotykiem i samym maślanem sodu – przykładem jest Tributron, który zawiera szczepy z rodzajów Bifidobacterium i Lactobacillus, fruktooligosacharydy (FOS) oraz maślan sodu. Szczepy probiotyczne mogą wspierać organizm poprzez:

• regulację pracy jelit;
• zmniejszenie dolegliwości bólowych;
• wspomaganie produkcji kwasu masłowego;
• poprawę szczelności bariery jelitowej.

Tributron, kapsułki

O produkcie

• kompleksowy preparat składający się z maślanu sodu, probiotyku i prebiotyku;
• maślan sodu to źródło energii dla komórek jelita;
• 5 wyselekcjonowanych szczepów bakterii kwasu mlekowego zasiedlających jelito cienkie i grube; 
• Actilight® (fruktooligosacharydy) – pożywka niezbędna do wzrostu bakterii probiotycznych (prebiotyk);
• zastosowana technologia chroni bakterie kwasu mlekowego przed tlenem, temperaturą, wilgocią i pH żołądka;
• składniki pomagają w zachowaniu równowagi mikrobioty jelit;
• produkt polecany jest podczas i w trakcie antybiotykoterapii, dla osób z wrażliwymi jelitami i stosujących dietę lekkostrawną i ubogobłonnikową;
• dostępny w opakowaniach po 30 kapsułek.

Sanprobi Super Formula, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• synbiotyk – połączenie probiotyku i prebiotyku;
• zawiera 7 bakterii probiotycznych, w tym bakterie szczepów Bifidobacterium i Lactobacillus;
• zawiera 2 prebiotyki – inulinę i fruktooligosacharydy;
• do stosowania już u dzieci od 3. roku życia;
• należy przyjmować 1-2 kapsułki dziennie (dzieci 3-12 lat) lub 2-4 kapsułki dziennie (dorośli i dzieci >12 lat);
• nie zawiera glutenu;
• nie trzeba przechowywać w lodówce;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• dostępny w opakowaniach po 40 kapsułek.

Multilac Synbiotyk, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• synbiotyk;
• zawiera 9 bakterii probiotycznych, w tym bakterie szczepów Bifidobacterium i Lactobacillus;
• prebiotykiem preparatu są fruktooligosacharydy;
• technologia MURE zwiększa odporność bakterii prebiotycznych na działanie soku żołądkowego;
• może być stosowany u dorosłych oraz dzieci, które mogą połknąć kapsułkę;
• dawkowanie to 1 kapsułka raz na dobę;
• nie trzeba przechowywać w lodówce;
• nie zawiera laktozy ani kazeiny;
• dostępny w opakowaniach po 10, 20 i 50 kapsułek.

Wybór powyższych probiotyków może być szczególnie korzystny dla osób, które nie chcą przyjmować dodatkowych suplementów, a zamiast tego chcą wspierać swoje jelita naturalnie – poprzez stymulację ich własnych zdolności do produkcji korzystnych substancji. Natomiast teraz przejdźmy do omówienia produktów, które posiadają maślan sodu w składzie.

Preparaty z maślanem sodu – który wybrać?

Preparaty z maślanem sodu występują jako żywność specjalnego przeznaczenia medycznego (np. Debutir, Ibesan maślan, Maślan sodu Protego, Rebutestin, Rebutestin Forte, Intesta Max, Intesta), a także jako suplementy diety (np. SFD maślan sodu, Yango maślan sodu, Gastrobutin IBS). Nie ma niestety leków z maślanem sodu. Dobrze sięgać po preparaty, gdzie producent deklaruje przeprowadzenie badań w kierunku skuteczności ich działania (np. Debutir, Debutir Forte). Warto także zwrócić uwagę na produkty łączące maślan sodu z probiotykami, takie jak wcześniej wspomniany Tributron. Poniżej przedstawiamy i omawiamy wybrane preparaty z maślanem sodu.

