Co to jest IBS?

Co to jest IBS, czyli inaczej zespół jelita drażliwego? IBS jest przewlekłym zaburzeniem czynnościowym przewodu pokarmowego. Charakteryzuje się nawracającym bólem związanym z nieprawidłowym funkcjonowaniem jelit. Diagnozę ustala się według tak zwanych kryteriów Rzymskich. Większość pacjentów (40-60%) cierpi nie tylko na dolegliwości jelitowe, ale też zaburzenia sfery pspychicznej takie jak depresja. Powodem tego jest między innymi znacznie obniżona jakość życia w związku z IBS. Choroba dotyka 11% populacji i nie jest specyficzna dla żadnego z rejonów geograficznych. Skąd zespół jelita drażliwego się bierze? Jakie są jakie przyczyny i objawy [1-3]?

Skąd bierze się zespół jelita drażliwego?

Przyczyny zachorowania na IBS są złożone. Po pierwsze obwinia się za to zaburzenia mikrobioty jelitowej. Zmniejsza się ilość bakterii szczepów Lactobacillus i Bifidobacterium, a zwiększa Escherichia coli, Streptococcus i Clostridium. Wynikiem tego jest powstanie nieprawidłowości w interakcji jelitowo-mózgowej. W przebiegu IBS obserwuje się niewłaściwą motorykę jelit, zwiększone odczuwanie bólu z przewodu pokarmowego (nadwrażliwość trzewna) oraz zaburzenia funkcji immunologicznych jelit. Podłożem IBS są czynniki genetyczne, ale także niewłaściwa dieta. Ciężko ustalić konkretne przyczyny zespołu jelita drażliwego. Z tego też powodu leczenie IBS jest skomplikowane. Co więcej, samej diagnozy i leczenia nie ułatwiają objawy IBS. Jakie są objawy IBS? Skąd mamy mieć pewność, że to zespół jelita drażliwego, a nie inne schorzenie układu pokarmowego [2,3]?

Objawy IBS – po czym poznać zespół jelita drażliwego?

Prawidłowe zdiagnozowanie IBS jest bardzo trudnym zadaniem. Lekarze często opierają się na eliminacji innych chorób i jeśli nie znajdują podstaw do nich, to często swoją uwagę kierują na IBS. Jakie są objawy IBS? Głównym objawem zespołu jelita drażliwego, będącym jednocześnie kryterium diagnozowania, jest nawracający ból brzucha. Jest on związany z wypróżnieniem, zmianą częstotliwości wypróżnienia, lub zmianą konsystencji kału. Warto wiedzieć, że często osoby cierpiące na to schorzenie zgłaszają ból z lewej strony brzucha. Ze strony układu pokarmowego bardzo częstym objawem są również wzdęcia. Jednak tak jak zostało wspomniane, nawet w obrębie układu pokarmowego objawy mogą być niespecyficzne. Czasami pacjent cierpi na wzdęcia, a czasami na zaparcia. Często doświadcza bólu z lewej strony, ale może to być też lokalizacja po prawej stronie lub po środku. Objawy najczęściej nasilają się w sytuacjach stresowych lub po zjedzeniu pokarmów, które są słabiej tolerowane. Częsty objaw IBS to także obecność śluzu w stolcu. Pacjenci z IBS mogą spotkać się z dolegliwościami niespecyficznymi typu:

• bóle głowy;
• nadmierna senność;
• częste, nocne oddawanie moczu;
• zaburzenia miesiączkowania;
• bóle w okolicach lędźwiowych.

IBS diagnozuje się na podstawie wywiadu. Nie ma odpowiednich testów, będących w stanie potwierdzić chorobę. Pod uwagę brana jest częstotliwość występowania dolegliwości. Co w takim razie stosować, aby zmniejszyć objawy IBS? Jakie probiotyki, leki rozkurczowe i produkty na zaparcia lub biegunki kupić w aptece [2,3]?

Probiotyki przy IBS – na co zwrócić uwagę?

