Czym jest prostata i jakie pełni funkcje?

Gruczoł krokowy (syn. prostata) to nieparzysty narząd, występujący tylko u mężczyzn, zbudowany głównie z tkanki mięśniowej i gruczołowej. W jego budowie wyróżnić można trzy płaty, dwa z nich połączone są węziną. Zlokalizowane w obrębie narządu mięśnie gładkie odpowiadają za transport nasienia podczas ejakulacji. Z kolei część gruczołowa prostaty produkuje białawą wydzielinę o charakterystycznym zapachu, która przenosi plemniki [1,2].

W odniesieniu do ogólnej anatomii człowieka gruczoł krokowy znajduje się w miednicy mniejszej, pod pęcherzem moczowym. Warto podkreślić, że przez miąższ prostaty przechodzi część cewki moczowej. Dlatego chorzy borykający się z problemem rozrostu gruczołu krokowego, często doświadczają problemów z oddawaniem moczu. Zrozumienie budowy i funkcji tego narządu jest kluczowe, aby wiedzieć, jak dbać o prostatę i rozpoznawać potencjalne problemy zdrowotne [3].

Jakie objawy mogą wskazywać na raka prostaty?

Do najbardziej charakterystycznych objawów, które mogą sugerować występowanie raka prostaty, zaliczyć można m.in. problemy z rozpoczęciem oddawania moczu, słaby strumień moczu, częste parcie na pęcherz (nasilające się w nocy), trudności z całkowitym opróżnieniem pęcherza. Ponadto pacjenci mogą doświadczyć również bólu lub krwawień w trakcie oddawania moczu czy ejakulacji. Te niepokojące sygnały nie powinny być bagatelizowane, ponieważ wczesne wykrycie znacząco wpływa na skuteczność leczenia prostaty [4].

Należy pamiętać, że doświadczanie wyżej wymienionych objawów nie zawsze musi oznaczać występowanie raka prostaty. Mogą one również wskazywać na łagodny rozrost gruczołu krokowego czy zapalenie. Powinno to jednak skłonić pacjenta do wizyty u specjalisty i rozpoczęcia szczegółowej diagnostyki, mającej na celu ustalenie przyczyny tych symptomów. Regularne kontrole to podstawa profilaktyki zdrowia męskiego.

Jak rozpoznaje się raka prostaty?

Do prawidłowego rozpoznania choroby konieczne jest przeprowadzenie szeregu badań diagnostycznych. Pierwszym, zwykle wykonywanym testem jest badanie per rectum, umożliwiające ocenę kondycji tylnej ściany odbytnicy, na której zazwyczaj umieszczają się zmiany chorobowe. Dodatkowym często zlecanym badaniem jest ocena poziomu PSA (swoistego antygenu sterczowego) w krwi. W fizjologicznych warunkach substancja ta odpowiada za utrzymanie nasienia w postaci płynnej. Z kolei w przebiegu choroby nowotworowej znacznie zwiększa się ilość uwalnianego przez komórki stercza PSA, co stanowi istotny marker w diagnostyce raka prostaty [5].

Nieprawidłowe wyniki dwóch opisanych badań zazwyczaj skłaniają do poszerzenia diagnostyki. Dodatkowe badania, które zlecane są pacjentom diagnozowanym w kierunku nowotworu prostaty to m.in. ultrasonografia przezodbytnicza, rezonans magnetyczny, tomograf komputerowy, ocena histopatologiczna materiału pobranego przez biopsję. Ultrasonografia przezodbytnicza pozwala na szczegółową ocenę struktury prostaty i wykrycie ewentualnych nieprawidłowości, które mogą wskazywać na zmiany nowotworowe.

Rokowania dla pacjenta borykającego się z problemem określane są po dokładnej analizie m.in. stopnia zaawansowania choroby, stadium, w którym została wykryta oraz skuteczności doboru terapii. Zazwyczaj koreluje się je z wartością wskaźnika Gleasona. Dla pacjentów z niskim wskaźnikiem (poniżej 6) rokowania są dobre, z kolei im wyższa wartość tego parametru, tym mniej optymistyczne prognozy. Wczesne wykrycie raka prostaty znacząco poprawia szanse na skuteczne leczenie i pełne wyzdrowienie.

Czynniki ryzyka rozwoju raka prostaty

Czynniki ryzyka to zbiór cech, które predysponują do rozwoju konkretnej jednostki chorobowej. Znajomość tych czynników pomaga zrozumieć, jak dbać o prostatę i kto jest szczególnie narażony na rozwój nowotworu. W przypadku nowotworu gruczołu krokowego w tej grupie znaleźć można m.in.:

• wiek (rak prostaty rzadko diagnozowany jest u pacjentów poniżej 50 r.ż., dodatkowo ponad 60% nowotworów diagnozowanych jest u mężczyzn powyżej 65. roku życia),
• skłonności genetyczne,
• niezdrowy, siedzący tryb życia,
• podwyższony poziom androgenów,
• przynależność do rasy afroamerykańskiej [6].

