Czym jest migrena?

Migrena to pierwotny ból głowy, który nie jest wynikiem innych współistniejących chorób. Objawia się napadowymi, często jednostronnymi bólami głowy, które mogą nasilać się nawet przy niewielkiej aktywności fizycznej. Często towarzyszą jej dodatkowe objawy neurologiczne, takie jak nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło, dźwięki czy zapachy. W Polsce około 8% populacji cierpi na migreny, z czego aż 75% stanowią kobiety. Zazwyczaj migreny leczy się doraźnie, stosując leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, a w cięższych przypadkach sięga się po tryptany dostępne na receptę [1].

Czym jest migrena bez aury?

Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy (ang. ICHD-3 beta, International Classification of Headache Disorders) określa migrenę bez aury jako ból pojawiający się przez minimum 15 dni w ciągu miesiąca, z których przez przynajmniej 8 dni występują uciążliwe dolegliwości. U ok. 50% osób migrenę poprzedzają tzw. objawy zwiastunowe, które obejmują: zmianę samopoczucia (niepokój, drażliwość, senność), nasilenie pragnienia, częstsze niż zwykle oddawanie moczu, a także światłowstręt oraz nadwrażliwość na dźwięk.

Atak migrenowy trwa zwykle od 4 do 72 godzin i zwykle ustępuje po zastosowaniu odpowiednich dawek paracetamolu, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, alkaloidów sporyszu lub tryptanów. Ból opisywany jest jako jednostronny (najczęściej), pulsujący, nasilający się podczas wykonywania codziennych czynności. Wymienionym objawom towarzyszą niekiedy nudności i/lub wymioty. Po ustąpieniu ataku ma miejsce tzw. stan ponapadowy odznaczający się bólami mięśniowymi oraz ogólnym zmęczeniem [2,3].

Czym jest migrena z aurą?

Niekiedy migrena charakteryzuje się występowaniem tzw. aury, którą mogą (ale nie muszą) poprzedzać wspomniane wcześniej objawy zwiastunowe. Aura trwa zwykle od kilku do kilkudziesięciu minut – w tym czasie dochodzi m.in. do zaburzeń widzenia, a nawet omamów. Ból pojawia się równocześnie lub po upływie ok. godziny [2,3].

Z migreną znacznie częściej zmagają się kobiety niż mężczyźni. Ataki mogą pojawiać się regularnie i być uzależnione od cyklu miesięcznego. Najczęściej zdarza się, że występują jedynie w czasie menstruacji, a zanikają podczas ciąży i w okresie pokwitania (co nie jest regułą). Zważając na ten fakt, przeprowadzono eksperyment, podczas którego przebadano wpływ hormonów płciowych na osłabienie lub nasilenie ataków. Okazało się, że kluczową rolę odgrywa estrogen, który bezpośrednio oddziałuje na układ trójdzielno-naczyniowy [4].

Jakie czynniki wyzwalają atak migreny?

Migrena jest złożonym schorzeniem, które może być wywoływane przez wiele różnych czynników, zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Warto poznać te czynniki, aby lepiej zrozumieć mechanizmy wyzwalające ataki i unikać sytuacji, które mogą je prowokować. Do najczęstszych czynników wywołujących migrenę należą:

• stres – silny stres emocjonalny może wywołać ból migrenowy u niektórych osób;
• zmiany hormonalne – hormonalne zmiany występujące w okresie menstruacyjnym, ciąży lub podczas hormonalnej terapii zastępczej mogą prowokować migrenę;
• zmiany pogodowe – nagłe zmiany pogodowe, takie jak spadek temperatury, zmiany ciśnienia atmosferycznego czy zmiany wilgotności powietrza, mogą mieć wpływ na wystąpienie migreny;
• jasne światło – silne lub pulsujące światło, zwłaszcza światło migające, u niektórych osób może wywołać migrenę;
• hałas – intensywne dźwięki lub głośna muzyka mogą być czynnikiem wywołującym migrenę;
• ostry zapach – niektóre intensywne zapachy, takie jak perfumy, farby lub dym papierosowy, mogą prowokować migrenę;
• czynniki pokarmowe – niekiedy niektóre pokarmy, takie jak sery, czekolada, czerwone wino, kawa, orzechy, cytrusy i sztuczne słodziki, są uważane za potencjalne czynniki wywołujące migrenę.