Coraz większą uwagę w leczeniu IBS poświęca się probiotykom, które mogą wspierać równowagę mikrobioty jelitowej – jednego z kluczowych czynników zaburzonych w tym schorzeniu. Szczególne zainteresowanie budzi szczep Bifidobacterium longum (infantis) 35624®, który jako jeden z niewielu został dokładnie przebadany pod kątem wpływu na objawy IBS. Izolowany z przewodu pokarmowego zdrowej osoby, szczep ten wykazuje zdolność do zwiększania poziomu kwasu masłowego – związku odżywczego dla komórek nabłonka jelit i istotnego dla prawidłowej pracy jelit. Znajduje się on w probiotyku Symbiosys Alflorex. Poza tym szczepem, korzystne mogą być także inne probiotyki zawierające bakterie z rodzaju Lactobacillus, np. L. plantarum (np. Sanprobi IBS, Sanprobi Super Formula, Probiotix+ 10 IBS, Doppelherz med Na drażliwe jelita, Biotilac IBSin), jak również drożdże Saccharomyces boulardii (np. Enterol, Lakcid Entero, Dicoflor IBSIUM). Szczep Lactobacillus plantarum także wykazuje zdolność zwiększania produkcji kwasu masłowego w jelitach. Dla uzyskania efektów probiotyki zaleca się stosować przynajmniej przez 4–8 tygodni. Dobór konkretnego preparatu warto skonsultować z lekarzem, szczególnie w przypadku objawów mieszanych lub współistniejących chorób [5-7].

Biotilac IBSin, kapsułki

O produkcie

• produkt odpowiedni dla wegetarian;
• nie zawiera konserwantów, barwników, substancji zapachowych, glutenu;
• zwiększona stabilność i przeżywalność szczepów bakteryjnych;
• stanowi kombinację probiotyki i prebiotyku, czyli substancji odżywczych dla bakterii probiotycznych;
• zalecone proste dawkowanie;
• opakowanie wystarcza na 20 dni stosowania;
• dzięki specjalnej technologii, probiotyk jest chroniony przed szkodliwym działaniem kwasu solnego w żołądku.

Sanprobi IBS, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• probiotyk zawierający szczep Lactobacillus plantarum, który uważa się za skuteczny w łagodzeniu objawów bólu brzucha oraz wzdęć w przebiegu zespołu jelita drażliwego;
• polecany szczególnie dla tych osób, u których symptomy zespołu jelita drażliwego zbiegają się w czasie z PMS – może dochodzić wówczas do nieprzyjemnych skurczów jelit, uczucia “przepełnionego brzucha”, a nawet zaparć;
• produkt może być stosowany również przez nastolatki (jest bezpieczny do stosowania od 3. roku życia);
• nie zawiera glutenu, dlatego może być zażywany przez osoby borykające się z celiakią;
• występuej też w kroplach;
• zawartość kapsułki można rozpuścić w ostudzonej herbacie, mleku lub wodzie.

Jak leczyć IBS, czyli nadwrażliwość trzewną?

Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekła choroba układu pokarmowego, której leczenie wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego zarówno farmakoterapię, stosowanie probiotyków jak i modyfikację stylu życia. Wśród leków stosowanych w IBS wyróżniamy kilka grup. Leki rozkurczowe, takie jak hioscyna (Buscopan, Scopolan compositum, Buscopan Forte), mebeweryna (Duspatalin Gastro) i drotaweryna (No-Spa Max, Spastyna Max, Drotafemme forte), pomagają w łagodzeniu bólu brzucha poprzez redukcję skurczów jelit. W przypadku zaparć stosuje się makrogole (Dicopeg, Forlax), które zwiększają ilość wody w jelitach i ułatwiają pasaż treści jelitowej. Natomiast na biegunkę skuteczny jest loperamid (Stoperan, Loperamid Apteo, Laremid, Imodium instant), jednak jego długotrwałe stosowanie może prowadzić do powikłań, takich jak rozleniwienie jelit i chroniczne zaparcia. Przy problemach ze wzdęciami warto zastosować symetykon, który rozbija pęcherzyki gazu (np. Espumisan, Espumisan Max, Ulgix Wzdęcia Max, Spumax). Ciekawym lekiem na IBS jest Tribux Bio, który zawiera trimebutynę. To preparat, którego celem jest normalizacja pracy jelit i sprawdzi się dobrze przy naprzemiennych zaparciach i biegunkach. To wersja bez recepty, ale istnieje też lek na receptę, co wyjaśnimy w dalszej części.

Scopolan compositum, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• oprócz substancji rozkurczowej zawiera dodatkową substancję o działaniu przeciwbólowym;
• nie zawiera laktozy.

Duspatalin Gastro, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• jedyne dostępne tabletki na jelita z tą substancją bez recepty;
• zawiera laktozę.

