Indeks substancji czynnych
strona nr 53
Substancje czynne mogą mieć różne pochodzenie – od związków syntetycznych, przez naturalne ekstrakty roślinne, po witaminy i minerały wspierające organizm. Jeśli chcesz szybko sprawdzić, jak działa dany składnik i w jakich sytuacjach znajduje zastosowanie, skorzystaj z naszego indeksu. Znajdziesz tu jasne opisy właściwości, działania i zastosowania poszczególnych substancji.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas hydroksyfenylopropamidobenzoesowy to substancja pomocnicza w kosmetykach i preparatach OTC, działająca łagodząco, przeciwświądowo i przeciwzapalnie. Stosuje się ją w stężeniu 0,1–0,5% w/w; charakteryzuje się niskim profilem ryzyka alergicznego i brakiem oznaczeń zagrożeń GHS.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas hydroksystearynowy (12-HSA) to substancja pomocnicza w lekach i dermokosmetykach pozyskiwana z oleju rycynowego. Nadaje kremom i maściom konsystencję, ułatwia wchłanianie składników aktywnych i służy jako matryca w preparatach o przedłużonym uwalnianiu. Spełnia normy USP i Ph. Eur.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas ibandronowy wzmacnia kości i ogranicza ryzyko złamań u kobiet po menopauzie oraz chorych z przerzutami raka piersi do kości, hamując procesy prowadzące do utraty masy kostnej.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas itakonowy to organiczny biosurowiec chemiczny otrzymywany drogą fermentacji biotechnologicznej. W kosmetyce działa jako stabilizator emulsji, modyfikator reologii i składnik filmogenny w produktach do włosów. W czystej postaci to biały proszek krystaliczny, syntetyzowany jako alternatywa dla surowców petrochemicznych.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas jabłkowy to metabolit cyklu Krebsa obecny w owocach i produkowany przez organizm. Spray 1% kwasu jabłkowego jest skuteczny w suchości jamy ustnej (potwierdzone w metaanalizie). Dowody na skuteczność w fibromialgii są słabe i sprzeczne. Brak danych o bezpieczeństwie w ciąży i przy ciężkich chorobach nerek lub wątroby.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas kaprylowo-salicylowy (LHA) to lipofilna pochodna kwasu salicylowego o działaniu złuszczającym, przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym. Wnika w skórę wolniej niż klasyczne BHA, co przekłada się na lepszą tolerancję i mniejsze ryzyko podrażnień.
- Kwas kapronowy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Kwas kaprylowy (C8, oktanowy) to średniołańcuchowy kwas tłuszczowy z oleju kokosowego i mleka. Szybko przekształca się w ciała ketonowe, wykazuje właściwości przeciwgrzybicze wobec Candida i przeciwbakteryjne wobec E. coli oraz Salmonella. Stosowany jako suplement i składnik diet MCT-ketogenicznych przy padaczce lekoopornej. Przeciwwskazany przy niedoborze MCAD.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas kaprynowy (C10, kwas dekanowy) to średniołańcuchowy kwas tłuszczowy z oleju kokosowego. Hamuje receptory AMPA w mózgu, wykazując działanie przeciwdrgawkowe, i aktywuje receptory PPARγ wpływające na funkcję mitochondriów. Dane kliniczne są ograniczone; stosuje się go głównie w kontekście diety MCT przy lekoopornej epilepsji.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas karboksylowy to związek chemiczny, który zawiera grupę karboksylową (-COOH). Jest on powszechnie stosowany w przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas klawulanowy wspiera działanie antybiotyków, chroniąc je przed bakteriami opornymi. Stosowany w leczeniu zakażeń bakteryjnych, zwiększa skuteczność terapii u dzieci i dorosłych.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas kojowy to substancja pochodzenia grzybowego, która hamuje tyrozynazę i ogranicza produkcję melaniny. Stosowany jest w preparatach na przebarwienia, melasmy i plamy słoneczne w stężeniu 1–2%. Efekty widoczne są po kilku tygodniach, a pełne rezultaty po 3–6 miesiącach regularnego stosowania.