Klasyczne tabletki na migrene bez recepty

Jeśli ból nie daje za wygraną, w pierwszej kolejności powinniśmy sięgnąć po środki dostępne bez recepty (OTC). Aby leki zadziałały, należy przyjąć odpowiednią jednorazową dawkę doustną. Wśród najczęściej stosowanych preparatów wymienia się nieopioidowe leki przeciwbólowe w dawce jednorazowej wynoszącej 500-1000 mg (paracetamol, np. Apap, Paracetamol Aurovitas lub metamizol sodowy, np. Pyralgina, Gardan), a także niesteroidowe leki przeciwzapalne:

• kwas acetylosalicylowy (1000 mg), np. Aspirin;
• ibuprofen (200-800 mg), np. Ibuprom;
• diklofenak potasowy (25-50 mg), np. Voltaren Acti Forte;
• naproksen sodowy (500-1000 mg), np. Aleve;
• ketoprofen (100-200 mg), np. Ketonal Acitve;
• kwas tolfenamowy (200-400 mg), np. Migea.

Nie zapominajmy jednak, że leki przeciwbólowe charakteryzuje tzw. efekt pułapowy. Oznacza to, że nie są one skuteczne po przekroczeniu dawki maksymalnej, powyżej której zwiększa się ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych. Co więcej, niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) powinny unikać osoby borykające się z nadciśnieniem tętniczym, ponieważ leki te mogą powodować jego wzrost.

Środki lecznicze dostępne bez recepty są przeznaczone do leczenia doraźnego, ukierunkowanego na zwalczanie ataku migrenowego. Maksymalny czas kuracji nie powinien przekroczyć 14 dni w miesiącu. W przypadku nadużywania leków mogą bowiem rozwinąć się tzw. polekowe bóle głowy [5,6].

Skuteczny lek na migrenę – jakie substancje czynne zawiera?

• Paracetamol – Jest to powszechnie znana i stosowana substancja przeciwbólowa i przeciwgorączkowa. Ponieważ nie jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnymi, może być stosowany u pacjentów cierpiących na wrzody żołądka, astmę aspirynową oraz nadciśnienie tętnicze. Jest on dosyć skuteczny w leczeniu bólu o łagodnym i umiarkowanym przebiegu, ale samodzielnie może być nieskuteczny w przypadku bóli migrenowych [9].
• Kwas acetylosalicylowy – Jest to niesteroidowy lek przeciwzapalny, który ma działanie przeciwzapalne, przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Podobnie jak paracetamol może okazać się nieskuteczny w przypadku migreny czy bólów o znacznym nasileniu. Należy pamiętać, że podobnie jak inne NLPZ-y nie jest wskazany w przypadku pacjentów z wrzodami żołądka i dwunastnicy, astmą oskrzelową, nadciśnieniem tętniczym oraz uszkodzeniem nerek lub słuchu [9].
• Propyfenazon – Podobnie jak kwas acetylosalicylowy wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne (jest NLPZ). Jest skuteczny przede wszystkim w bólach wywołanych skurczami mięśni gładkich [9].
• Kofeina – W tych preparatach znalazła się dzięki swojej właściwości nasilania przeciwbólowego działania paracetamolu, propyfenazonu i kwasu acetylosalicylowego. Oprócz tego wykazuje wiele innych działań, w szczególności znany jest jej wpływ pobudzający na ośrodkowy układ nerwowy [9].
• Kwas tolfenamowy – Podobnie jak kwas acetylosalicylowy i propyfenazon, kwas tolfenamowy jest NLPZ-em. Znajduje przede wszystkim zastosowanie w leczeniu napadów migreny. Ma on takie same przeciwwskazania jak pozostałe niesteroidowe leki przeciwzapalne [9].

Excedrin MigraStop, tabletki powlekane

O produkcie

• preparat ten jest lekiem dostępnym bez recepty;
• każda tabletka zawiera 250 mg kwasu acetylosalicylowego, 250 mg paracetamolu i 65 mg kofeiny;
• kofeina zawarta w preparacie nasila działanie przeciwbólowe paracetamolu i kwasu acetylosalicylowego;
• jest wskazany w doraźnym leczeniu bólów głowy oraz napadów migreny z aurą jak i bez aury;
• zalecane dawkowanie dla dorosłych w przypadku migreny to 2 tabletki przy pierwszych objawach, z możliwością przyjęcia kolejnych 2 tabletek po 4-6 godzinach, maksymalnie do 6 tabletek na dobę;
• lek każdorazowo popić szklanką wody;
• zawartość kofeiny w zalecanej dawce leku równa się zawartości około jednej standardowej filiżanki kawy;
• produkt nie powinien być stosowany u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia oraz u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek;
• należy unikać spożywania alkoholu podczas stosowania leku, ponieważ może to zwiększyć ryzyko uszkodzenia wątroby;
• nie zaleca się stosowania leku u kobiet w ciąży lub karmiącymi piersią, a bezwględnie przeciwwskazane jest stosowanie preparatu w trzecim trymestrze ciąży;
• opakowanie może zawierać 10 lub 20 tabletek.

