Zioła są znane i używane od tysięcy lat. Popularność zyskały wieki temu i stosowane są w medycynie ludowej od pokoleń. Zioła kojarzą się z naturą, zdrowiem i bezpieczeństwem stosowania. Czy aby na pewno można je stosować bez zachowania środków ostrożności?

Wyniki badań i ostatnie doniesienia sygnalizują, że na preparaty ziołowe również trzeba uważać.

Ginkgo biloba (miłorząb japoński)

Ekstrakt z miłorzębu jest popularnym lekiem poprawiającym ukrwienie mózgu i wzmacniającym procesy koncentracji i zapamiętywania.

Wykazuje aktywność neuroprotekcyjną i przeciwutleniającą.

Zawiera aktywne flawonoidy i terpenoidy, a także kwas fenolowy, fitosterole, selen, karoten, witaminy C i E.

Wykazuje działanie usprawniające przepływ mózgowy i obwodowy. Ma działanie hamujące zlepianie płytek krwi. Udowodniono, że ekstrakty z miłorzębu hamują czynnik aktywujący płytki krwi (tzw PAF-platelet activating factor). Z tego powodu może nasilać on działanie jednocześnie przyjmowanych leków przeciwpłytkowych i przeciwzakrzepowych.

W wyniku tej interakcji dochodzić może do zwiększenia ryzyka krwawień podczas terapii przeciwzakrzepowej. Wydłużony czas krzepnięcia niesie ze sobą ryzyko masywnych krwawień podczas zranień, skaleczeń. Z tego więc względu leki zawierające ekstrakt z miłorzębu nie powinny być stosowane łącznie z lekami przeciwpłytkowymi i przeciwzakrzepowymi.

Szczególnie niebezpieczne reakcje zdarzały się u pacjentów stosujących warfarynę i acenokumarol. 

W przypadku jednoczesnego stosowania paracetamolu i leku zawierającego ekstrakt z miłorzębu japońskiego zdarzały się wylewy wewnątrzczaszkowe.

Podczas jednoczesnego stosowania aspiryny zaobserwowano krwotoki do komory przedniej.

Przed planowanym zabiegiem operacyjnym należy odstawić leki zawierające miłorząb na co najmniej 36 godzin.

Ziołowe leki przeczyszczające

Antrazwiązki obecne w lekach przeczyszczających (ekstrakt z senesu, kruszyny, aloesu i rzewienia) niosą za sobą ryzyko odwodnienia i zaburzenia gospodarki elektrolitowej organizmu. Ich działanie drażniące na jelito grube i długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozleniwienia jelit i zaburzenia ich perystaltyki. Może dochodzić do atonii jelit. Konsekwencją nadużywania leków przeczyszczających zawierających antrazwiązki jest odwodnienie i zaburzenie wchłaniania składników odżywczych z pożywienia a także równocześnie stosowanych leków.

Odwodnienie i zwiększenie wydalania potasu sprzyjać może hipokaliemii, bardzo groźnym zaburzeniom elektrolitowym.

Hipokaliemia może okazać się niebezpieczna gdy  jednocześnie są przyjmowane inne leki powodujące spadek stężenia potasu we krwi (sterydy, diuretyki pętlowe).

Leki stosowane w niewydolności mięśnia sercowego – glikozydy nasercowe przy jednoczesnym długim stosowaniu leków przeczyszczających, powodujących niskie stężenie potasu we krwi – mogą być przyczyną poważnych działań niepożądanych. Hipokaliemia nasila działania niepożądane glikozydów.

Wczesnymi objawami zatrucia glikozydami są zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego: biegunka, nudności, bóle brzucha, wymioty. Nieco później wystąpić mogą objawy neurologiczne: bóle, zawroty głowy, zmęczenie, senność i ogólne rozbicie.

Ziołowe leki uspokajające i nasenne

Preparaty zawierające ekstrakty z waleriany, melisy czy szyszek chmielu mogą nasilać działanie syntetycznych leków wpływających na ośrodkowy układ nerwowy, jednocześnie stosowanych przez pacjenta.

Jednoczesne podawanie benzodiazepin, trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, leków anksjolitycznych i nasennych może wydłużyć czas reakcji pacjenta, powodować znużenie i senność. Takie działanie wiąże się z ryzykiem wypadku podczas obsługi maszyn czy prowadzenia pojazdów. U pacjentów w wieku podeszłym mogą być przyczyną złego samopoczucia, zachwiania równowagi a nawet upadku.

Zatem podczas stosowania leków przepisanych przez lekarza należy zrezygnować z preparatów roślinnych zarówno w formie tabletek, kapsułek jak i wyciągów płynnych.

Żeń-szeń (Ginseng)

Jest jednym z najstarszych i najlepiej poznanych surowców roślinnych.

Znany jest przede wszystkim ze swych zdolności adaptacyjnych w sytuacjach stresowych. Przygotowuje organizm do obciążenia zarówno fizycznego jak i psychicznego. Zapewnia poprawę samopoczucia w stanach zmęczenia i wyczerpania. Głównymi składnikami aktywnymi surowca są ginsenozydy. Działają w ten sposób ze względu na sterydową budowę chemiczną, podobną do naturalnych hormonów wpływających na nasz organizm.

Należy pamiętać, że oprócz pozytywnego wpływu na organizm w sytuacjach stresowych, poprzez podobieństwo do estrogenów mogą pojawić się reakcje niepożądane wynikające z synergizmu z jednocześnie  stosowanymi estrogenami w preparatach hormonalnych w hormonalnej terapii zastępczej.