Ulgix Wzdęcia Max, kapsułki

O produkcie

• wyrób medyczny;
• największa dawka symetykonu w jednej kapsułce;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• dostępne wersje zmniejszą dawką substancji czynnej;
• bez laktozy.

Ważne są także preparaty, które mają poprawić funkcjonowanie jelit i powinny być stosowane przez dłuższy czas. Jednym z nich jest maślan sodu, który wspiera regenerację nabłonka jelitowego i poprawia funkcjonowanie jelit, co może przynosić ulgę pacjentom z zaburzeniami mikroflory jelitowej (np. Debutir, Debutir forte, Rebutestin, Rebutestin forte, Gastrobutin IBS, Intesta Max, Butiner). Warto także sięgnąć po preparaty wspomagające trawienie, takie jak Iberogast – ziołowy lek poprawiający perystaltykę jelit i redukujący wzdęcia lub zamienniki, np. Igastrik. Korzystne działanie wykazują również probiotyki, które pomagają w odbudowie mikroflory jelitowej, co może zmniejszać objawy IBS.

Iberogast, krople doustne

O produkcie

• lek działa poprzez pobudzenie motoryki jelit, co dzieje się za sprawą wzmocnienia napięcia odcinków przewodu pokarmowego, które są osłabione;
• drugi kierunek działania polega na rozkurczaniu mięśni gładkich przewodu pokarmowego, co skutkuje uczuciem ulgi w bólu i towarzyszących wzdęciach bardzo częstych w zespole jelita drażliwego;
• iberogast stymuluje produkcję prostaglandyn, które chronią błonę śluzową żołądka. Ekstrakty roślinne zawarte w leku wykazują działanie przeciwzapalne, wiatropędne;
• przy długotrwałym stosowaniu może dojść do uszkodzenia wątroby, przy objawach takich jak zażółcenie oczu, bóle w nadbrzuszu powinno się udać do lekarza.

Igastrik, płyn doustny

O produkcie

• suplement diety;
• bogata kompozycja ziół, która poprawia trawienie;
• do stosowania od 12. roku życia;
• nie zawiera alkoholu;
• zawiera lukrecję – przy częstym i długotrwałym stosowaniu może podwyższać ciśnienie;
• dołączona miark, która ułatwia dawkowanie;
• nie stosować u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Debutir Forte, kapsułki twarde

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego;
• wysoka dawka maślanu sodu;
• występuje również w opakowaniu o mniejszej dawce;
• maślan sodu bierze udział w trawieniu za sprawą wpływu na florę jelitową przewodu pokarmowego;
• ma działanie przeciwzapalne polegające na hamowaniu cytokin zapalnych;
• przyspiesza gojenie nabłonka jelitowego i utrzymywanie jego prawidłowej struktury;
• skutki uboczne stosowania preparatu Debutir nie są znane. Preparat jest uważany za bezpieczny;
• ze względu na tak złożony mechanizm działania, Debutir zaczyna działać dopiero po jakimś czasie od rozpoczęcia terapii. Jest to preparat, który przyjmujemy przez długi okres, aby przyniosło spodziewane efekty.

Ibesan maślan, kapsułki

O produkcie

• żywność specjalnego przeznaczenia medycznego
• producent specjalizujący się w IBS;
• stosunkowo wysoka cena;
• niska zawartość maślanu sodu;
• trzeba przyjmować sporo kapsułek dziennie;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 7. roku życia;
• u dorosłych dawkowanie to nawet do 4. kapsułek na dobę;
• stosować przez 3. miesiące;
• istnieje wersja o większej zawartości maślanu sodu – Ibesan maślan forte.

Leki na IBS na receptę

Oprócz leków bez recepty w leczeniu zespołu jelita drażliwego (IBS) często stosuje się również preparaty dostępne wyłącznie na receptę. Wśród leków na receptę na IBS znajdują się substancje normalizujące perystaltykę jelit, takie jak trimebutyna (Tribux, Ircolon, Debridat, Debretin). W celu zmniejszenia skurczów jelit stosuje się także leki rozkurczowe, np. mebewerynę (Auroverin MR, Duspatalin Retard). Dodatkowo, przy problemach ze wzdęciami i skurczami skuteczny może być preparat łączący alwerynę z symetykonem (Meteospasmyl) lub sam symetykon, który można kupić bez recepty (Espumisan, Ulgix Wzdęcia Max, Spumax).

