Biegunka – przyczyny. Co może ją wywoływać?

Biegunka to chorobowe zaburzenie trawienia, polegające na częstszym występowaniu oddawania luźnego stolca, zwykle o mniejszej konsystencji i objętości niż zwykle. Biegunka może prowadzić do odwodnienia organizmu, dlatego ważne jest jej odpowiednie leczenie i nawodnienie.

Biegunka może mieć różne przyczyny. Oto kilka najczęstszych czynników powodujących biegunkę:

• Infekcje: Biegunkę często wywołują zakażenia bakteryjne, wirusowe lub pasożytnicze. Bakterie, takie jak pałeczki Salmonella, mogą być przyczyną zatrucia pokarmowego, podczas gdy wirusy, takie jak rotawirusy, mogą powodować ostre biegunki wirusowe.
• Zatrucie pokarmowe: Spożycie zanieczyszczonej żywności lub wody może skutkować wystąpieniem biegunki. Bakterie obecne w pożywieniu lub wodzie, takie jak Salmonella, mogą wywoływać objawy biegunkowe.
• Nietolerancje pokarmowe: Niektórzy ludzie mogą cierpieć na nietolerancje pokarmowe, takie jak nietolerancja laktozy lub nietolerancja fruktozy, które mogą prowadzić do biegunki po spożyciu odpowiednich pokarmów.
• Reakcje alergiczne: U niektórych osób biegunka może być spowodowana reakcjami alergicznymi na niektóre pokarmy lub składniki pokarmowe.
• Działania niepożądane leków: Biegunka jest również częstym skutkiem ubocznym niektórych leków, takich jak antybiotyki lub leki przeczyszczające, które mogą prowadzić do zaburzeń motoryki przewodu pokarmowego.
• Stres: Silny stres emocjonalny może również wpływać na funkcjonowanie jelit i prowadzić do wystąpienia biegunki [5].

Jak leczyć biegunkę?

Leczenie biegunki zależy od jej przyczyny, dlatego ważne jest ustalenie i leczenie podstawowego problemu. Oto kilka powszechnie stosowanych metod leczenia biegunki:

• Terapia doustna nawadniająca: Polega na uzupełnianiu utraconych płynów i elektrolitów przez spożywanie roztworów doustnych do nawadniania (ORS) lub kombinacji czystej wody, soli i cukru. Terapia doustna nawadniająca jest szczególnie ważna w przypadkach odwodnienia spowodowanego biegunką.
• Loperamid: Loperamid to lek przeciwbiegunkowy, który może być stosowany w celu zmniejszenia częstotliwości i nasilenia epizodów biegunki.
• Węgiel aktywny: Węgiel aktywny to substancja, która może wiązać toksyny i bakterie w przewodzie pokarmowym, pomagając złagodzić biegunkę spowodowaną pewnymi toksynami lub infekcjami.
• Modyfikacje diety: Unikanie niektórych pokarmów i napojów, takich jak pikantne potrawy, tłuste jedzenie, kofeina i alkohol. Dodatkowo, spożywanie łatwostrawnego jedzenia, takiego jak banany, ryż, duszone jabłka i chleb tostowy (dieta BRAT), może pomóc w łagodnych przypadkach biegunki.
• Probiotyki: Probiotyki to korzystne bakterie, które mogą pomóc w przywróceniu równowagi mikroflory jelitowej i poprawie trawienia. Mogą być stosowane w postaci suplementów lub znajdują się w niektórych produktach spożywczych, takich jak jogurt.

Jak działa loperamid?

Loperamid jest syntetycznym opioidem, który działa poprzez wiązanie się z receptorami opioidowymi komórek ściany jelita. Ten proces hamuje perystaltykę jelit, co prowadzi do wydłużenia czasu pasażu treści jelitowej. Dzięki temu loperamid zmniejsza utratę wody i elektrolitów związanych z biegunką oraz zmniejsza natychmiastową potrzebę wypróżnienia.

Działanie loperamidu skutkuje zmniejszeniem częstości i liczby wypróżnień oraz poprawą konsystencji stolca. Zazwyczaj zauważalne zmniejszenie objawów biegunki występuje w ciągu godziny po przyjęciu dawki 4 mg [1].

Czy loperamid jest dobry na biegunkę? Czy sprawdzi się w każdym przypadku?

Pomimo tego, że loperamid działa zapierająco i wydawać by się mogło, że w trakcie biegunki jest to efekt pożądany, to nie zawsze powinniśmy go stosować. Po pierwsze musimy poznać podstawę biegunki. Jeśli będzie ona efektem toksyny, a my zahamujemy wypróżnianie, to tylko zniwelujemy objaw (krótkoterminowo), natomiast przyczyna nadal będzie negatywnie wpływać na organizm. Oczywiście jak zawsze zdarzają się wyjątki i jeśli mamy ostrą biegunkę, a musimy dojechać do szpitala czy lekarza, to loperamid może stać się w tym momencie bardzo pomocny.