Migea, tabletki

O produkcie

• preparat ten jest lekiem dostępnym bez recepty;
• każda tabletka zawiera 200 mg kwasu tolfenamowego;
• lek wskazany jest w ostrych napadach migreny;
• zalecane dawkowanie dla dorosłych to 200 mg przy pierwszych objawach migreny, z możliwością powtórzenia dawki po 1-2 godzinach, maksymalnie 400 mg na dobę;
• podczas stosowania leku, skóra może być bardziej wrażliwa na działanie promieni słonecznych;
• lek nie jest zalecany dla dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia z powodu braku danych o bezpieczeństwie stosowania;
• u osób starszych należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę, ze względu na większe ryzyko działań niepożądanych;
• należy unikać spożywania alkoholu w trakcie stosowania tego leku;
• u kobiet w ciąży lub karmiącymi piersią nie zaleca się stosowania preparatu oraz jest on przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży;
• lek należy przyjmować w trakcie lub po posiłku, popijając wodą;
• tabletki są dostępne w opakowaniach zawierających 4 sztuki.

Cefalgin Migraplus, tabletki

O produkcie

• preparat ten jest lekiem dostępnym bez recepty;
• każda tabletka zawiera 250 mg paracetamolu, 150 mg propyfenazonu i 50 mg kofeiny;
• zawartość kofeiny wzmacnia działanie przeciwbólowe paracetamolu i propyfenazonu;
• wskazany w bólach o słabym i umiarkowanym nasileniu, jak migrenowe bóle głowy, bóle zęba, bóle miesiączkowe czy nerwobóle oraz w gorączce;
• zalecane dawkowanie to 1-2 tabletki jednorazowo, do trzech razy na dobę, maksymalnie 6 tabletek na dobę;
• tabletki popić dużą ilością wody;
• nie jest zalecany dla dzieci, kobiet w ciąży ani karmiących piersią;
• lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z niewydolnością wątroby, nerek oraz z zespołem Gilberta;
• dostępny w opakowaniach po 10 tabletek.

Etopiryna, tabletki

O produkcie

• preparat ten jest lekiem dostępnym bez recepty;
• każda tabletka zawiera 300 mg kwasu acetylosalicylowego, 100 mg etenzamidu oraz 50 mg kofeiny;
• działanie preparatu polega na łączeniu właściwości przeciwbólowych i przeciwzapalnych kwasu acetylosalicylowego i etenzamidu oraz pobudzającego działania kofeiny;
• wskazany w bólach głowy oraz innych bólach o umiarkowanym nasileniu, zwłaszcza pochodzenia zapalnego;
• zalecane dawkowanie dla dorosłych i młodzieży powyżej 16 lat to 1-2 tabletki jednorazowo, w razie potrzeby co 8 godzin, nie przekraczając 6 tabletek na dobę;
• tabletki należy przyjmować po posiłku, popijając dużą ilością wody;
• lek nie jest zalecany dla dzieci poniżej 16 lat, kobiet w trzecim trymestrze ciąży oraz karmiących piersią;
• zawiera laktozę jednowodną jako substancję pomocniczą;
• dostępny w opakowaniach po 10, 30 lub 50 tabletek.

Saridon, tabletki

O produkcie

• preparat ten jest lekiem dostępnym bez recepty;
• każda tabletka zawiera 250 mg paracetamolu, 150 mg propyfenazonu oraz 50 mg kofeiny;
• kofeina nasila działanie przeciwbólowe paracetamolu i propyfenazonu;
• wskazany w leczeniu różnych typów bólu: głowy, zęba, miesiączkowego, reumatycznego czy pooperacyjnego;
• także wskazany w leczeniu bólu i gorączki związanych z przeziębieniem lub grypą;
• zalecane dawkowanie dla dorosłych to 1-2 tabletki, do trzech razy na dobę, z maksymalnym limitem 6 tabletek na dobę;
• tabletki popić dużą ilością wody lub innego płynu;
• lek nie jest przeznaczony dla dzieci poniżej 12 lat ani dla kobiet w trzecim trymestrze ciąży;
• nie jest zalecane stosowanie leku u kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• działanie leku pojawia się w ciągu 30 minut i trwa przez kilka godzin;
• dostępny w opakowaniach po 10 lub 20 tabletek.