- surowce roślinne
Kwas kordycepsowy pochodzi z grzyba Cordyceps i bywa utożsamiany z kordycepina – związkiem o aktywności przeciwzapalnej, immunomodulacyjnej i potencjalnie przeciwnowotworowej. Większość danych pochodzi z badań laboratoryjnych; kliniczne dowody u ludzi są wstępne.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas krzemowy (kwas ortokrzemowy) to bioaktywna forma krzemu, która wspiera syntezę kolagenu, zdrowie kości oraz kondycję skóry, włosów i paznokci. Suplementacyjna dawka to zazwyczaj 5–20 mg krzemu dziennie. Bezpieczeństwo stosowania doustnego jest dobrze udokumentowane, choć dowody kliniczne wymagają potwierdzenia w dużych badaniach.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas laktobionowy (PHA) to delikatny eksfoliant i humektant z laktozy, stosowany w dermokosmetykach oraz jako ekscypient farmaceutyczny w roztworach do konserwacji narządów i systemach dostarczania leków. Cechuje się wysokim profilem bezpieczeństwa i minimalnym ryzykiem podrażnień skóry.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas laurynowy to substancja pomocnicza stosowana w lekach, kremach i kosmetykach jako emulgator, środek powierzchniowo czynny i wzmacniacz wchłaniania substancji czynnych. Spełnia wymagania farmakopealne Ph. Eur., USP i BP. Jest naturalnie obecny w oleju kokosowym i oleju z ziaren palmowych.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas lewulinowy to substancja pomocnicza w lekach i kosmetykach – reguluje pH, konserwuje preparaty i ułatwia przenikanie składników aktywnych przez skórę. Pozyskiwany z roślin, ma status GRAS (FDA) i pozytywną ocenę EFSA. Stosowany w stężeniach 2–5% w kosmetyce i jako składnik plastrów transdermalnych.
- witaminy i minerały
Kwas linolowy to niezbędny kwas tłuszczowy omega-6, który organizm musi pobierać z diety. Odpowiada za prawidłową barierę skórną, budowę błon komórkowych i produkcję hormonów tkankowych. Jego pochodna – sprzężony kwas linolowy (CLA) – jest przedmiotem badań nad metabolizmem tłuszczów.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas lipohydroksylowy (LHA) to lipofilowa pochodna kwasu salicylowego, która łagodnie złuszcza naskórek, odblokowuje pory i działa przeciwzapalnie. W stężeniu 5–10% wykazuje skuteczność zbliżoną do kwasów AHA, przy mniejszym ryzyku podrażnienia.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas maleinowy to substancja pomocnicza stosowana w produkcji leków – reguluje pH, tworzy sole maleinianowe z substancjami czynnymi i stabilizuje preparaty doustne, miejscowe oraz iniekcyjne. Pacjent spotyka go pośrednio, jako składnik gotowego leku, np. w tabletkach szybko rozpadających się.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas masłowy to krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy produkowany przez bakterie jelitowe z błonnika. Zasila kolonocyty, wzmacnia barierę jelitową i działa przeciwzapalnie poprzez hamowanie HDAC i receptory GPR. Małe badania kliniczne potwierdzają potencjalne korzyści przy IBS i chorobie Leśniowskiego-Crohna.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas mefenamowy to niesteroidowy lek przeciwzapalny o właściwościach przeciwbólowych, przeciwzapalnych i przeciwgorączkowych, stosowany m.in. przy bólach oraz bolesnym miesiączkowaniu.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas migdałowy to alfa-hydroksykwas (AHA) o właściwościach złuszczających, antybakteryjnych i rozjaśniających. Dzięki dużej cząsteczce działa łagodniej niż inne AHA, co sprawia, że nadaje się do skóry wrażliwej, trądzikowej i z przebarwieniami. Stosowany w peelingach gabinetowych oraz preparatach dostępnych w aptece i drogerii.