Na co pomaga czosnek? Poznaj jego właściwości lecznicze

Czosnek pospolity (Allium sativum L.) to roślina powszechnie używana w kuchni jako przyprawa. W lecznictwie wykorzystuje się cebulę czosnku zarówno w postaci sproszkowanej, jak i w formie wyciągu [1]. Jest to jedna z najstarszych znanych roślin leczniczych, która od wieków znajduje szerokie zastosowanie w medycynie naturalnej dzięki swoim cennym właściwościom prozdrowotnym. Oto najważniejsze właściwości lecznicze czosnku:

• wspomaga układ odpornościowy;
• wykazuje działanie przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze (jest nazywany naturalnym antybiotykiem);
• nieznacznie obniża ciśnienie tętnicze krwi;
• pomaga utrzymać prawidłowe stężenie cholesterolu we krwi [1,2].

Co zawiera czosnek?

Czosnek zawiera około 2 tysięcy składników czynnych. Tymi, które nadają roślinie charakterystyczny zapach oraz odpowiadają za większość właściwości leczniczych, są organiczne związki siarki. Powstają podczas rozkładu alliny pod wpływem enzymów. Są to przede wszystkim to allicyna, ajoen, sulfidy allilowe i sulfidy propylowe. Enzymy zaczynają przekształcać allinę kiedy główka czosnku zostaje zmiażdżona. Powstałe w ten sposób związki mają silne działanie antybakteryjne, dzięki czemu roślina zyskuje właściwości antybiotyczne. Innymi składnikami, jakie zawiera czosnek, są witaminy (C, B₁, B₂, PP, A) oraz związki mineralne takie jak: wapń, żelazo, miedź, magnez, nikiel, kobalt, chrom, selen i german [3,4].

Czy czosnek to naturalny antybiotyk?

Przede wszystkim za działanie bakteriobójcze odpowiadają związki siarki, które powstają podczas rozkładu alliny. Badania dowiodły, że roślina wykazuje działanie wobec wielu bakterii zarówno Gram-dodatnich, jak i Gram-ujemnych. Zauważono działanie na takie gatunki jak Salmonella, Eschericha, Staphylococcus, Streptococcus, Clostridium i Mycobacterium tuberculosis. W dodatku czosnek jest w stanie zlikwidować bakterie oporne na antybiotyki, takie jak Staphylococcus aureus. Bakterie zazwyczaj nie są w stanie wytworzyć oporności przeciwko związkom siarki występującym w czosnku. W badaniach in vitro dowiedziono, że roślina ma także działanie przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze i przeciwrobacze [3,5].

Różnice w składzie czosnku. Czym się różni świeży czosnek od suszonego?

Czosnek można spożywać pod wieloma postaciami, jednakże mogą się one różnić zawartością substancji czynnych. W poniższej tabeli przedstawione zostały zawartości związków siarki dla różnych postaci tej rośliny:

Czosnek — przeciwwskazania. Kto powinien unikać czosnku?

Czosnek posiada właściwości antyagregacyjne, w związku z tym jego stosowanie nie jest bezpieczne dla osób zażywających leki powodujące rozrzedzenie krwi, takie jak Acard, Polocard, Plavix czy Warfin. Może również powodować hamowanie aktywności cytochromów wątrobowych, więc zażywając leki metabolizowane przez wątrobę, należy zachować szczególną ostrożność. Najczęściej spotykanym działaniem niepożądanym jest nieświeży oddech, występujący zwłaszcza po spożyciu świeżej rośliny. U niektórych osób mogą pojawić się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego [3,6].

Czy można stosować tabletki z czosnkiem podczas ciąży?

Brakuje danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania tych preparatów w okresie ciąży, dlatego nie zaleca się ich stosowania podczas ciąży, bez konsultacji z lekarzem. Nie zaleca się również ich stosowania w okresie karmienia piersią. Związki siarkowe czosnku przechodzą do mleka matki, powodując zmianę jego zapachu [1,7].

