Czym charakteryzuje się nieswoiste zapalenie jelit?

Nieswoiste zapalenia jelit (NZJ) są grupą schorzeń przewodu pokarmowego, do których zaliczamy przede wszystkim chorobę Leśniowskiego-Crohna (ChLC) i wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG). Schorzenia te należą do grupy idiopatycznych, przewlekłych i nawrotowych stanów zapalnych przewodu pokarmowego, których częstość występowania w społeczeństwie systematycznie wzrasta. Potwierdzonymi mechanizmami w rozwoju tych chorób są dysregulacja układu immunologicznego oraz zmiany mikroflory jelitowej. Dodatkowo przyczynia się do tego stres oksydacyjny oraz defekt bariery śluzówkowej przewodu pokarmowego. Wzajemne oddziaływanie wymienionych czynników prowadzi do powstania stanu zapalnego i rozwoju choroby. Ostatnie badania wykazały, że rozwój NZJ może się wiązać ze zmianami bariery jelitowej i nieprawidłową odpowiedzią układu immunologicznego. Czy w takim przypadku probiotyk na nieswoiste zapalenie jelit może pomóc w takich chorobach [1-4]?

Wpływ probiotyków na układ immunologiczny jelit

Po przebadaniu składu jakościowego i ilościowego w obrębie mikroflory jelitowej, u pacjentów z NZJ, zauważono powtarzające się zaburzenia. Obserwowano zmniejszenie się liczby i różnorodności grup bakterii typu Firmicutes i zwiększenia liczby Proteobacteria. Dodatkowo w wielu badaniach stwierdzono spadek liczby Clostridium leptum, zwłaszcza Faecalibacterium prausnitzii. Dość często odnotowywano wzrost liczby bakterii tlenowych takich jak Escherichia coli oraz bakterii beztlenowych z rodzaju Bacteroides. Łączyło się to ze spadkiem liczby drobnoustrojów z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium. Mikroflora jelitowa była także inna w zależności od zróżnicowania aktywności stanu chorobowego wynikającego z zaostrzenia procesu chorobowego. Tak widoczne zmiany dały sugestie, że normalizacja mikroflory jelitowej może mieć korzyści terapeutyczne w leczeniu tych chorób. Jak działają probiotyki na zapalenie jelit [5]?

Probiotyki mają bezpośredni wpływ na reakcję immunologiczną, polegający na poprawie funkcji bariery śluzówkowej oraz aktywowaniu układu odpornościowego. Ponadto bakterie probiotyczne wykazują działanie stymulujące układ odpornościowy błon śluzowych MALT, co wiąże się z aktywacją mechanizmów odporności naturalnej oraz nabytej. Bakterie probiotyczne stymulują odpowiedzi komórkowe nabłonka jelitowego oraz odtworzenie uszkodzonej bariery nabłonkowej. Pobudzają także wytwarzanie substancji przeciwbakteryjnych i białek chroniących komórki oraz blokowanie apoptozy komórek nabłonka jelit. Skoro wiemy, że stan jelit w dużej mierze zależy od składu mikrobioty, to dowiedzmy się, jaki probiotyk przy zapaleniu jelit warto stosować [6,7-9].

Probiotyki na zapalenie jelit – które szczepy są najlepsze?

Skład probiotyków na zapalenie jelit jest szeroki. Istnieje wiele szczepów bakterii probiotycznych, dlatego pojawia się pytanie, który wybrać? Lactobacillus rhamnosus GG to bakteria występująca naturalnie w mikroflorze jelitowej człowieka. Od czasu wyizolowania LGG stał się jednym z najlepiej udokumentowanych klinicznie szczepów probiotycznych. Szczep ten zapobiega i łagodzi przebieg różnego rodzaju biegunek oraz jest korzystny w leczeniu nawracającego zapalenia jelita grubego wywołanego przez Clostridium difficile. LGG wykorzystywany był w licznych badaniach klinicznych, w których potwierdzono jego wpływ na zwiększenie naturalnej odporności człowieka. Klinicznie LGG zwiększał odporność na infekcje żołądkowo-jelitowe oraz wykazywał dużą aktywność przeciwbakteryjną przeciwko takim patogenom, jak Salmonella spp. [10,11].

Choroba Leśniowskiego-Crohna oraz WZJG i probiotyki

Badanie przeprowadzone w celu określenia możliwego działania LGG u dzieci z aktywną ChLC potwierdziło poprawę wyników klinicznych u części pacjentów. Ponadto leczenie probiotykiem umożliwiło zmniejszenie dawki kortykosteroidów. Szczep Lactobacillus rhamnosus GG opóźniał zapalenie zbiornika jelitowego u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Natomiast cztery randomizowane badania kliniczne, przeprowadzone w grupie dorosłych pacjentów z ChLC w remisji, nie wykazały skuteczności szczepu w zapobieganiu nawrotom choroby. W innym badaniu z udziałem pacjentów z aktywną ChLC, którzy otrzymywali antybiotyki oraz kortykosteroidy, nie wykazano wpływu propiotyków na leczenie. Powoduję to, że aktualnie nie ma wystarczających dowodów, aby wyciągnąć jakiekolwiek wnioski na temat skuteczności probiotyków w leczeniu czynnej choroby Leśniowskiego-Crohna [6, 12-14]. A jak wygląda kwestia stosowania probiotyków na nieswoiste zapalenie jelit w przypadku WZJG?

