Czym są diklofenak i ibuprofen?

Obydwie substancje są niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi I generacji, dzięki temu wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz przeciwgorączkowe. Ze względu na wysoką skuteczność tych substancji oraz stosunkowe bezpieczeństwo stosowania, można je spotkać w wielu preparatach bez recepty (chociaż są dostępne również na receptę) [1,2].

Jak działa ibuprofen i diklofenak?

Diklofenak i ibuprofen mają analogiczny mechanizm działania jak inne leki należące do niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Polega on na hamowaniu aktywności cyklooksygenaz COX-1 (odpowiada m.in. za syntezę prostaglandyn, czyli hormonów oddziaływujących na wiele ważnych procesów biologicznych) oraz COX-2 (ma udział w syntezie prostaglandyn prozapalnych). Warto zaznaczyć, że ibuprofen wykazuje mniejsze powinowactwo COX-1 niż diklofenak. Oznacza to, że hamuje słabiej aktywność COX-1 w porównaniu do diklofenaku. Dzięki temu występują różnice w działaniu tych dwóch substancji. Dodatkowo, oba leki hamują agregację płytek krwi, co odróżnia je od NLPZ-ów nowszej generacji. Nie mają one jednak tak silnego działania przeciwpłytkowego jak stosowany w tym celu (w małych dawkach) kwas acetylosalicylowy [1,2]. 

Jakie skutki uboczne ma diklofenak i ibuprofen?

Obydwa leki mogą wywoływać różnego rodzaju działania niepożądane. Ibuprofen dla przykładu, może podrażniać żołądek, co znacznie zwiększa ryzyko wrzodów czy krwawień. Może on również powodować bóle i zawroty głowy, problemy z widzeniem czy zwiększać ryzyko zawału serca albo udaru. Z drugiej strony diklofenak może powodować podobne skutki uboczne jak wrzody żołądka czy krwawienia. W jego przypadku częściej mogą wystąpić reakcje skórne, takie jak wysypka lub świąd. Diklofenak również może prowadzić do uszkodzenia wątroby podczas długotrwałego stosowania. W przypadku tych leków ważne jest, aby używać ich doraźnie, co znacznie zmniejsza szansę wystąpienia skutków ubocznych [1,2]. 

Kiedy stosuje się obie substancje?

Obydwie substancje są stosowane w bólach różnego rodzaju o słabym lub umiarkowanym nasileniu. Mogą to być m.in. bóle głowy, mięśni, stawów, kości czy zębów. Są one również wskazane w zbijaniu gorączki, infekcjach czy reumatoidalnym zapaleniu stawów. Pomimo zbliżonych wskazań, diklofenak częściej jest polecany w przypadku bólów mięśniowo-stawowych czy zapaleniu stawów. Z kolei ibuprofen jest częstym wyborem przy bólach głowy, miesiączkowych czy infekcjach [1,2].

Jak stosować diklofenak i ibuprofen?

W przypadku leków z grupy NLPZ powinno się je stosować doraźnie, w jak najmniejszych dawkach i najkrótszym czasie. Dawki tych dwóch substancji mogą się różnić w zależności od jednostki chorobowej oraz postaci leku jaką się stosuje. 

Przy podaniu doustnym dorośli najczęściej powinni przyjmować od 1200 do 1800 mg ibuprofenu na dobę (nie więcej niż 2400 mg). Dawka dla dzieci wynosi 20 mg/kg masy ciała (40 mg/kg w reumatoidalnym zapaleniu stawów) na dobę. W podaniu na skórę nie powinno się przekraczać 600 mg ibuprofenu  dziennie (przeliczając jego stężenie i ilość użytego leku). Zalecana dawka czopków z ibuprofenem wynosi najczęściej 20–30 mg/kg masy ciała na dobę w 3 lub 4 dawkach podzielonych [1].

Diklofenak podawany doustnie stosuje się najczęściej w dawkach podzielonych w ilości od 25 do 150 mg na dobę. Można go stosować powyżej 14. roku życia. W ciężkich przypadkach, takich jak chociażby napad bólu kolanowego, można maksymalnie zastosować w podzielonych dawkach 150 mg diklofenaku. Analogicznie stosuje się 75 mg lub 150 mg diklofenaku na dobę w podaniu doodbytniczym. Plastry z reguły można stosować 2 razy na dobę, jako roztwór do płukania gardła do 3 razy na dobę, a jako preparaty na skórę nawet 4 razy dziennie [2].

Porównanie profilów bezpieczeństwa diklofenaku i ibuprofenu

Istnieją pewne ograniczenia w stosowaniu diklofenaku i ibuprofenu u niektórych grup pacjentów. Przyjrzyjmy się temu bliżej.

Ciąża i karmienie piersią

Ibuprofen nie powinien być pod żadnym pozorem stosowany w I trymestrze ciąży, gdyż może znacznie zwiększać ryzyko poronienia. Brak jest dostatecznych danych na jego bezpieczeństwo w II trymestrze ciąży, więc warto rozważyć zastosowanie bezpieczniejszych substancji przeciwbólowych jak np. paracetamol. Nie powinien on być jednocześnie stosowany w III trymestrze ciąży, gdyż może doprowadzić do przedwczesnego zamknięcia się przewodu Botalla w sercu dziecka. Może on być za to stosowany podczas karmienia piersią [1]. 