Mężczyźni, u których w rodzinie występowały przypadki raka prostaty, powinni być szczególnie czujni i regularnie wykonywać badania profilaktyczne. Również osoby prowadzące siedzący tryb życia, z nadwagą czy otyłością, są bardziej narażone na rozwój tego nowotworu. Świadomość czynników ryzyka pozwala na wczesne wdrożenie odpowiednich działań prewencyjnych i zwiększa szanse na szybkie wykrycie ewentualnych zmian chorobowych.

Jak dbać o prostatę – profilaktyka raka prostaty

Uczestniczenie w regularnych badaniach diagnostycznych pozwala na szybkie wykrycie powstających zmian nowotworowych oraz wdrożenie odpowiedniej strategii leczenia prostaty. Podstawowym elementem diagnostyki jest badanie palcem przez odbytnicę (per rectum). Ponadto, istotną rolę w profilaktyce ma regularne określanie poziomu PSA oraz poddawanie się USG. Mężczyźni po 50. roku życia powinni wykonywać te badania co najmniej raz w roku, a w przypadku obciążeń genetycznych – nawet częściej. Ultrasonografia przezodbytnicza stanowi jedno z kluczowych badań obrazowych w diagnostyce prostaty [7].

Jak dbać o prostatę na co dzień? Dodatkowe czynniki, które wpływają na zmniejszenie ryzyka rozwoju nowotworu to m.in. dieta bogata w wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Ponadto zaleca się spożywanie warzyw i owoców (bogatych w witaminy D, E, beta-karoten). Na stan zdrowia pacjentów korzystnie wpływa również regularna aktywność fizyczna i unikanie palenia papierosów czy nadmiernego spożywania alkoholu. Warto rozważyć suplementację selenu i cynku, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie prostaty [8].

Jakie są metody leczenia prostaty?

O rozpoczęciu leczenia zazwyczaj decyduje lekarz onkolog po dokładnej diagnostyce pacjenta. Rodzaj wprowadzonej farmakoterapii ściśle zależy od rodzaju i stopnia zaawansowania zmian nowotworowych. U pacjentów ze zdiagnozowanym rakiem gruczołu krokowego o niskim ryzyku zazwyczaj stosuje się metodę określaną jako „aktywna obserwacja” [6]. W przypadku tej grupy chorych uważa się, że natychmiastowe włączenie standardowych metod terapii może nie tylko zwiększyć nasilenie objawów niepożądanych, ale również niekorzystnie wpłynąć na rokowania pacjenta. Wybór odpowiedniej strategii leczenia prostaty wymaga indywidualnego podejścia do każdego przypadku.

Jedną z głównych strategii leczenia jest stosowanie metod działających miejscowo m.in. operacji, radioterapii, czy terapii ogniskowych. Tego typu techniki szczególnie zalecane są w nowotworach ograniczonych jedynie do występowania w obrębie gruczołu krokowego, gdyż mogą pozwolić na całkowite usunięcie zmian [10]. Leczenie operacyjne zazwyczaj zakłada usunięcie prostaty wraz z przystającymi do niej węzłami chłonnymi. Radioterapia zakłada wykorzystanie wysokoenergetycznego promieniowania do zniszczenia komórek nowotworowych. Z kolei terapię ogniskową zaleca się głównie chorym na nowotwory o niskim bądź umiarkowanym ryzyku. Zakłada ona wykorzystanie czynników fizycznych m.in. ciepła, zimna do wybiórczego zniszczenia komórek guza, bez wpływu na pozostałe fragmenty prostaty [11,13].

W niektórych przypadkach onkolog może zadecydować o wprowadzeniu terapii ogólnoustrojowej (systemowej). Tego typu leczenie ma również za zadanie zniszczyć komórki nowotworowe. Preparaty przepisywane w ramach tego rodzaju farmakoterapii mogą być podawane dożylnie bądź doustnie. Zazwyczaj wykorzystuje się leki, które eliminują endogenne androgeny (męskie hormony płciowe) bądź blokują specyficzne receptory tych substancji. W leczeniu prostaty stosuje się m.in. leki hormonalne takie jak Casodex (bikalutamid), Zoladex (goserelin), czy Eligard (leuprolid). W zaawansowanych przypadkach raka prostaty wykorzystuje się również chemioterapię z zastosowaniem docetakselu (np. Taxotere) czy kabazytakselu (Jevtana). Wybór odpowiedniej metody leczenia prostaty zależy od wielu czynników, w tym stadium zaawansowania choroby, wieku pacjenta oraz jego ogólnego stanu zdrowia [9].

Podsumowanie

Rak prostaty pozostaje jednym z najczęstszych nowotworów u mężczyzn, ale wczesna diagnostyka znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie prostaty. Regularne badania profilaktyczne, w tym ultrasonografia przezodbytnicza i oznaczanie poziomu PSA, powinny stać się standardem dla mężczyzn po 50. roku życia. Wiedza o tym, jak dbać o prostatę poprzez zdrową dietę, aktywność fizyczną i unikanie czynników ryzyka, jest kluczowa w prewencji. Nowoczesne metody leczenia prostaty, od aktywnej obserwacji po zaawansowane terapie onkologiczne, pozwalają na indywidualne dopasowanie strategii do potrzeb pacjenta. Pamiętajmy, że świadomość objawów i regularne kontrole mogą uratować życie.