Ibesan maślan, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego
• producent specjalizujący się w IBS;
• stosunkowo wysoka cena;
• niska zawartość maślanu sodu;
• trzeba przyjmować sporo kapsułek dziennie;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 7. roku życia;
• u dorosłych dawkowanie to nawet do 4. kapsułek na dobę;
• stosować przez 3. miesiące.

Debutir, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 7. roku życia;
• występuje również w wersji Debutir Forte z większą zawartością maślanu sodu.

Rebutestin Forte, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 7. roku życia;
• duża zawartość maślanu sodu w 1 kapsułce – 340 mg.

Intesta Max, saszetki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego
• nie zawiera laktozy;
• forma do rozpuszczenia w wodzie;
• żurawinowy smak;
• zawiera słodzik
• 750 mg maślanu sodu w 1 saszetce – bardzo duża ilość.

Gastrobutin IBS, tabletki

O produkcie

• suplement diety;
• nie zawiera laktozy;
• preparat w formie tabletek, co jest dość wyjątkowe.

Maślan sodu – skutki uboczne. Co może powodować?

Jakie są skutki uboczne maślanu sodu? Czy można go przedawkować? Maślan sodu uznawany jest za substancję bezpieczną. Po przyjęciu suplementu diety zawierającego maślan sodu przekształca się on do kwasu masłowego, który jest substancją naturalnie występującą i produkowaną w jelitach człowieka. Zawsze należy przyjmować preparat zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania, nie przekraczając ilości zalecanych do spożycia porcji produktu [4].

O czym jeszcze warto wiedzieć, stosując maślan sodu?

Często pojawiają się pytania, jak długo stosować preparaty z maślanem sodu. Nie wystarczy tutaj jednorazowa dawka. Aby osiągnąć zamierzone efekty trzeba stosować produkt regularnie, czyli najczęściej przez 3 miesiące. Po tym czasie można przerwać stosowanie i zobaczyć, jak nasze jelita radzą sobie bez tego związku dostarczanego z zewnątrz. A kiedy stosować maślan sodu? Przed czy po jedzeniu? Najlepiej kapsułki lub tabletki przyjmować w trakcie posiłku.

Pacjenci z przewlekłymi problemami jelitowymi, szczególnie chorobami zapalnymi, mają utrudnione wchłanianie składników odżywczych. Często robią wszystko, aby zwiększyć masę ciała. Jak to wygląda w kwestii maślanu sodu a tycia? Wpływ maślanu sodu na masę ciała nie jest do końca jasny i zbadany. Ze względu na poprawę perystaltyki jelit i lepsze  przyswajanie składników odżywczych, a także działanie na wzrost kosmków jelitowych, istnieje teoria dotycząca wzrostu masy ciała po maślanie sodu.

Czy preparaty z maślanem sodu można przyjmować w niektórych chorobach? Jak to wygląda względem maślanu sodu a tarczycy, a dokładniej jej chorób? U osób z chorobami tarczycy (zarówno nadczynność jak i niedoczynność) bardzo często występują problemy z prawidłowym funkcjonowaniem jelit. Dlatego też suplementacja maślanu sodu może być w tym przypadku korzystna. Skoro wiemy, że ten związek dobrze wpływa na jelita i ogólnie układ pokarmowy, to czy można stosować maślan sodu na refluks? Maślan sodu mogą suplementować również osoby zmagające się z refluksem żołądkowo-przełykowym. Pod wpływem czynników stresowych, które mogą nasilać i wyzwalać refluks, flora jelitowa może zostać zaburzona. W tym przypadku korzystne może okazać się przyjmowanie maślanu sodu.