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas mirystynowy to nasycony kwas tłuszczowy (C14) stosowany w farmacji jako substancja pomocnicza. Stabilizuje tabletki i kapsułki, poprawia wchłanianie leków przez skórę i nadaje kremom właściwą konsystencję. Przy typowych stężeniach w preparatach jest uznawany za bezpieczny.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas monochlorooctowy to przemysłowy półprodukt niezbędny do produkcji karboksymetylocelulozy (CMC) – substancji pomocniczej w tabletkach, zawiesinach i żelach – oraz do syntezy substancji czynnych, takich jak ibuprofen czy witamina B6. W gotowych produktach jego pozostałości są kontrolowane; limit w CMC wynosi ≤0,05%.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas mrówkowy to organiczna substancja chemiczna o wzorze HCOOH. Jest stosowany m.in. jako konserwant i środek dezynfekujący.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas mykofenolowy to lek immunosupresyjny zapobiegający odrzuceniu przeszczepu nerki. Skutecznie hamuje reakcje układu odpornościowego, chroniąc przeszczepione narządy.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas nerwonowy jest organicznym związkiem chemicznym. Jest on ważnym składnikiem błon komórkowych i pełni funkcję przekaźnika nerwowego.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas nikotynowy (niacyna) to lek stosowany w zaburzeniach lipidowych – obniża trójglicerydy i LDL, podnosi HDL. Działa przez hamowanie syntezy tłuszczów w wątrobie i receptor GPR109A. Stosowanie wymaga nadzoru lekarskiego ze względu na ryzyko hepatotoksyczności, hiperglikemii i interakcji ze statynami.
- Kwas nonanoiloetylenodiaminotrioctowy
Opis w przygotowaniu
- syntetyczne i biologiczne
Kwas nordihydrogwajakowy (NDGA) to lignan z krzewu chaparral, badany jako antyoksydant i inhibitor lipooksygenaz. Dane kliniczne są bardzo wstępne, a substancja wiąże się z ryzykiem hepatotoksyczności i nefrotoksyczności. Nie jest zarejestrowanym lekiem ani suplementem w UE.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas obetycholowy to lek na receptę stosowany w pierwotnym zapaleniu dróg żółciowych (PBC), gdy UDCA jest nieskuteczne lub nietolerowane. Działa poprzez aktywację receptora FXR, co zmniejsza produkcję kwasów żółciowych i przyspiesza ich wydalanie z hepatocytów. Wymaga ścisłego monitorowania czynności wątroby i niesie ryzyko poważnych działań niepożądanych u pacjentów z marskością.
- syntetyczne i biologiczne
Schorzenie wywołane nadmiernym spożyciem kwasu octowego może prowadzić do uszkodzenia błony śluzowej żołądka oraz zaburzeń trawienia. W skrajnych przypadkach może doprowadzić do wrzodów żołądka i jelit.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas oleanolowy to triterpen z oliwek i ziół leczniczych. Hamuje stan zapalny przez NF-κB, wzmacnia obronę antyoksydacyjną przez Nrf2, wspiera metabolizm glukozy przez AMPK. Większość danych pochodzi z badań przedklinicznych; zastosowanie kliniczne jest nadal przedmiotem badań.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas oleinowy to jednonienasycony kwas tłuszczowy obecny w oliwie z oliwek i olejach wysokooleinowych. Zastępowanie nim tłuszczów nasyconych pomaga utrzymać prawidłowy poziom cholesterolu LDL. Wpływa też korzystnie na ciśnienie krwi, wrażliwość na insulinę i stan zapalny.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas orotowy jest metabolitem pośrednim w syntezie pirymidynowych nukleotydów. Jego nadmiar w moczu może wskazywać na wrodzoną kwasicę orotową lub przeciążenie cyklu mocznikowego. Leczenie polega na suplementacji urydyną.
- syntetyczne i biologiczne
Kwas palmitynowy to substancja pomocnicza w lekach i dermokosmetykach – stabilizuje emulsje, ułatwia prasowanie tabletek i służy jako nośnik w preparatach o przedłużonym uwalnianiu. Jego estry wchodzą w skład leków przeciwpsychotycznych o długim działaniu. Uznawany za bezpieczny przy stężeniach stosowanych w preparatach.