Kiedy stosować loperamid?

Według Charakterystyki Produktu Leczniczego leki z omawianą substancją powinniśmy stosować podczas:

• ostrej i przewlekłej biegunki w leczeniu objawowym,
• przetoki jelita krętego,
• ostrej biegunki w Zespole Jelita Drażliwego,
• ileostomii (zmniejszenie wydzieliny) [1-2].

Pamiętajmy o tym, że w żadnym z powyższych przypadków, loperamid nie będzie leczył przyczyny choroby, a jedynie zmniejszał objawy.

Kto i jak powinien stosować leki na biegunkę z loperamidem?

Preparaty z loperamidem mogą być stosowane u dorosłych i dzieci od 6. roku życia [2].

Dawkowanie preparatów jest zależne od wieku pacjenta i rodzaju biegunki:

• Ostra biegunka:
  • Dorośli:
    • Początkowo 2 tabletki (4 mg), a następnie 1 tabletka (2 mg) po każdym luźnym stolcu.
    • Maksymalna dawka dobowa wynosi 8 tabletek (16 mg).
  • Dzieci od 6. roku życia:
    • Początkowo 1 tabletka (2 mg), a następnie 1 tabletka (2 mg) po każdym luźnym stolcu.
    • Maksymalna dawka dobowa zależna jest od masy ciała dziecka i wynosi 3 tabletki (6 mg)/20 kg mc./dobę.
      • Przykładowo dziecko ważące 40 kg, będzie mogło dobowo przyjąć maksymalnie 6 tabletek (12 mg).
  • Jeśli w ciągu 48 godzin nie obserwuje się żadnej poprawy, należy skonsultować się z lekarzem.
• Przewlekła biegunka:
  • W przypadku biegunki przewlekłej u dorosłych i dzieci dawkowanie jest podobne jak w sytuacji biegunki ostrej. Podstawowym celem będzie tutaj uzyskanie od 1 do 2 normalnych stolców dziennie. Powinno zostać to spełnione, przyjmując od 1 do 6 tabletek na dobę (2 mg do 12 mg) – pamiętając o dawkowaniu wedle masy ciała dla dzieci [2].

Czy loperamid jest szkodliwy?

Loperamid stosowany w dawkach terapeutycznych, czyli maksymalnie 16 mg na dobę dla dorosłych, jest stosunkowo bezpiecznym związkiem. Praktycznie nie przechodzi przez barierę krew-mózg, więc nie doświadczamy efektów typowych dla leków opioidowych. Nie obserwuje się również uzależnienia od substancji czy efektów odstawiennych [1].

Pomimo prawidłowego stosowania leku, jego stężenie w osoczu może znacznie wzrosnąć, jeśli przyjmujemy go z innymi lekami, takimi jak:

• chinidyna,
• rytonawir,
• itrakonazol,
• ketokonazol.

Chociaż w badaniach nie zaobserwowano negatywnych objawów ze strony układu nerwowego, to należy zachować szczególną ostrożność [2].

Zwiększenie stężenia leku we krwi zaobserwowano również po jednoczesnym przyjmowaniu loperamidu z substancjami takimi, tak:

• inhibitory pompy protonowej, np. omeprazol (Bioprazol, Goprazol Max, Helicid 20),
• sok z grejpfruta [3].

Loperamid jest przeciwwskazany w następujących sytuacjach:

• biegunka z krwią w kale,
• ostry rzut wrzodziejącego zapalenia jelita grubego,
• bakteryjne zapalenie jelita i okrężnicy,
• rzekomobłoniaste zapalenie jelit [2,4].

Loperamid natomiast jest zdecydowanie niebezpieczny przy stosowaniu dawek większych niż zalecane. Obserwuje się wtedy, np. działanie arytmogenne. Badania wykazały, że bardzo wysokie dawki (60-800 mg) mogą powodować uczucie euforii podobne jak przy przedawkowaniu opioidów przeciwbólowych i nasilać efekty odstawienne [3].

Jakie leki na biegunkę bez recepty można kupić w aptece?

W aptekach loperamid dostępny jest w formie leków OTC i Rp. Wszystkie leki z loperamidem zawsze zawierają 2 mg substancji czynnej. A zatem dawka leku będzie jednakowa w Laremidzie, Stoperanie czy Imodium. Produkty te różnią się postacią leku. Mogą występować w formie tabletek, kapsułek lub tabletek ulegających rozpuszczeniu w jamie ustnej. Leki z loperamidem różnią się również ilością tabletek w opakowaniu.