Na pierwszy rzut oka widać, że wszystkie preparaty mają inny skład (prócz Saridonu i Cefalginu Migraplus). Excedrin, Cefalgin Migraplus i Saridon mają w swoim składzie kofeinę oraz paracetamol. Za co odpowiadają substancje czynne dostępne w tych preparatach?

Wszystkie wymienione preparaty zawierają w swoim składzie niesteroidowe leki przeciwzapalne. Kwas tolfenamowy obecny w Migea jest w szczególności nakierowany na bóle migrenowe. W wielu przypadkach jest skuteczny, jeżeli zostanie wzięty w odpowiednim momencie. Z kolei Cefalgin Migraplus (oraz Saridon) i Excedrin zawierają różne NLPZ-y z dodatkiem paracetamolu i kofeiny. Sam paracetamol nie jest z reguły zbyt skuteczny w przypadku leczenia bólów migrenowych. Jednakże, dzięki dodatkowi kofeiny, która nasila działanie paracetamolu, kwasu acetylosalicylowego i propyfenazonu, działanie przeciwbólowe jest wzmocnione. Wszystkie trzy preparaty mogą być z powodzeniem stosowane w leczeniu migreny.

Podobnie sytuacja wygląda w przypadku etopiryny, gdzie działanie dwóch leków z grupy NLPZ-ów (w tym wypadku salicylanów: kwasu acetylosalicylowego i etenzamidu) także jest wzmacniane przez obecność kofeiny. Niestety, migrena jest problemem na tyle złożonym, że każdy powinien indywidualnie przetestować, który preparat okaże się dla niego skuteczny. Jeżeli dostępne bez recepty preparaty są jednak za słabe, należy udać się do lekarza. Może on wypisać mocniejsze leki, np. z grupy tryptanów.

Który lek na migrenę bez recepty wybrać?

Wybór odpowiedniego leku na migrenę zależy od indywidualnych potrzeb i tolerancji organizmu. Jeśli zastanawiasz się, jakie tabletki na migrenę bez recepty będą dla Ciebie najlepsze, warto wziąć pod uwagę:

• skład leku – sprawdź, jakie substancje czynne zawiera preparat i czy nie masz przeciwwskazań do ich stosowania;
• siłę działania – jeśli potrzebujesz silnego leku na migrenę, wybierz preparat o sprawdzonym działaniu, np. Excedrin MigraStop;
• dodatkowe składnik – kofeina w leku może wzmocnić efekt przeciwbólowy, ale nie jest wskazana dla każdego;
• twoje schorzenia – osoby z nadciśnieniem, wrzodami czy astmą powinny skonsultować się z lekarzem przed wyborem leku;

Silny lek na migrenę bez recepty – czy to wystarczy?

Przede wszystkim należy pamiętać, że prócz stosowania odpowiednich preparatów, warto unikać sytuacji mogących sprowokować wystąpienie bólu migrenowego. Stres, nadmierny hałas, silne zapachy, spożywanie alkoholu, palenie tytoniu – to tylko niektóre z czynników, które mogą wywołać atak. Należy również zwrócić uwagę na dietę: starajmy się ograniczyć spożywanie pokarmów bogatych w azotany (V) oraz serotoninę. Wśród nich można wymienić nasiona strączkowe i żywność przetworzoną [5].

Jakie są leki na migrenę na receptę?

Bywa, że środki przeciwbólowe bez recepty nie są w stanie przerwać ostrego ataku migreny. W takim przypadku stosuje się tzw. tryptany (agonistów receptorów serotoninowych), które są skuteczne u ok. 70% chorych. Leki takie jak: sumatryptan (np. Cinie 50, Cinie 100), eletryptan (np. Relpax), zolmitryptan (np. Zolmiles) czy ryzatryptan  (np. Maxalt RPD) nie tylko przerywają ból, ale również redukują objawy, które mu towarzyszą.

Optymalne działanie tryptanów występuje wtedy, gdy zażyje się je w początkowej fazie trwania bólu (nigdy podczas aury!). Poszczególne preparaty są dostępne w postaci tabletek, aerozolów do nosa, roztworów do wstrzykiwań oraz liofilizatów doustnych.

Nie można jednak nazwać tryptanów jako „cudownych” środków zwalczających silny ból migrenowy, ponieważ ich stosowanie może pociągać za sobą pewne konsekwencje. Wśród najbardziej typowych działań niepożądanych wymienia się: uczucie zimna lub gorąca, zaczerwienie skóry, ucisk w klatce piersiowej, skoki ciśnienia tętniczego, a także sztywność karku [10,11].

