Co to są antydepresanty?

Depresja jest obecnie uważana za chorobę cywilizacyjną, która może dotyczyć osób w każdym wieku i może pojawić się różnych momentach życia – w przypadku kobiet, także w okresie ciąży. Leczenie choroby jest złożone i długotrwałe. W terapii stosuje się metody niefarmakologiczne oraz farmakologiczne przy wykorzystaniu leków przeciwdepresyjnych. Antydepresanty (leki przeciwdepresyjne) to złożona grupa leków psychotropowych o różnej budowie i działaniu, które oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy.

Jakie leki stosuje się w leczeniu depresji?

Obecnie w leczeniu depresji stosuje się kilka grup leków. Najpopularniejszymi są selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, tak zwane leki SSRI. Należą do nich: citalopram, escitalopram, fluoksetyna, paroksetyna, sertralina. Oprócz tego stosowane są także leki z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (np. duloksetyna, wenlafaksyna) oraz noradrenergiczne i swoiste serotoninergiczne leki przeciwdepresyjne. Swoje zastosowanie mają także leki z grupy trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (TLPD): amitryptylina i imipramina. 

Czy leki przeciwdepresyjne można stosować w ciąży?

Większość leków przeciwdepresyjnych przenika do mleka kobiecego w niewielkiej ilości ze względu na ich właściwości lipofilne, ale ich stężenie w mleku kobiecym jest małe. Uważa się zatem, że są one bezpieczne dla dziecka i można je stosować u kobiet karmiących piersią, nie przerywając karmienia. Co więcej, nie zaleca się również rutynowego monitorowania stężeń leków w osoczu niemowląt, ponieważ jest ono na tyle małe, że nie przekracza progu czułości większości testów laboratoryjnych. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że poszczególne preparaty różnią się między sobą tak zwanymi właściwościami farmakokinetycznymi, czasem półtrwania, zdolnością do kumulowania się oraz tak zwaną dawką względną (RID), która określa odsetek dawki przyjmowanej przez kobietę karmiącą piersią, którą z mlekiem kobiecym przyjmuje dziecko. Przyjmuje się, że w okresie karmienia piersią bezpiecznie można stosować lek, którego RID wynosi <10% [1]. 

Które antydepresanty są na pewno bezpieczne w czasie karmienia?

Aktualnie uważa się, że lekami z wyboru w przypadku depresji u kobiety karmiącej piersią są sertralina i paroksetyna, które charakteryzują się małą wartością wspomnianego wyżej wskaźnika, jakim jest dawka względna. Są stosowane od dłuższego czasu i jak dotąd nie zostały opisane poważne działania niepożądane występujące u dzieci karmionych mlekiem matki, która zażywała któryś z dwóch wymienionych leków. Uważa się, że bezpiecznymi lekami, należącymi do tej samej grupy jest citalopram i escitalopram. Jeśli chodzi o wspomnianą wyżej grupę TLPD, lekami z wyboru są amitryptylina i imipramina. W przypadku fluoksetyny, która charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa, nie zaleca się jej nawet w czasie laktacji ze względu na ryzyko istotnej kumulacji w organizmie niemowlęcia, a tym samym zwiększone ryzyko wywołania działań niepożądanych [2].

Co w przypadku leczenia fluoksetyną przed karmieniem piersią?

Zgodnie z obowiązującą zasadą, jeśli depresja jest dobrze kontrolowana, to nie powinno się zmieniać leku bez istotnego uzasadnienia. Jeśli matka chce karmić swoje dziecko piersią, to należy rozważyć zamianę leku, choć może się to wiązać z pogorszeniem objawów choroby. Można też rozważyć karmienie piersią bez zmiany leku, ale wtedy należy stosować lek w najmniejszej skutecznej dawce i monitorować uważnie dziecko pod kątem wystąpienia działań niepożądanych leku (sedacja, drżenie). W przypadku fluoksetyny zaleca się dodatkowo odciągnięcie mleka 8–9 h po przyjęciu leku i wylanie go, ponieważ wtedy stężenie leku w pokarmie jest największe [3].

Czy można stosować hydroksyzynę podczas karmienia piersią?

Odpowiedź na to pytanie jest krótka i brzmi: TAK. Hydroksyzyna opisywana jest jako lek dopuszczony w trakcie laktacji, nie obserwowano działań niepożądanych u karmionych dzieci [3].

Wyniki ostatnich badań wskazują, że nawet przy potencjalnie zwiększonym ryzyku wad wrodzonych u płodu lub innych działań niepożądanych, które mogą się pojawić u dziecka, całkowite ryzyko związane ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych w ciąży i podczas karmienia piersią jest niskie. Decyzję o wyborze rodzaju antydepresantu  należy podejmować ze szczególnie dużą rozwagą, ponieważ nieodpowiednie rozpoczęcie leczenia, jak i jego zaniechanie może mieć niekorzystne skutki dla pacjentki i jej dziecka.