Ginsenozydy swą budową przypominają też glikokortykosteroidy, które nie powinny być stosowane jednocześnie. Żeń-szeń może wówczas nasilać działania niepożądane występujące po glikokortykosteridach.

Znane jest także jego działanie obniżające stężenie glukozy we krwi, co może mieć znaczenie podczas stosowania leków przeciwcukrzycowych i insuliny w terapii cukrzycy.

Należy również unikać stosowania korzenia żeń-szenia podczas farmakoterapii lekami przeciwdepresyjnymi i uspokajającymi. Przy jednoczesnym stosowaniu zaobserwowano stany pobudzenia, majaczenia i zwiększoną nerwowość.

Znane są również interakcje z lekami przeciwpłytkowymi i przeciwzakrzepowymi. Łączne stosowanie preparatów żeń-szenia wiązać się może z nasileniem efektu przeciwkrzepliwego i większym ryzykiem krwawień.

Wyciąg z jeżówki (Echinacea)

Surowiec stanowi korzeń i ziele jeżówki o właściwościach immunomodulujących i podnoszących odporność organizmu w sezonie infekcyjnym.

Preparaty jeżówki są przeciwwskazane przy jednoczesnym stosowaniu terapii immunosupresyjnej. Szczególnie w chorobach: reumatoidalnego zapalenia stawów, toczniu rumieniowatym, białaczkach i chorobie AIDS. Wówczas preparaty jeżówki będą przeciwdziałały lekom immunosupresyjnym i stymulowały odpowiedź immunologiczną. Do najczęściej stosowanych leków immunosupresyjnych zaliczamy cyklosporynę i  azatioprynę.

Należy dodać,że również niewskazane w takiej terapii są preparaty zawierające olej z wątroby rekina, zawierające immunomodulujące składniki (alkiloglicerole, skwalen), a także mikroelementy cynk i i selen.

Głóg (Crataegus)

Jest bardzo popularnym surowcem, powszechnie wykorzystywanym w Polsce i Europie do wytwarzania preparatów poprawiających funkcjonowanie serca.

Wyniki badań dotyczących wpływu długiego stosowania głogu na serce i układ krążenia nie są jednoznaczne. Jednak pacjenci często po nie sięgają. Surowiec jest bogaty w związki aktywne będące antyutleniaczami, co może mieć dobroczynny wpływ na  naczynia krwionośne i komórki mięśnia sercowego, chroniąc je przed stresem oksydacyjnym.

Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania leków hipotensyjnych przy jednoczesnym zastosowaniu wyciągu z głogu. Wystąpić mogą bowiem spadki ciśnienia tętniczego krwi. Szczególne znaczenie mają pacjenci stosujący leki hipotensyjne o dużym ryzyku wystąpienia hipotonii ortostatycznej (blokery kanałów wapniowych, diuretyki pętlowe, ACEI i alfa-adrenolityki).

Zalecane jest monitorowanie pomiarów ciśnienia tętniczego krwi przy jednoczesnym stosowaniu leków i reagowanie jeśli wystąpiłyby spadki ciśnienia, objawiające się zawrotami głowy, zmęczeniem, złym samopoczuciem.

Imbir (Zingiber)

To popularne kłącze jest składnikiem wielu naturalnych produktów wspomagających w okresie infekcji i przeziębienia. Wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne oraz łagodzi kaszel i ból gardła.

Imbir to również popularna przyprawa, używana w kuchni dla podkreślenia walorów smakowych, działająca rozgrzewająco.

Głównymi składnikami aktywnymi kłącza są gingerole, poza tym kłącze imbiru zawiera węglowodany, witaminy z grupy B i C oraz A, E i K oraz kwas foliowy.

Należy pamiętać, że imbir może podrażniać błonę śluzową przewodu pokarmowego. Dlatego też szczególną ostrożność powinni zachować pacjenci z chorobą wrzodową czy refluksem. Także pacjenci stosujący leki z grupy NLPZ powinni zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu imbiru, z powodu możliwych podrażnień i krwawień z przewodu pokarmowego.

Imbir ma również działanie zmniejszające zlepianie się płytek krwi. Ta właściwość ma znaczenie u pacjentów stosujących jednocześnie leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe. Może dochodzić bowiem do zwiększenia ryzyka krwawień u tych pacjentów.

Imbir jest surowcem, który wykazuje również działanie hipoglikemiczne, zmniejsza poposiłkowe stężenie glukozy we krwi. Może jednocześnie nasilać działanie hipoglikemizujące doustnych leków przeciwcukrzycowych i insuliny.

Podsumowanie

Leki roślinne uznawane są za bezpieczne, jednakże, aby tak było trzeba rozpatrzyć zasadność ich stosowania w pewnych chorobach i związaną z tymi chorobami farmakoterapią. W niektórych dolegliwościach i chorobach, podczas stosowania określonych leków dochodzić może do nasilenia działań niepożądanych a także niebezpiecznych interakcji. Pacjent zawsze powinien skonsultować włączenie leku ziołowego do swojej terapii z lekarzem lub farmaceutą. Podczas wizyty w aptece czy gabinecie istotne jest przekazanie wszystkich informacji o stosowanej farmakoterapii w tym o lekach roślinnych.

Niepełna informacja lub jej brak może sprawić, że ziołowa suplementacja będzie miałą poważne konsekwencje zdrowotne.