Podsumowanie

Maślan sodu to kluczowy związek dla zdrowia jelit, wspierający regenerację nabłonka, poprawę motoryki i redukcję stanów zapalnych. Może być pomocny w zespole jelita drażliwego (IBS), chorobach zapalnych jelit, po antybiotykoterapii oraz w problemach trawiennych. Warto wiedzieć, kiedy stosować maślan sodu – przed czy po jedzeniu – najlepiej przyjmować go podczas posiłku. Jeśli zastanawiasz się, który preparat z maślanem sodu wybrać, sięgnij po sprawdzone produkty, takie jak Tributron, Debutir Forte, Rebutestin Forte czy Ibesan Maślan. Maślan sodu na refluks również może przynieść korzyści, wspierając mikroflorę jelitową i łagodząc objawy. Choć jest bezpieczny, warto znać skutki uboczne maślanu sodu i stosować go zgodnie z zaleceniami.

Zespół jelita drażliwego (ang. irritable bowel syndrome, IBS) występuje zarówno u dzieci jak i dorosłych. Najczęstszymi objawami są bóle brzucha, biegunki, zaparcia, wzdęcia. Może występować tylko część z nich, lub wszystkie na zmianę. Charakterystyczne dla choroby jest to, że objawy występują często i przewlekle. Dokładna przyczyna występowania zespołu jelita drażliwego nie jest do końca znana. Uważa się, że u chorych dochodzi do zaburzenia na osi jelitowo-mózgowej. W leczeniu wykorzystujemy przede wszystkim leki łagodzące objawy. Skąd bierze się IBS [1]?

Jakie są przyczyny zespołu jelita drażliwego?

Na występowanie zespołu jelita drażliwego składa się wiele przyczyn. Między innymi są to zaburzenia równowagi mikroflory jelitowej. Zmniejsza się ilość bakterii szczepów Lactobacillus i Bifidobacterium, a zwiększa Escherichia Coli, Streptococcus i Clostridium. Wynikiem tego jest powstanie nieprawidłowości w interakcji jelitowo-mózgowej. Podłożem zaburzeń mogą być czynniki genetyczne oraz niewłaściwa dieta. Czy możemy w jakiś prosty sposób zdiagnozować IBS? Gdzie boli jelito drażliwe [2,3]?

Zespół jelita drażliwego – gdzie boli?

W zespole jelita drażliwego występuje nawracający ból brzucha, który jest bezpośrednio związany z pracą przewodu pokarmowego. Określamy go jako nadwrażliwość trzewna, ponieważ występuje w związku z pasażem jelitowym, zbyt częstym, lub zbyt rzadkim oddawaniem stolca. Oprócz tego w zespole jelita drażliwego można zauważyć niespecyficzne bóle w okolicach odcinka lędźwiowego pleców oraz bóle głowy. Ale gdzie dokładnie boli jelito drażliwe? Czy możemy to określić? Ból w zespole jelita drażliwego może pojawić się wszędzie, ale pacjenci bardzo często przy IBS skarżą się na ból w lewym boku. Jest on najczęściej kłujący lub rozpierający. Zwykle bywa związany z nagromadzeniem gazów i może mieć charakter kolki [2,3].

Jak diagnozuje się IBS?

W diagnostyce zespołu jelita drażliwego  kluczowe znaczenie ma dokładne wywiad medyczny, badanie fizykalne oraz wykluczenie innych schorzeń, które mogą wywoływać podobne objawy. Nie istnieje jednoznaczny test laboratoryjny lub obrazowe, który potwierdzałby obecność IBS. Diagnoza opiera się głównie na klinicznych kryteriach diagnostycznych, takich jak kryteria Rzymskie IV. Podczas wywiadu medycznego lekarz może zadać pytania dotyczące charakterystyki objawów, jak często występują, jak długo trwają, a także ich wpływu na codzienne funkcjonowanie pacjenta. Ważne jest również ustalenie obecności objawów alarmowych, które mogą sugerować konieczność przeprowadzenia dodatkowych badań mających na celu wykluczenie innych chorób, takich jak choroba zapalna jelit (IBD), celiakia czy rak jelita grubego.