Ważnym elementem leczenia są także leki przeciwdepresyjne, zwłaszcza trójpierścieniowe (amitryptylina, doksepina) oraz inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), które wpływają na oś mózgowo-jelitową i mogą łagodzić dolegliwości bólowe oraz poprawiać nastrój pacjenta.

Antydepresanty a jelita – czy pomagają na zespół jelita drażliwego?

Leki przeciwdepresyjne coraz częściej znajdują zastosowanie w leczeniu zespołu jelita drażliwego (IBS), szczególnie u pacjentów z cięższymi objawami bólowymi i zaburzeniami osi mózgowo-jelitowej. Serotonina, jeden z kluczowych neuroprzekaźników regulujących nastrój, pełni także istotną rolę w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego. Jej zaburzenia mogą prowadzić do nieprawidłowej motoryki jelit, nadwrażliwości trzewnej i nasilenia dolegliwości bólowych. Właśnie dlatego w niektórych przypadkach IBS lekarze zalecają stosowanie antydepresantów. Należy zaznaczyć, że nie jest to leczenie I rzutu. Jakie antydepresanty stosuje się na IBS [4]?

Najczęściej stosowane są trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD), takie jak amitryptylina (Amitryptylinum VP) czy doksepina (Doxepin TEVA), które pomagają zmniejszyć nadwrażliwość jelit i działają przeciwbólowo. Co ciekawe, wykazują działanie rozkurczowe i znajdują zastosowanie w leczeniu IBS z przewagą biegunek. Alternatywnie stosuje się inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), takie jak escitalopram (Depralin, Elicea) oraz sertralina (Asentra, Zoloft), które mogą poprawiać funkcjonowanie osi mózgowo-jelitowej, zwłaszcza u osób z IBS współistniejącym z lękiem i depresją. Warto jednak pamiętać, że antydepresanty w IBS są stosowane tylko wtedy, gdy zachodzi taka potrzeba, ponieważ mogą powodować skutki uboczne, takie jak senność, suchość w ustach czy zmiany w motoryce jelit. Decyzję o ich włączeniu powinien podjąć lekarz, dostosowując terapię do indywidualnych potrzeb pacjenta [4].

Dbaj o dietę i styl życia przy IBS

Jednym z kluczowych elementów terapii zespołu jelita drażliwego (IBS) jest odpowiednia dieta. Za najbardziej skuteczny model żywienia uznaje się dietę low-FODMAP, która ogranicza spożycie fermentujących cukrów mogących nasilać objawy, takie jak wzdęcia, bóle brzucha i zaburzenia rytmu wypróżnień. Stosowanie tej diety sprzyja regulacji pracy jelit, zmniejsza ilość gazów w przewodzie pokarmowym i może znacząco poprawić samopoczucie osób cierpiących na IBS. Wskazane jest unikanie produktów przetworzonych, które mogą dodatkowo podrażniać układ pokarmowy [2,3].

Badania wykazują, że pacjenci z IBS borykający się z nadwagą często zauważają złagodzenie objawów po redukcji masy ciała. Odpowiednia waga może wspomóc prawidłowe funkcjonowanie jelit, dlatego warto zadbać o zdrowe nawyki żywieniowe. Oprócz diety istotną rolę odgrywa także redukcja stresu oraz regularna aktywność fizyczna, które mogą przyczynić się do poprawy funkcji przewodu pokarmowego i zwiększenia komfortu życia osób z zespołem jelita drażliwego [2,3].

Podsumowanie

Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekłe zaburzenie przewodu pokarmowego, objawiające się bólem brzucha, wzdęciami, zaparciami lub biegunkami. W leczeniu IBS stosuje się probiotyki (np. Symbiosys Alflorex, Dicoflor IBSIUM, Sanprobi IBS, Biotilac IBSin), leki rozkurczowe (Buscopan, No-Spa), regulujące pracę jelit (Tribux, Duspatalin) oraz, w niektórych przypadkach, antydepresanty na IBS, które poprawiają funkcjonowanie osi mózgowo-jelitowej. Wsparcie dla mikroflory jelitowej zapewniają probiotyki i maślan sodu (Debutir, Intesta), a trawienie wspomagają preparaty roślinne, jak Iberogast. Skuteczne leczenie IBS wymaga indywidualnego podejścia, dlatego warto skonsultować się z lekarzem, aby dobrać odpowiednie leki i złagodzić objawy.