Które tabletki z czosnkiem wybrać?

Na rynku aptecznym dostępnych jest wiele preparatów zawierających czosnek, zarówno w formie leków bez recepty, jak i suplementów diety, które różnią się między sobą składem, zawartością substancji czynnych, a także dawkowaniem i wskazaniami. Poniżej przedstawiliśmy niektóre z nich:

Alliofil, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• 1 tabletka zawiera 200 mg sproszkowanej cebuli czosnku i 53,5 mg sproszkowanego liścia pokrzywy;
• jest stosowany profilaktycznie i wspomagająco w łagodnych infekcjach górnych dróg oddechowych;
• u młodzieży poniżej 18. roku życia dopuszcza się stosowanie leku po uprzedniej konsultacji z lekarzem;
• nie jest zalecany u kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• dorośli 3 razy dziennie po 1 tabletce (maksymalnie przez 6 miesięcy);
• dostępny w opakowaniach po 30 tabletek [8].

Tabletki z czosnku Labofarm, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• 1 tabletka zawiera 300 mg cebuli czosnku;
• preparat może być stosowany w profilaktyce miażdżycy, w łagodnych postaciach hiperlipidemii i hipercholesterolemii, w zapobieganiu starczym zmianom naczyń krwionośnych oraz w początkowym okresie infekcji górnych dróg oddechowych;
• lek może być stosowany od 12. roku życia;
• nie jest zalecany dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• lek jest stosowany profilaktycznie 2-3 razy dziennie po 1-2 tabletki, a w przypadku infekcji górnych dróg oddechowych 2 tabletki 3-4 razy dziennie;
• dostępny w opakowaniach po 60 tabletek [9].

Alliofil forte, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• 1 kapsułka zawiera 350 mg czosnku pospolitego (Allium sativum) i 50 mg pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica);
• suplement wspomaga odporność i może być stosowany wspomagająco w infekcji górnych dróg oddechowych;
• nie należy stosować u dzieci i kobiet w ciąży;
• może być stosowany przez osoby dorosłe 1-2 kapsułki na dobę;
• dostępny w opakowaniach po 30 kapsułek [10].

Czosnek Forte bezzapachowy Oleofarm, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• 1 kapsułka zawiera 15 mg maceratu olejowego z czosnku, co odpowiada 825 mg, standaryzowany na 0,3 mg alliiny;
• preparat wspomaga prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, pracę serca i utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi;
• może być stosowany od 6. roku życia;
• dzieci powyżej 6. roku życia stosują 1 kapsułka dziennie, a dorośli 2 kapsułki dziennie;
• dostępny w opakowaniach po 60 kapsułek [11].

Naturell Czosnek forte bezzapachowy, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• 1 kapsułka zawiera 2 mg ekstraktu z czosnku, co odpowiada 400 mg czosnku i 100 j.m. witaminy D;
• preparat wspomaga odporność oraz właściwy poziom cholesterolu;
• może być stosowany od 6. roku życia;
• kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem tego preparatu;
• dzieci powyżej 6. roku życia stosują 1 kapsułka dziennie, a dorośli 1-2 kapsułki dziennie;
• nie zawiera cukru, glutenu i laktozy;
• dostępny w opakowaniach po 90 kapsułek [12].

Olimp Garlicin, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• 1 kapsułka zawiera 200 mg ekstraktu z czosnku standaryzowanego na 4 mg alicyny, 7 mg tiosulfinatów, 7 mg alliny i 7,6 mg gamma-glutamylocysteiny;
• preparat wspomaga prawidłowe funkcjonowanie serca i układu krążenia, wpływa na utrzymanie prawidłowego poziomu cholesterolu i poprawia odporność;
• preparat przeznaczony dla osób dorosłych;
• kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny zażywać preparatu;
• dorośli stosują 1 kapsułkę dziennie;
• dostępny w opakowaniach po 30 kapsułek [13].

