Jak działa trzustka?

Tak jak wspomniałam we wstępie, trzustka ma złożoną budowę – posiada bowiem zarówno struktury zewnątrz-, jak i wewnątrzwydzielnicze. Te pierwsze składają się w głównej mierze z komórek groniastych odpowiedzialnych za wydzielanie soku trzustkowego. Płyn jest bogaty w szereg enzymów trawiennych (m.in. proteinazy, lipazy, amylazy), które rozkładają w jelicie cienkim białka, tłuszcze oraz węglowodany. Uszkodzenia zewnątrzwydzielniczych struktur trzustkowych są z reguły spowodowane czynnikami środowiskowymi, takimi jak np. urazy mechaniczne, nadmierne spożywanie alkoholu oraz dieta wysokotłuszczowa. Przyczyną dolegliwości mogą być również uwarunkowania genetyczne, m.in. mukowiscydoza.

Część wewnątrzwydzielnicza trzustki (dokrewna) stanowi mniej niż 5% tego organu i jest zbudowana z pięciu rodzajów komórek Langerhansa, które wytwarzają glukagon (komórki α), insulinę (komórki β), polipeptyd trzustkowy (komórki PP), somatostatynę (komórki δ), a także grelinę (komórki ε). Insulina oraz glukagon są uwalniane bezpośrednio do krwi, gdzie pełnią kluczową rolę w regulacji stężenia glukozy. Zaburzenia w obrębie części dokrewnej trzustki mają najczęściej podłoże autoimmunologiczne i mogą prowadzić m.in. do rozwoju cukrzycy typu 1. Terapia polega wówczas na podskórnym wstrzykiwaniu insuliny lub podawaniu leku za pomocą pompy insulinowej [1].

Czy nasz styl życia wpływa na ból trzustki?

Istnieje wiele czynników, które mogą wpływać na funkcjonowanie tego ważnego narządu. Palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu oraz niezdrowa dieta, bogata w tłuszcze i cukry, zostały powiązane z ryzykiem rozwoju chorób trzustki. W przypadku trzustki ważne jest utrzymanie zdrowego stylu życia, aby zapewnić jej odpowiednie funkcjonowanie.

Palenie tytoniu jest jednym z czynników ryzyka dla trzustki. Badania wykazały, że palacze mają większe ryzyko rozwoju raka trzustki niż osoby niepalące. Ograniczenie lub zaprzestanie palenia może zmniejszyć to ryzyko i korzystnie wpłynąć na pracę trzustki. Spożycie alkoholu również może negatywnie wpływać na trzustkę. Nadmierne spożycie alkoholu może prowadzić do alkoholowego zapalenia trzustki, które jest poważnym schorzeniem i może prowadzić do uszkodzenia tego narządu. Dodatkowo dieta odgrywa istotną rolę w zachowaniu zdrowej pracy trzustki. Spożywanie zbyt dużej ilości przetworzonych pokarmów, bogatych w nasycone tłuszcze i cukry, może obciążać ten narząd i zwiększać ryzyko wielu chorób. Zdrowa dieta powinna składać się z bogactwa warzyw, owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych oraz zdrowych źródeł białka.

Ważne jest, aby pamiętać, że wpływ stylu życia na pracę trzustki jest kompleksowy, a inne czynniki również mogą odgrywać rolę. Dlatego zawsze warto konsultować się z lekarzem w celu uzyskania spersonalizowanych i odpowiednich porad dotyczących zdrowego stylu życia [4].

Niewydolność trzustki — przyczyny. Skąd się bierze?

Niewydolność trzustki może mieć różne przyczyny. Jedną z częstszych jest przewlekłe zapalenie trzustki, które prowadzi do stopniowego upośledzenia funkcji trzustki, w tym wydzielania enzymów trawiennych i insuliny. Nadużywanie alkoholu jest główną przyczyną przewlekłego zapalenia trzustki. Inne przyczyny niewydolności trzustki to m.in. nawracające ostre zapalenie trzustki, cukrzyca typu 1, choroby autoimmunizacyjne, mukowiscydoza oraz zespół Shwachmana-Diamonda [5].

Niewydolność trzustki — objawy. Po czym ją rozpoznać?

Objawy niewydolności trzustki mogą obejmować biegunki, nudności, wymioty, bóle brzucha, osłabienie, wzdęcia, ubytek masy ciała oraz tłuszczowe stolce o nieprzyjemnym zapachu i trudnej do usunięcia tłustej plamie po spłukaniu. Oznaki te jednak nie są charakterystyczne tylko dla niewydolności trzustki, lecz mogą towarzyszyć również innym chorobom jelitowo-trzustkowym, dlatego ważne jest przeprowadzenie badań potwierdzających ten rodzaj niewydolności. Jednym z bardziej specyficznych objawów niewydolności trzustki jest grejpfrutowy zapach oddechu [6].

Jak się diagnozuję niewydolność trzustki?

Niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki jest rozpoznawana na podstawie wyników badań obrazowych: rezonansu magnetycznego, tomografii komputerowej oraz ultrasonografii. Jeśli lekarz prowadzący uzna to za koniecznie, skieruje pacjenta na testy czynnościowe. Polegają one na pomiarze aktywności elastazy 1, enzymu wydzielanego przez trzustkę. Pomiaru dokonuje się z próbki stolca – nieprawidłowy wynik (poniżej 200 μg/g) może być wskazaniem do wdrożenia farmakoterapii.