Leki w formie tabletek: Dissenten, Laremid, Lopacut, Loper, Loperamid WZF.

Leki w formie kapsułek: Aurostop, Loperamid APTEO MED, Loperamid Dr. Max, Loperamid Aurovitas, Stoperan.

Lek w formie tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej: Imodium Instant.

Laremid, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera loperamid w dawce 2 mg;
• lek stosuje się w objawowym leczeniu ostrej i przewlekłej biegunki;
• małe tabletki, łatwe do połknięcia;
• do stosowania od 6. roku życia;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• zawiera laktozę.

Stoperan, kapsułki twarde

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera loperamid w dawce 2 mg;
• lek stosuje się w objawowym leczeniu ostrej i przewlekłej biegunki;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• zawiera laktozę.

Imodium Instant, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• zawiera loperamid w dawce 2 mg;
• lek stosuje się w objawowym leczeniu ostrej i przewlekłej biegunki;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• nie zawiera laktozy;
• wygodna forma – tabletki rozpadają się w jamie ustnej i nie wymagają popijania;
• zawiera substancję słodzącą – aspartam;
• miętowy smak.

Jakie są skutki uboczne loperamidu?

Działania niepożądane loperamidu to:

Często mogą wystąpić:

• bóle głowy;
• zaparcia;
• nudności;
• wzdęcia.

Niezbyt często mogą wystąpić:

• zawroty głowy;
• senność;
• bóle brzucha;
• dyskomfort w jamie brzusznej;
• suchość w jamie ustnej;
• ból w nadbrzuszu;
• wymioty;
• niestrawność;
• wysypka.

Rzadko mogą wystąpić:

• reakcje nadwrażliwości;
• reakcja anafilaktyczna (w tym wstrząs anafilaktyczny);
• reakcja anafilaktoidalna;
• utrata świadomości;
• osłupienie;
• obniżony poziom świadomości;
• hipertonia;
• zaburzenia koordynacji ruchowej;
• zwężenie źrenicy;
• niedrożność jelita (w tym porażenna niedrożność jelita);
• rozszerzenie okrężnicy (w tym toksyczne rozszerzenie okrężnicy);
• wzdęcie brzucha;
• wysypka pęcherzowa (w tym zespół Stevensa i Johnsona, martwica toksyczna-rozpływna naskórka oraz rumień wielopostaciowy);
• obrzęk naczynioruchowy;
• świąd;
• pokrzywka;
• zatrzymanie moczu;
• zmęczenie.

Ważne jest monitorowanie wszelkich objawów niepożądanych i skonsultowanie się z lekarzem w przypadku ich wystąpienia. Pamiętaj, że to tylko ogólne informacje i zawsze warto uzyskać spersonalizowane porady medyczne od lekarza lub farmaceuty.

Jak bezpiecznie stosować leki na biegunkę?

Oto kilka porad dotyczących stosowania leków na biegunkę z loperamidem:

• Pamiętaj o nawodnieniu: Pij odpowiednią ilość płynów, aby zapobiec odwodnieniu podczas stosowania loperamidu. Przyjmowanie tego leku może spowodować zmniejszenie utraty wody i elektrolitów związanej z biegunką.
• Nie przekraczaj zalecanej dawki: Unikaj przyjmowania większej ilości loperamidu niż zalecana, ponieważ może to prowadzić do zaparcia lub innych skutków ubocznych.
• Stosuj loperamid w przypadku ostrej biegunki: Loperamid jest zwykle stosowany w leczeniu ostrej biegunki. Jeśli biegunka utrzymuje się dłużej niż 48 godzin, skonsultuj się z lekarzem, ponieważ może być konieczna dalsza diagnostyka i leczenie.
• Bądź ostrożny w określonych sytuacjach: Loperamid może nie być odpowiedni dla wszystkich. Przed użyciem tego leku zachowaj ostrożność lub skonsultuj się z lekarzem, jeśli masz pewne schorzenia, takie jak choroba wątroby, problemy z nerkami lub wywiad z nadużywaniem substancji psychoaktywnych.

Kiedy zgłosić się do lekarza z biegunką?

W przypadku biegunki, warto skonsultować się z lekarzem w następujących sytuacjach:

• Jeśli biegunka trwa dłużej niż dwa dni bez poprawy.
• Jeśli występuje nadmierne pragnienie, suchość w ustach lub na skórze, mała ilość lub brak oddawania moczu, silne osłabienie, zawroty głowy, lub mocno zabarwiony mocz, co może wskazywać na odwodnienie.
• Jeśli występuje silny ból brzucha lub odbytnicy.
• Jeśli stolce są krwawe lub czarne [6].