Diklofenak może mieć niekorzystny wpływ na płodność kobiet, dlatego nie powinien być stosowany przez kobiety starające się o dziecko. Nie powinien być również stosowany w ciąży, ponieważ może np. zwiększać ryzyko poronienia lub prowadzić do wad rozwojowych płodu. Przenika on do mleka matek karmiących, dlatego jest również przeciwwskazany dla kobiet karmiących piersią [2]. 

Prowadzenie pojazdów

Podczas stosowania ibuprofenu lub diklofenaku mogą wystąpić zaburzenia równowagi, senność, zawroty głowy lub inne zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego. W przypadku ich wystąpienia nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych [1,2]. 

Interakcje z alkoholem

Nie wolno łączyć niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen czy diklofenak, z alkoholem. Leki te, podobnie jak alkohol, zwiększają ryzyko choroby wrzodowej. Połączenie ich z alkoholem zwiększa w szczególności ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego, mogące prowadzić do groźnych powikłań [1,2]. 

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

Wystąpienie działań niepożądanych niesteroidowych leków przeciwzapalnych jest szczególnie istotne u osób w podeszłym wieku. Z tego względu zalecane jest w ich przypadku stosowanie jak najmniejszej możliwej dawki. Obydwa leki są przeciwwskazane w przypadku pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby, ponieważ mogą pogorszyć stan pacjenta [1,2].

Drogi podania i zamienniki diklofenaku

Diklofenak, jako jeden z popularniejszych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, występuje pod wieloma postaciami, nie tylko doustnymi, ale również jako czopki, zastrzyki czy żele. Część preparatów jest dostępna bez recepty, np.:

• kapsułki: Voltaren Express Forte; 
• tabletki powlekane: Voltaren Acti Forte, Diclomax;
• żel: Voltaren Max, Dicloziaja, Diklofenak Perrigo, Olfen Max; 
• płyn do płukania jamy ustnej: Glimbax, Diclostim;
• aerozol: Diky 4%;
• plastry: Itami, Flector Patch; 
• z dodatkiem escyny i tribenozydu: Venożel.

Niektóre preparaty z diklofenakiem wymagają jednak recepty od lekarza. Są to m.in. czopki, krople do oczu czy iniekcje. Również część tabletek czy kapsułek wymaga przepisu lekarza:

• kapsułki: DicloDuo, Dicloberl Retard, Olfen Uno;
• tabletki: Olfen 75 SR, Majamil Prolongatum, Voltaren SR 75;
• czopki: Diclac 100, Dicloberl 50, Diklofenac GSK;
• żel: Solacutan, Solaraze;
• krople do oczu: Dicloabak; Difadiol 0,1%, Naclof;
• innekcja: Olfen 75, Naklofen;
• z dodatkiem omeprazolu: DicloDuo Combi.

Drogi podania i zamienniki ibuprofenu

Preparaty zawierające ibuprofen mogą być dostępne zarówno bez recepty, jak i z przepisu lekarza. Co ciekawe, ibuprofen występuje w licznych postaciach leku oraz z dodatkiem różnych substancji. Przykładowe leki dostępne bez recepty:

• kapsułki: Ibum Supermax, Nurofen Express Forte, Ibum Forte, Ibufen Junior;
• tabletki: Ibuprom, Ibupar Forte, MiG, Iburapid;
• zawiesina: Nurofen dla dzieci Forte, Ibum Forte, Kidofen Max;
• żele: Dip Rilif, Ibuprom Effect żel, Ibum żel, Ibument;
• kremy: Dolgit;
• aerozol: Ibuprom Sport spray;
• plastry: Nurofen Mięśnie i Stawy,
• czopki: Ibufen czopki, Nurofen czopki;
• z dodatkiem paracetamolu: Metafen tabletki, Apap intense tabletki;
• z dodatkiem fenylefryny: Ibuprom Zatoki Tabs;
• z dodatkiem kodeiny: Nurofen Plus;
• z dodatkiem pseudoefedryny: Ibum Zatoki, Metafen Zatoki, Nurofen Zatoki, Ibuprom Zatoki Max.

Zdecydowanie rzadsze są preparaty zawierające w składzie ibuprofen i będące na receptę. Są to m.in.:

• kapsułki: Ibuprofen Hasco; 
• drażetki: Ibuprofen-Pabi, Ibuprofen AFL;
• tabletki powlekane: Brufen, Ibuprofen Polfarmex;
• zawiesina: Kidofen Duo (z dodatkiem paracetamolu).

Podsumowanie

Ibuprofen i diklofenak należą do jednych z najczęściej wykorzystywanych substancji przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Swoją popularność zawdzięczają wysokiej skuteczności działania oraz dostępności w wielu różnych postaciach leku. Należy jednak pamiętać, że powinny być one używane jedynie doraźnie i nie powinno się ich nadużywać, może to prowadzić do wielu nieprzyjemnych działań niepożądanych.