Badanie fizykalne może obejmować palpacyjne ocenę jamy brzusznej w celu wykrycia zmian w obrębie jelit, a także ocenę obecności obrzęków, wzdęć czy bolesności uciskowej. Badanie per rectum (PR) może być również przeprowadzone w celu oceny narządów miednicy mniejszej i odbytnicy. Przy podejrzeniu IBS nie zawsze są potrzebne badania dodatkowe, ale lekarz może zdecydować o przeprowadzeniu testów w celu wykluczenia innych chorób. Niektóre z możliwych badań obejmować mogą:

• badania krwi – w celu wykluczenia innych schorzeń, takich jak celiakia czy niedobory żelaza;
• badania kału – w celu oceny obecności krwi utajonej, infekcji czy problemy z wchłanianiem;
• endoskopia – mogą być przeprowadzone badanie gastroskopowe lub kolonoskopia w celu oceny błony śluzowej przewodu pokarmowego i wykluczenia innych chorób, takich jak wrzodziejące zapalenie jelit (UC) czy choroba Leśniowskiego-Crohna (CD) [4-6].

Ważne jest, aby zgłosić się do specjalisty, takiego jak gastroenterolog, który na podstawie zebranych informacji oraz wyników badań będzie w stanie postawić dokładną diagnozę. Co zrobić, jeśli wiesz, że cierpisz na IBS? Czy istnieją skuteczne leki na jelito drażliwe? Jakie są najnowsze leki na zespół jelita drażliwego?

Skuteczne leki na jelito drażliwe – poznaj polecane preparaty

Na półkach aptecznych znajdziemy skuteczne preparaty na jelito drażliwe, które pomogą złagodzić objawy zespołu jelita drażliwego. Do najpopularniejszych preparatów, które można stosować w zespole jelita drażliwego należą m.in. Tributron, Iberogast oraz Ibesan. Warto zwrócić także uwagę na probiotyki, które pozwalają na odbudowę mikrobioty jelit i często skutecznie redukują nieprzyjemne objawy. Poniżej przedstawiamy ich krótką charakterystykę.

Skuteczne preparaty na IBS z maślanem sodu

Maślan sodu jest to substancja należąca do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, która bierze udział w trawieniu za sprawą wpływu na florę jelitową przewodu pokarmowego. Ponadto ma działanie przeciwzapalne polegające na hamowaniu cytokin zapalnych. Przyspiesza gojenie nabłonka jelitowego i utrzymywanie jego prawidłowej struktury. Ze względu na tak złożony mechanizm działania, substancja zaczyna działać dopiero po jakimś czasie od rozpoczęcia terapii, dlatego należy przyjmować ją przez długi okres, aby przyniosła spodziewane efekty. Jeśli chodzi o preparaty z maślanem sodu to mamy dość duży wybór na rynku aptecznym. Będą to właśnie takie produkty jak Tributron, Debutir, Ibesan maślan, Intesta, Butiner 500 czy Rebutestin Forte [1,2].

Tributronkapsułki

Suplement diety

O produkcie

• kompleksowy preparat składający się z maślanu sodu, probiotyku i prebiotyku
  • maślan sodu to źródło energii dla komórek jelita;
  • 5 wyselekcjonowanych szczepów bakterii kwasu mlekowego zasiedlających jelito cienkie i grube; 
  • Actilight® (fruktooligosacharydy) – pożywka niezbędna do wzrostu bakterii probiotycznych (prebiotyk);
• zastosowana technologia chroni bakterie kwasu mlekowego przed tlenem, temperaturą, wilgocią i pH żołądka;
• składniki pomagają w zachowaniu równowagi mikrobioty jelit;
• produkt polecany jest podczas i w trakcie antybiotykoterapii, dla osób z wrażliwymi jelitami i stosujących dietę lekkostrawną i ubogobłonnikową;
• składniki przebadane naukowo.

Wskazania

Wskazaniem do stosowania preparatu jest biegunka, zaburzenia mikroflory jelitowej, zespół jelita drażliwego (ibs), dysbioza jelitowa, wyjałowiona flora bakteryjna po antybiotykoterapii oraz nieprawidłowe wchłanianie jelitowe.

