Tetracykliny – co to za antybiotyki?

Tetracykliny to antybiotyki o szerokim spektrum działania. Są skuteczne wobec bakterii Gram+ i Gram-, tlenowych oraz beztlenowych, ale także np. pierwotniaków. Jedne z pierwszych tetracyklin, takie jak chlorotetracyklina i oksytetracyklina zostały dopuszczone do obrotu już w latach 50. XX wieku [1].

Antybiotyki z grupy tetracyklin — nazwy

Charakterystyczną cechą antybiotyków z grupy tetracyklin jest obecność w nazwie członu „-cyklina”. Możemy tutaj wyróżnić naturalne antybiotyki, takie jak oksytetracyklina i tetracyklina oraz półsyntetyczne substancje, np. doksycyklina, minocyklina, metacyklina, rolitetracyklina i lymecyklina. Nazwy preparatów tetracyklin zostaną przedstawione w dalszej części artykułu w Tabeli 1 [2].

Jeśli chodzi o długość działania leków, rozumianą jako okres półtrwania, czyli czas, po którym stężeniu leku w organizmie spadnie o 50%, to naturalne tetracykliny działają najkrócej (np. tetracyklina około 8 godzin), a półsyntetyczne, jak np. doksycyklina znacznie dłużej (około 20 godzin) [3,4].

Tabela 1. Wybrane antybiotyki z grupy tetracyklin i ich nazwy.

Jak działają tetracykliny?

Tetracykliny, jak to antybiotyki, działają wobec bakterii. Ta grupa posiada działanie bakteriostatyczne. Chodzi w tym o to, że tetracykliny nie zabijają bakterii, ale hamują ich wzrost i namnażanie. Tetracykliny oddziałują na poziomie rybosomu bakteryjnego i w skrócie opisując mechanizm działania, hamują syntezę białek [1].

Kiedy stosować tetracykliny?

Ze względu na swoje szerokie spektrum działania tetracykliny stosuje się w wielu poważnych infekcjach. Są to antybiotyki, które dobrze przedostają się do różnych tkanek i narządów, np. do płynu stawowego, opłucnego, otrzewnowego lub zatok. Podawane doustnie mogą leczyć nawet infekcje Ośrodkowego Układu Nerwowego. Tabela 2 przedstawia wybrane schorzenia, w których stosuje się tetracykliny [1,2,5].

Tabela 2. Wybrane jednostki chorobowe z zaleceniami stosowania antybiotyków z grupy tetracyklin [1,2,5].

O czym pamiętać podczas przyjmowania tetracyklin?

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej podczas terapii antybiotykami z grupy tetracyklin dochodzi do zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak ból brzucha, nudności, biegunka i wymioty [2,5].

Istnieją przypadki wystąpienia wrzodów przełyku, dlatego zaleca się przyjmować tetracykliny, popijając je szklanką wody i nie kłaść się po zażyciu przez pewien czas [2,5].

Unikaj słońca!

Podczas terapii tetracyklinami należy unikać ekspozycji na promienie słoneczne. Niestety są to antybiotyki fotouczulające. Najczęściej dochodzi do nadmiernego opalenia się (niewspółmiernego z przebywaniem na słońcu) połączonego z mocnym swędzeniem i pieczeniem skóry oraz zaczerwienieniem. Intensywność zależy od dawki stosowanego antybiotyku i długości terapii, ale objawy fotouczulenia mogą pojawić się nawet kilka minut po ekspozycji na słońce [5].

Czasami niestety objawy mogą być duże i prowadzić nawet do powstania niebezpiecznych pęcherzy, które pozostawiają nieestetyczne przebarwienia, trudne do usunięcia. Jeśli leczysz się antybiotykami tetracyklinowymi i musisz przebywać na słońcu, to zastosuj filtr przeciwsłoneczny – minimum SPF50 [5].

Działanie hepatotoksyczne i nefrotoksyczne

Niestety tetracykliny nie są polecane osobom z niewydolnością nerek i wątroby. Wyjątkiem jest doksycyklina (i minocyklina), która może być podawana ludziom z niewydolnością nerek – jednak nie w dawkach maksymalnych [1,2].

Ryzyko wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego

Istnieją również doniesienia o przypadkach nadciśnienia wewnątrzczaszkowego u ludzi, którzy przez długi czas stosują tetracykliny. Objawia się ono bólem i zawrotami głowy oraz zaburzeniami widzenia [2,5].

Przebarwienia tetracyklinowe

Tetracyklin nie można stosować u dzieci do 12. roku życia oraz kobiet ciężarnych i karmiących piersią. Wiąże się to z ryzykiem wystąpienia przebarwień tetracyklinowych, czyli przebarwień zębów [2,5].

Tetracykliny wiążą się z jonami wapnia i odkładają się w wapniejących obszarach kości, zębów, a nawet paznokci. Z tego powodu, oprócz przebarwień tetracyklinowych zębów, mogą prowadzić do niedorozwoju szkliwa (brak lub nieprawidłowa grubość) i zaburzenia wzrostu kości. Tetracykliny przechodzą przez łożysko matki i odkładają się, np. w zawiązkach zębów u dzieci [5].

Interakcje lekowe z tetracyklinami

Jeśli przyjmujesz inne leki i zostały włączone tetracykliny, to musisz pamiętać, że w niektórych przypadkach może dojść do interakcji lekowych. Poniżej prezentujemy najczęściej spotykane:

• Doustne retinoidy (np. izotretynoina – Izotek) – ryzyko wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego.
• Leki zobojętniające kwas żołądkowy z solami glinu lub magnezu (np. Maalox, Manti) – zmniejszenie działania tetracyklin. Zachować minimum 3-godzinny odstęp podczas stosowania obu leków.
• Jony cynku, żelaza, wapnia – zmniejszenie działania tetracyklin. Najlepiej zachować 3-godzinny odstęp. Warto pamiętać też o pożywieniu. W nabiale znajduje się dużo wapnia, dlatego należy również zachować wspomniany odstęp, aby nie zmniejszyć wchłaniania tetracyklin.
• Karbamazepina (Tegretol, Amizepin, Finlepsin, Neurotop Retard) – zmniejszenie stężenia doksycykliny we krwi.
• Warfaryna (Warfin) – zwiększenie efektywności leku. Należy monitorować parametry krzepnięcia krwi [5].

Tetracykliny a alkohol

Jak spożycie alkoholu wpływa na działania tetracyklin. Najlepiej przyjąć zasadę, żeby nie łączyć leków z alkoholem. Jednak spójrzmy, co na ten temat mówią badania.

Spożywanie alkoholu razem z tetracykliną powoduje zwiększenie jej stężenia w organizmie. Lek szybciej wchłania się do organizmu, co może spowodować nasilone działania niepożądane [6].

Picie alkoholu i przyjmowanie doksycykliny może zmniejszyć jej efekt działania. Dochodzi wtedy do spadku okresu półtrwania. U alkoholików stężenie doksycykliny może być niewystarczające do efektywnego leczenia i w takim przypadku można rozważyć zwiększenie dawki [6].