Co to jest pankreatyna?

Podstawowym lekiem stosowanym w leczeniu NZT (niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki) jest pankreatyna, która składa się z trzech enzymów trawiennych: proteazy, lipazy oraz amylazy. Celem terapii jest nie tylko zahamowanie spadku masy ciała i zredukowanie tzw. biegunki tłuszczowej, ale również złagodzenie wzdęć oraz uczucia pełności w nadbrzuszu. Wśród wskazań do stosowania pankreatyny wymienia się także mukowiscydozę, usunięcie żołądka, usunięcie trzustki bądź jej części, przewlekłe zapalenie trzustki oraz zwężenie dróg żółciowych wywołane nowotworem. Jednocześnie pamiętajmy, że w czasie kuracji należy uważać na równoległe przyjmowanie antagonistów receptora H2 (np. famotydyny). Mogą one bowiem zmniejszać skuteczność terapii [2].

Jakie leki na trzustkę bez recepty są dostępne w aptece? Pankreatyna bez recepty

Pankreatyna jest wydawana zarówno z przepisu lekarza, jak i bez recepty. Leki z pankreatyną bez recepty są zarejestrowane pod następującymi nazwami:

• Lipancrea 8000 – zawiera 8000 j. Ph. Eur.* lipazy, 5750 j. Ph. Eur. amylazy oraz 450 j. Ph. Eur. proteazy;
• Neo-Pancreatinum Forte – zawiera 10 000 j. Ph. Eur. lipazy, 8000 j. Ph. Eur. amylazy oraz 500 j. Ph. Eur. proteazy;
• Kreon Travix – zawiera 10 000 j. Ph. Eur. lipazy, 8000 j. Ph. Eur. amylazy oraz 600 j. Ph. Eur. proteazy;
• Pangrol 10 000 – zawiera 10 000 j. Ph. Eur. lipazy, 9000 j. Ph. Eur. amylazy oraz 500 j. j. Ph. Eur. proteazy;
• Pangrol 25 000 – zawiera 25 000 j. Ph. Eur. lipazy, 22 500 j. Ph. Eur. amylazy oraz 1250 j. Ph. Eur. proteazy.

Leki na trzustkę z pankreatyną nie występują w formie tabletek. Wszystkie dostępne preparaty mają postać kapsułek. Kapsułki z pankreatyną należy przyjmować podczas posiłku lub tuż po nim, popijając lek płynem. Dawkę ustala lekarz prowadzący. W przypadku trudności z przełykaniem kapsułkę można otworzyć i niezwłocznie spożyć jej zawartość. Pamiętajmy jednak, że jeśli enzymy zawarte w preparacie uwolnią się w jamie ustnej, mogą uszkodzić jej błonę śluzową. Dlatego tak ważne jest, aby nie rozgryzać kapsułek ani nie przeżuwać ich zawartości!

Jeśli chodzi o działania niepożądane, występują one raczej sporadycznie. Obejmują głównie skórne reakcje alergiczne, a także nudności, wymioty i inne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Co ważne, leczenie pankreatyną powinno przebiegać pod kontrolą lekarza, ponieważ zbyt wysokie dawki mogą powodować wzrost stężenia kwasu moczowego zarówno we krwi, jak i w moczu [3].

* Ph. Eur. – European Pharmacopoeia – Farmakopea Europejska

Jak bezpiecznie stosować leki na trzustkę?

Oto wskazówki dotyczące stosowania leków zawierających pankreatynę do leczenia trzustki:

1. Ścisłe stosowanie zaleceń lekarza: Pankreatyna jest lekiem dostępnym bez recepty i na receptę, więc ważne jest, aby stosować ją zgodnie z instrukcjami i zaleceniami lekarza. Należy przestrzegać dawkowania, częstotliwości przyjmowania i czasu trwania kuracji.
2. Przyjmowanie przed posiłkiem: Pankreatyna jest preparatem trawiennym, który zawiera enzymy trawienne potrzebne do trawienia pokarmów. Zazwyczaj stosuje się go przed posiłkiem, aby umożliwić enzymom trawiennym działanie wraz z jedzeniem. Czas przyjmowania może się różnić, dlatego ważne jest dokładne zapoznanie się z instrukcją lub skonsultowanie się z lekarzem w tej sprawie.
3. Nie rozdrabniać i nie gryźć: Tabletki z pankreatyną należy połykać w całości i popić odpowiednią ilością wody. Nie należy rozdrabniać ani gryźć tabletek, aby zapewnić prawidłowe uwalnianie enzymów trawiennych w odpowiednim miejscu i czasie.
4. Dostosowanie dawki: Dawka pankreatyny może różnić się w zależności od stanu zdrowia i indywidualnych potrzeb każdej osoby. Dlatego ważne jest regularne monitorowanie i dostosowywanie dawki pod kontrolą lekarza w celu uzyskania optymalnego efektu terapeutycznego.
5. Śledzenie efektów ubocznych: Pankreatyna jest zazwyczaj dobrze tolerowana, ale może powodować pewne działania niepożądane, takie jak biegunka, bóle brzucha czy skórne reakcje alergiczne. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek niepokojących objawów należy skonsultować się z lekarzem.
6. Regularne kontrole: W trakcie leczenia pankreatyną ważne jest regularne kontrolowanie stanu zdrowia wizytami u lekarza. Lekarz będzie monitorować efekty terapii, kontrolować objawy i ewentualnie dostosowywać dawkę leku.