Dawkowanie

Aby prawidłowo stosować suplement diety Tributron w postaci kapsułek, dorośli powinni zażywać 1 do 2 kapsułek dziennie. Liczba kapsułek zależy od indywidualnych potrzeb.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Debutir Forte, kapsułki twarde

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• wysoka dawka maślanu sodu;
• występuje również w opakowaniu o mniejszej dawce;
• maślan sodu bierze udział w trawieniu za sprawą wpływu na florę jelitową przewodu pokarmowego;
• ma działanie przeciwzapalne polegające na hamowaniu cytokin zapalnych;
• przyspiesza gojenie nabłonka jelitowego i utrzymywanie jego prawidłowej struktury;
• skutki uboczne stosowania preparatu Debutir nie są znane. Preparat jest uważany za bezpieczny;
• ze względu na tak złożony mechanizm działania, Debutir zaczyna działać dopiero po jakimś czasie od rozpoczęcia terapii. Jest to preparat, który przyjmujemy przez długi okres, aby przyniosło spodziewane efekty.

Ibesan maślan, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego
• producent specjalizujący się w IBS;
• stosunkowo wysoka cena;
• niska zawartość maślanu sodu;
• trzeba przyjmować sporo kapsułek dziennie;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 7. roku życia;
• u dorosłych dawkowanie to nawet do 4. kapsułek na dobę;
• stosować przez 3. miesiące;
• istnieje wersja o większej zawartości maślanu sodu – Ibesan maślan forte.

Rebutestin Forte, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 7. roku życia;
• duża zawartość maślanu sodu w 1 kapsułce – 340 mg.

Intesta Max, saszetki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego
• nie zawiera laktozy;
• forma do rozpuszczenia w wodzie;
• żurawinowy smak;
• zawiera słodzik
• 750 mg maślanu sodu w 1 saszetce – bardzo duża ilość.

Czy probiotyk może wpływać na produkcję kwasu masłowego w jelitach?

Jednak zanim przejdziemy do omówienia produktów z maślanem sodu, to warto wspomnieć, że istnieją preparaty, które można określić jako “2w1”. Mowa tutaj o probiotykach, które, co prawda nie posiadają w składzie maślanu sodu, ale zwiększają poziom kwasu masłowego w jelitach. A czym się różni kwas masłowy od maślanu sodu? Maślan sodu to sól kwasu masłowego i jest wykorzystywany w preparatach, a kwas masłowy to naturalny związek występujący w jelitach. Ogólnie można uprościć, że to “podobne” związki – tak samo oddziałują na jelita. Warto dbać o to, aby nasze jelita miały odpowiednią ilość tego związku, bo to eubiotyk, czyli substancja, która prowadzi do rozwoju naszej naturalnej i prawidłowej mikrobioty jelit. Do takich preparatów można zaliczyć probiotyk Symbiosys Alflorex z unikatowym szczepem Bifidobacterium longum (infantis) 35624®, który dokładniej omawiamy w dalszej części artykułu. Podobne właściwości wykazują także niektóre inne szczepy Bifidobacterium i Lactobacillus, w tym szczep Lactobacillus plantarum (np. Sanprobi IBS, Sanprobi Super Formula, Doppelherz med Na drażliwe jelita, Multilac Synbiotyk). Warto tutaj wspomnieć także o wcześniej wymienionym preparacie Tributron, który łączy maślan sodu ze szczepami probiotycznymi z rodzajów Bifidobacterium i Lactobacillus oraz prebiotykiem w postaci fruktooligosacharydów, stanowiących pożywkę dla korzystnych bakterii jelitowych [10-12].

Probiotyki na IBS – które wybrać i dlaczego są ważne?