Choć tryptany są stosowane jako tzw. leki I rzutu w leczeniu średnio ciężkich i ciężkich napadów migreny, niekiedy okazują się nieskuteczne. W takiej sytuacji zaleca się zażywanie alkaloidów sporyszu: winianu ergotaminy (np. Ergotaminum Filofarm) oraz dihydroergotaminy (np. Dihydroergotaminum Filofarm). Przyjmowanie tych leków wiąże się jednak z uciążliwymi skutkami ubocznymi, które wynikają z ich niskiej selektywności. Mogą się pojawić nudności, wymioty, zaburzenia rytmu serca, a nawet stany splątania i dezorientacji [12,13].

Jakie są niefarmakologiczne metody leczenia migreny?

Oprócz leków, istnieją również niefarmakologiczne metody leczenia migreny, które mogą pomóc w zapobieganiu i łagodzeniu objawów. Należą do nich m.in.:

• akupunktura – badania wskazują, że akupunktura może pomóc w łagodzeniu bólu migrenowego;
• biofeedback – metoda, która uczy jak kontrolować reakcje fizjologicznie na stres, np. spięcie mięśniowe, co może przyczynić się do zmniejszenia częstotliwości i nasilenia bólów migrenowych;
• zmiana stylu życia – zmniejszenie stresu, regularna aktywność fizyczna, dbanie o dobry sen i zdrową dietę mogą pomóc w łagodzeniu objawów migreny;
• terapia behawioralna – nauka radzenia sobie emocjonalnie z bólem, kontrolowanie swoich myśli i odczuć, a także relaksacja mięśniowa;
• masaż – może pomóc w zmniejszeniu bólu i napięcia mięśniowego, co jest jednym z czynników wywołujących migrenę [14-17].

Jak zapobiegać kolejnym atakom migreny?

Migrena jest chorobą przewlekłą, ale istnieje kilka sposobów, które mogą pomóc w zapobieganiu napadom migreny. Oto kilka zaleceń:

• unikanie czynników wyzwalających – wiele osób z migreną zauważa, że pewne czynniki mogą prowokować napady. Mogą to być np. stres, zmiany hormonów, zmiany środowiskowe, niektóre pokarmy czy zmiany w rytmie snu. Warto monitorować i unikać tych czynników, które wywołują migrenę w indywidualnym przypadku;
• regularny sen – wystarczający i regularny sen jest ważny dla zdrowia ogólnego i może pomóc w zapobieganiu migrenie;
• regularne posiłki – regularne i zdrowe posiłki mogą wpływać na regulację poziomu cukru we krwi i utrzymanie równowagi energetycznej organizmu. Unikanie długich okresów głodu i regularne spożywanie posiłków o stałych porach może pomóc w zapobieganiu napadom migreny;
• zarządzanie stresem – stres jest często uznawany za jeden z głównych czynników wywołujących migrenę. Warto stosować różne techniki zarządzania stresem, takie jak relaksacja, medytacja, regularna aktywność fizyczna czy terapia poznawczo-behawioralna, aby zmniejszyć częstość i nasilenie napadów migreny;
• profilaktyczne leczenie farmakologiczne – jeśli migrena występuje często i powoduje znaczną niesprawność, lekarz może zalecić stosowanie leków profilaktycznych. Są to leki, które pomagają zmniejszyć częstotliwość i nasilenie migreny, ale wymagają regularnego stosowania pod nadzorem lekarza.

Podsumowanie

Migrena to choroba przewlekła, która może znacząco wpływać na jakość życia, dlatego tak ważne jest odpowiednie jej leczenie i zapobieganie atakom. W leczeniu migreny dostępne są zarówno leki bez recepty o różnorodnym składzie, takie jak Excedrin MigraStop, Migea czy Cefalgin Migraplus, jak i preparaty na receptę, np. tryptany, które skutecznie przerywają silne ataki bólu. Pamiętaj, aby zawsze stosować leki zgodnie z zaleceniami i unikać czynników, które mogą wywoływać migrenę, takich jak stres, intensywne światło czy niektóre pokarmy. Jeśli leki bez recepty nie przynoszą ulgi, skonsultuj się z lekarzem, który pomoże Ci dobrać odpowiednią terapię. Dbaj także o profilaktykę, wprowadzając zdrowy styl życia, regularny sen i zarządzanie stresem, aby ograniczyć częstotliwość napadów migreny.