W przypadku dorosłych pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego badania pokazały, że stosowanie niepatogennego szczepu E. Coli Nissle 1917 było równie skuteczne, w podtrzymywaniu remisji wywołanej farmakologicznie, jak mesalazyna. Według niektórych wytycznych stosowanie E. Coli Nissle może być rozważone jako opcja terapeutyczna. Ten sam szczep w analizie przeprowadzonej w grupie pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna, wprowadzonych w remisję przy wykorzystaniu prednizolonu, wskazała znacznie niższą częstość nawrotów w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Wiemy już dość dużo na temat szczepów, ale w takim razie jaki probiotyk przy zapaleniu jelit wybrać, aby był najbardziej skuteczny? Co warto kupić w aptece [15-16]?

Probiotyki na nieswoiste zapalenie jelit – co wybrać?

Jaki probiotyk przy zapaleniu jelit najlepiej stosować? Nieswoiste choroby zapalne jelit mogą być leczone właściwymi preparatami probiotycznymi, zawierającymi szczep Lactobacillus rhamnosus. Ten szczep ma najwięcej badań, które potwierdzają jego skuteczność. Natomiast choroby zapalne jelit cechują się występowaniem różnych objawów u różnych osób. Dla niektórych synbiotyki na jelita będą idealne, a u innych nawet najlepszy probiotyk na jelita będzie pogarszał objawy choroby. Szczególną uwagę muszą zwrócić osoby z nietolerancjami pokarmowymi, np. białka mleka krowiego czy laktozę. Czasami u nich stosowanie probiotyków na nieswoiste zapalenie jelit może pogorszyć objawy. Wtedy można pomyśleć o wprowadzeniu preparatów na bazie maślanu sodu. Poniżej prezentujemy kilka probiotyków (CDS-22 formula (dawniej Vivomixx), Sanprobi Super Formula, Lakcid Forte) i synbiotyków (np. Biotilac Biotic, Biotyk, 9 Lacti Synbio, Multilac) na jelita, które warto rozważyć.

Biotilac Biotic, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• połączenie probiotyku i prebiotyku;
• nie zawiera barwników, konserwantów, glutenu; substancji zapachowych;
• proste dawkowanie;
• wystarcza na 20 dni stosowania;
• preparat wieloszczepowy;
• zastosowano mikrokapsułkowanie, aby poprawić wchłanianie i zmniejszyć straty bakterii.

Sanprobi Super Formula, kapsułki

O produkcie

• duże opakowanie (40 kapsułek);
• nie zawiera glutenu;
• nie trzeba przechowywać w lodówce;
• bezpieczny już dla dzieci od 3. roku życia.

Lakcid Forte, kapsułki

O produkcie

• według producenta, probiotyk ten jest odporny na aż 27 antybiotyków;
• preparat ze szczepami Lactobacillus rhamnosus;
• zarejestrowany jako lek;
• niewielkie opakowanie (10 kapsułek);
• zawiera żółcień pomarańczową – może wywoływać alergie;
• zaleca się przechowywanie w lodówce.

CDS-22 formula 112 (dawniej Vivomixx), kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• nie zawiera glutenu;
• nie zawiera laktozy;
• małe opakowanie – 10 kapsułek;
• należy przechowywać w lodówce;
• występuje także w saszetkach lub kroplach;
• preparat wieloszczepowy.

Biotyk, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• posiada szczep Lactobacillus rhamnosus GG oraz inulinę;
• jest synbiotykiem;
• wyprodukowany w technologii Microbac, która zwiększa przeżywalność dobroczynnych bakterii;
• 1 kapsułka na dobę;
• przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących piersią po konsultacji lekarskiej.

9 Lacti Synbio, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• połączenie probiotyki i prebiotyku;
• tylko dla dorosłych;
• proste dawkowanie;
• opakowanie wystarcza na 10 do stosowania.

Multilac, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• specjalna technologia, która zapewnia dużą trwałość bakterii probiotycznych;
• proste dawkowanie;
• nie zawiera mleka, kazeiny i laktozy;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• występuje także w formie kropli – Multilac Baby.

Podsumowanie

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi można rozważyć stosowanie probiotyków u chorych z zespołem jelita drażliwego. Sprawdzają się również w zakażeniach Helicobacter pylori w celu zmniejszenia ryzyka objawów niepożądanych. Dorośli pacjenci mogą stosować probiotyki podczas terapii wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Co ważne należy stosować wyłącznie te szczepy probiotyczne, których skuteczność została udokumentowana wynikami badań klinicznych. Nie ma podstaw naukowych do ekstrapolacji danych o szczepach, nawet blisko spokrewnionych. Wyniki badań przeprowadzonych z określonym szczepem probiotycznym nie mogą być wykorzystywane jako dowód skuteczności innych, niepoddanych ocenie szczepów. W leczeniu nieswoistych chorób zapalnych jelit należy unikać stosowania produktów o nieudokumentowanym działaniu. Alternatywnie można stosować preparaty z maślanem sodu.