Probiotyki mogą znacząco wspomóc terapię zespołu jelita drażliwego (IBS), zwłaszcza jeśli problemy wynikają z zaburzeń mikrobioty jelitowej. Regularne stosowanie probiotyków może poprawić funkcjonowanie jelit, zmniejszyć wzdęcia, ustabilizować wypróżnienia oraz łagodzić bóle brzucha. Warto sięgnąć po probiotyki na IBS oparte na szczepach bakterii mlekowych takie jak Tributron, Symbiosys Alflorex, Sanprobi IBS, Sanprobi Super Formula, Vivomixx albo grzybach, tj. Saccharomyces boulardii (Enterol, Lakcid Entero). Są one szczególnie polecane ze względu na swoje udokumentowane działanie wspierające zdrowie jelit i zmniejszające objawy IBS. Warto też wspomnieć, że niektóre szczepy mają zdolność do zwiększania poziomu kwasu masłowego w jelitach. Mowa tutaj o Bifidobacterium longum (infantis) 35624®, który został wyizolowany z przewodu pokarmowego zdrowej osoby i dostępny jest jedynie w suplemencie Symbiosys Alflorex. Aby uzyskać najlepsze efekty, probiotyki należy stosować przez co najmniej 4-8 tygodni, a w niektórych przypadkach nawet dłużej, aby odbudować właściwą florę bakteryjną. Ważne jest, aby przed rozpoczęciem suplementacji skonsultować się z lekarzem, który pomoże dobrać odpowiedni preparat, ustalić optymalny czas kuracji i kontrolować jej efekty, szczególnie w przypadku bardziej nasilonych objawów [8,9].

Ziołowy i skuteczny lek na jelito drażliwe – Iberogast

Iberogast to skuteczny lek na jelito drażliwe w postaci płynu zawierający ekstrakty roślinne z następujących roślin: ubiorek gorzki, arcydzięgiel, rumianek, kminek, ostropest, mięta, glistnik jaskółcze ziele, lukrecja. Lek działa poprzez pobudzenie motoryki jelit, co dzieje się za sprawą wzmocnienia napięcia odcinków przewodu pokarmowego, które są osłabione. Drugi kierunek działania polega na rozkurczaniu mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co skutkuje uczuciem ulgi w bólu i towarzyszących wzdęciach bardzo częstych w zespole jelita drażliwego. Ponadto Iberogast stymuluje produkcję prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka. Ekstrakty roślinne zawarte w leku wykazują działanie przeciwzapalne, wiatropędne.

Jeśli chodzi o Iberogast, dawkowanie należy dobrać do wieku pacjenta. Zaleca się stosować 3 razy dziennie przed lub podczas posiłku rozpuszczając w niewielkiej ilości wody. Dla dzieci między 6, a 12 rokiem życia 15 kropel, a dla osób powyżej 12 roku życia 20 kropel. Iberogast jest lekiem dosyć drogim, w związku z tym nasuwa się pytanie o zamiennik? Na rynku aptecznym istnieją suplementy diety o zbliżonym składzie. Niestety nie ma identycznego preparatu tym bardziej o statusie leku. Często też pojawia się pytanie: “Ibesan czy Iberogast”? To są dwa odmienne preparaty o innym składzie, dlatego ciężko je porównywać [2].

Iberogast, krople doustne

O produkcie

• lek działa poprzez pobudzenie motoryki jelit, co dzieje się za sprawą wzmocnienia napięcia odcinków przewodu pokarmowego, które są osłabione;
• drugi kierunek działania polega na rozkurczaniu mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co skutkuje uczuciem ulgi w bólu i towarzyszących wzdęciach bardzo częstych w zespole jelita drażliwego;
• iberogast stymuluje produkcję prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka. Ekstrakty roślinne zawarte w leku wykazują działanie przeciwzapalne, wiatropędne;
• przy długotrwałym stosowaniu może dojść do uszkodzenia wątroby, przy objawach takich jak zażółcenie oczu, bóle w nadbrzuszu powinno się udać do lekarza.

Czy istnieje zamiennik Iberogastu?