Solgar Olejek czosnkowy, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• 1 kapsułka zawiera 218 mg oleju z krokosza barwierskiego i 1 mg olejku czosnkowego skoncentrowanego (z ok. 500 mg świeżego czosnku);
• produkt wykazuje działania antywirusowe, przeciwbakteryjne, przeciwzakrzepowe i przeciwmiażdżycowe oraz wzmacnia odporność organizmu;
• preparat przeznaczony dla osób dorosłych;
• kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem tego preparatu;
• stosuje się 1 kapsułkę na dobę;
• produkt nie zawiera glutenu, cukru, soli oraz skrobi;
• preparat jest produkowany bez użycia sztucznych substancji konserwujących, zapachowych i barwiących;
• dostępny w opakowaniach po 100 kapsułek.

Na rynku dostępne są preparaty z czosnkiem w dwóch kategoriach: zarejestrowane leki OTC, których jakość jest potwierdzona badaniami klinicznymi, oraz suplementy diety. Nie oznacza to jednak, że na starcie należy skreślać suplementy diety – niektóre z nich mają starannie opracowane składy i zawierają standaryzowane ilości substancji czynnych. Preparaty mogą zawierać czosnek w różnych postaciach: sproszkowany, w formie suchych i olejowych wyciągów albo jako olejek czosnkowy. Dla osób, którym zależy na uniknięciu charakterystycznego zapachu czosnku, dobrym wyborem będą preparaty zawierające bezzapachowy wyciąg. Ponieważ za działanie czosnku odpowiada głównie allicyna, warto zwrócić szczególną uwagę na preparaty, które mają standaryzację na zawartość tej substancji czynnej – daje to pewność, że produkt zawiera odpowiednią ilość składnika aktywnego.

Czy czosnek szkodzi na wątrobę?

Według dostępnych informacji, czosnek nie szkodzi wątrobie, jeśli jest spożywany w normalnych ilościach. Czosnek jest silnym antyoksydantem, wspomaga wydzielanie żółci, reguluje florę jelitową i posiada właściwości przeciwbakteryjne. Jednak nadmierne spożycie czosnku, choć rzadko występujące, może podrażniać wątrobę ze względu na jego wysoką zawartość siarki.

Z jakimi lekami nie łączyć czosnku?

Niektóre leki mogą oddziaływać z czosnkiem i osłabiać lub wzmagać ich działanie. Niektóre leki, z którymi nie należy łączyć czosnku to:

• leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna, heparyna i klopidogrel, ponieważ czosnek ma właściwości rozrzedzające krew i może zwiększać ryzyko krwawienia;
• NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne), takie jak kwas acetylosalicylowy (aspiryna) i ibuprofen, ponieważ w połączeniu z czosnkiem mogą zwiększyć ryzyko krwawienia;
• leki obniżające poziom cukru we krwi, ponieważ czosnek może zwiększyć ich skuteczność i prowadzić do hipoglikemii (zbyt niskiego poziomu cukru we krwi).

Podsumowanie

Czosnek, dzięki zawartości związków siarki, jest naturalnym antybiotykiem o udowodnionym działaniu przeciwbakteryjnym, przeciwwirusowym i przeciwgrzybiczym, dlatego możesz stosować go wspomagająco podczas przeziębienia i w celu wzmocnienia odporności. Pamiętaj jednak, że jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, przeciwzapalne lub przeciwcukrzycowe, skonsultuj się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji czosnkiem, gdyż może on wchodzić w interakcje z tymi lekami. Na rynku znajdziesz wiele preparatów z czosnkiem – od leków OTC po suplementy diety – wybierając któryś z nich, zwróć szczególną uwagę na zawartość allicyny i standaryzację składu, a jeśli przeszkadza Ci charakterystyczny zapach, rozważ preparaty bezzapachowe. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny zachować szczególną ostrożność i skonsultować stosowanie czosnku i jego preparatów z lekarzem, natomiast dla pozostałych osób czosnek jest bezpiecznym rozwiązaniem, o ile jest spożywany w rozsądnych ilościach.