Iberogast to skuteczny lek na jelito drażliwe, który nie ma swojego zamiennika. Jednak istnieją preparaty o podobnym składzie (ale nie identycznym), również oparte na ziołach. Możemy tu wyróżnić suplement diety Igastrik w postaci kropli doustnych, który może być stosowany od 12. roku życia.

Igastrik, płyn doustny

O produkcie

• suplement diety;
• bogata kompozycja ziół, która poprawia trawienie;
• do stosowania od 12. roku życia;
• nie zawiera alkoholu;
• zawiera lukrecję – przy częstym i długotrwałym stosowaniu może podwyższać ciśnienie;
• dołączona miark, która ułatwia dawkowanie;
• nie stosować u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Coś na uspokojenie jelit – Colilen i Ibesan

Ciekawe preparaty na uspokojenie jelit to Colilen i Ibesan. Nie zawierają one typowych wyciągów ziołowych jak Iberogast lub maślanu sodu jak Tributron. Natomiast Colilen IBS ma w składzie naturalne składniki, które tworzą osłonkę w jelitach i zmniejszają ich aktywność na zewnętrzne, drażniące czynniki. Ibesan posiada w składzie naturalną glinkę mineralną, która ma zdolności absorbujące substancje w jelitach, co sprzyja zapobieganiu występowania biegunek. Ponadto badania dowiodły, że łagodzi objawy zespołu jelita wrażliwego, w szczególności ból brzucha i biegunki. Dzieje się to za sprawą poprawy integralności błony śluzowej jelit oraz stymulacji aktywności enzymów trawiennych. Wyrób medyczny na jelito wrażliwe Ibesan posiada w składzie także simetikon, który mechanicznie rozbija zgromadzony w jelitach gaz, który powoduje wzdęcia. W wyniku jego działania pęcherzyki gazu stają się mniejsze i są łatwiej usuwane razem z kałem. Jeśli chodzi o Ibesan i jego skutki uboczne, to należy zwrócić uwagę na to, że glinka powoduje wzrost mikroflory jelitowej. Nadmierna ilość flory może spowodować zaostrzenie dolegliwości zespołu jelita drażliwego [1,2].

Colilen IBS, kapsułki

O produkcie

• wyrób medyczny;
• według producenta tworzy ochronny film na jelitach, chroniąc je przed działaniem toksyn, bakterii czy innych środków drażniących;
• raczej nie pomoże na biegunki, czy zaparcia;
• może obniżać wchłanianie leków;
• drogi;
• przeciwwskazany dla kobiet w ciąży i w trakcie laktacji.

Ibesan, kapsułki

O produkcie

• wyrób medyczny;
• oprócz symetykonu zawiera inne substancje, które zmniejszają objawy IBS;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• bez laktozy.

Ibesan czy Iberogast – oto jest pytanie

Jeśli chodzi o preparaty na zespół jelita drażliwego z maślanem sodu, to pacjent staje przed wyborem czy wybrać Tributron, Debutir czy Intesta Max? Który z nich będzie skuteczny w leczeniu jelita drażliwego? A może lepiej wybrać skuteczny lek na jelito drażliwe Iberogast? Czy może Ibesan będzie lepszy? Należy pamiętać, że preparaty stosowane w każdym schorzeniu muszą być dobierane indywidualnie do potrzeb pacjenta. W każdym wypadku jednak należy przed zastosowaniem któregokolwiek produktu skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia odpowiedniej terapii.

Jeśli mielibyśmy tak krótko podsumować najlepsze preparaty na IBS, to warto rozważyć maślan sodu. Powinno się go stosować długoterminowo (minimum 3. miesiące), aby dostarczyć odpowiednie ilości składnika. Skutki uboczne zazwyczaj nie są poważne, więc można je stosować długoterminowo. Jeśli cierpisz głównie na wzdęcia i gazy, to z racji zawartości symetykonu Ibesan wydaje się lepszy. Jeśli chcesz działać szeroko, poprawić trawienie, zwiększyć wydzielanie soków trawiennych i uspokoić jelita, to lek Iberogast wydaje się lepszy.

Zespół jelita drażliwego i leki na receptę

W leczeniu zespołu jelita drażliwego (IBS) dostępne są także leki na receptę, które pomagają normalizować ruchy jelit, takie jak trimebutyna (np. Tribux, Ircolon, Debridat, Debretin). Istnieje również jej słabsza wersja bez recepty – Tribux Bio. W celu redukcji skurczów jelit stosuje się środki rozkurczowe, np. mebewerynę (Auroverin MR, Duspatalin Retard), z których Duspatalin Gastro dostępny jest także bez recepty. Alternatywnie można sięgnąć po drotawerynę, która na receptę występuje jako No-Spa Forte, a w wersji bez recepty No-Spa Max. W przypadku uciążliwych wzdęć i skurczów skuteczne jest połączenie alweryny i symetykonu (Meteospasmyl) lub sam symetykon bez recepty (Espumisan, Ulgix Wzdęcia Max, Spumax).

Pamiętaj o diecie przy IBS

Dieta odgrywa istotną rolę w zarządzaniu objawami zespołu jelita drażliwego (IBS). Jednym z popularnych podejść żywieniowych w leczeniu IBS jest dieta niskofodmapowa. FODMAP-y to grupa węglowodanów, które mogą powodować dolegliwości jelitowe u niektórych osób. Dieta niskofodmapowa polega na ograniczeniu spożycia pokarmów bogatych w FODMAP-y, takich jak laktoza, fruktoza, fruktany, galakto-oligosacharydy i poliole. Badania wykazały, że dieta niskofodmapowa może przynieść ulgę w objawach IBS, takich jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunki czy zaparcia. Jednak dieta niskofodmapowa jest dietą eliminacyjną i wymaga ścisłego monitorowania, dlatego zaleca się konsultację z dietetykiem w celu ustalenia indywidualnego planu żywieniowego [7].

Oprócz diety niskofodmapowej, istnieją również inne strategie żywieniowe, które mogą pomóc w zarządzaniu objawami IBS, takie jak unikanie potencjalnych drażniących substancji (np. pikantne potrawy, alkohol, kofeina), regularne jedzenie posiłków o regularnych porach czy odpowiednie nawodnienie organizmu. Warto pamiętać, że każdy pacjent może reagować inaczej na różne pokarmy, dlatego ważne jest prowadzenie dziennika żywieniowego, w którym można rejestrować spożywane produkty i ich wpływ na objawy IBS [2,3].

Podsumowanie

Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekłe schorzenie, które objawia się bólem brzucha, wzdęciami, biegunkami lub zaparciami. Pacjenci często zastanawiają się, gdzie boli jelito drażliwe – najczęściej jest to lewa strona brzucha, choć dolegliwości mogą występować w różnych miejscach. W leczeniu stosuje się zarówno leki na zespół jelita drażliwego dostępne na receptę, jak trimebutyna (Tribux, Ircolon) czy mebeweryna (Duspatalin), jak i preparaty bez recepty, takie jak Tributron, Iberogast czy Ibesan. Warto pomyśleć także o wdrożeniu probiotyków, które wpływają na produkcję kwasu masłowego w jelitach, np. Osłonka Gastro, Symbiosys Alflorex, Multilac Synbiotyk. Skuteczny lek na jelito drażliwe powinien być dobrany indywidualnie. Pacjenci często pytają, Iberogast czy Ibesan? Wybór zależy od objawów: Iberogast wspomaga trawienie i łagodzi skurcze, a Ibesan działa na wzdęcia i gazy. Dieta niskofodmapowa oraz długoterminowe stosowanie maślanu sodu (np. Tributron, Debutir, Intesta Max, Ibesan maślan forte) może pomóc w uspokojeniu jelit. Jeśli objawy są uporczywe, warto skonsultować się z lekarzem, który dobierze odpowiednie leki na jelito drażliwe i zaleci skuteczne metody leczenia.