Czym są sertralina i paroksetyna?

Sertralina i paroksetyna należą do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Jest to popularna grupa substancji wykorzystywana w leczeniu depresji. Warto zaznaczyć, że zarówno sertralina, jak i paroksetyna, są substancjami o silnym działaniu, dostępnymi tylko na receptę lekarską. Ich stosowanie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza. Pacjent nie powinien samodzielnie modyfikować ich dawkowania [1,2]. 

Jakie działanie ma sertralina i paroksetyna?

Sertralina i paroksetyna należą do grupy SSRI. Leki należące do tej grupy blokują transport serotoniny do komórek nerwowych. W konsekwencji rośnie stężenie serotoniny w ośrodkowym układzie nerwowym. Serotonina to ważny neuroprzekaźnik, pełniący istotne funkcje dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jest szczególnie ważna w regulacji nastroju [1,2].

Pomimo zbliżonego mechanizmu działania, istnieją drobne różnice w mechanizmie działania tych dwóch substancji. 

Paroksetyna jest jednym z najsilniejszych SSRI, czyli ma bardzo wysokie powinowactwo do transportera serotoniny (SERT). Prowadzi to do znaczących wzrostów poziomu serotoniny w synapsach. Z kolei sertralina ma mniejsze powinowactwo do SERT od paroksetyny. Prowadzi to do stabilnego i mniej intensywnego wzrostu poziomu serotoniny w porównaniu do paroksetyny. Dodatkowo paroksetyna wykazuje działania antycholinergiczne, czyli blokuje receptory acetylocholiny. Może to powodować skutki uboczne, takie jak suchość w ustach czy zaparcia. Z kolei sertralina ma słabe działanie hamujące wychwyt zwrotny dopaminy (DAT) [1,2].

Jakie skutki uboczne ma sertralina i paroksetyna?

Ponieważ obydwie substancje należą do tej samej grupy leków, mają podobne skutki uboczne, chociaż występują pewne różnice. Sertralina może powodować m.in. nudności, biegunki, bezsenność, nadmierne pocenie się czy zmniejszenie apetytu. Z kolei paroksetyna częściej może powodować przyrost masy ciała, senność, suchość w ustach, zaparcia czy obniżenie libido. Obydwie substancje mogą za to powodować bóle i zawroty głowy, uczucie zmęczenia, jak również stany lękowe, w szczególności na początku leczenia [1,2]. 

Kiedy stosuje się obie substancje?

Są one głównie stosowane w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych. Dokładniej są wskazane w leczeniu epizodów depresji, lęku napadowego, fobii społecznych, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Wybór leku przez lekarza powinien być poparty wcześniejszą historią leczenia pacjenta i reakcją jego organizmu na poszczególne leki [1,2].

Jak wygląda dawkowanie sertraliny i paroksetyny?

Dawkowanie tych leków zawsze ustala lekarz i należy go bezwzględnie przestrzegać. Nie wolno samodzielnie modyfikować dawki, bo może to doprowadzić do poważnych skutków ubocznych. Sertralina może być stosowana już przez dzieci od 6 roku życia w dawce od 25 mg, do 50 mg na dobę od 12 roku życia. Lekarz może jednak zadecydować o stopniowym zwiększaniu leku do maksymalnej dawki 200 mg na dobę. Powinno się ją stosować raz dziennie, rano lub wieczorem popijać szklanką wody [1]. 

Paroksetyna z kolei nie powinna być stosowana u dzieci i młodzieży. Badania kliniczne wykazały, że jej stosowanie przed 18 rokiem życia zwiększało ryzyko zachowań agresywnych oraz samobójczych. Zwykle stosuje się 20 mg paroksetyny dziennie. Po upływie co najmniej kilku tygodni stosowania leku lekarz może zadecydować o stopniowym zwiększaniu dawki. Maksymalna dawka dobowa nie powinna jednak przekraczać 60 mg na dobę [2]. 

Porównanie profilów bezpieczeństwa sertraliny i paroksetyny

Obie substancje mają różne profile bezpieczeństwa. Przyjrzyjmy im się bliżej.

Ciąża i karmienie piersią

Substancji tych nie można samodzielnie odstawiać, dlatego pacjentka planująca ciążę lub w niej będąca powinna być pod stałą kontrolą lekarza. Musi on ocenić ryzyko i korzyści płynące ze stosowania tych leków. Tym bardziej że mogą one prowadzić do powstania groźnych wad płodu (szczególnie w ostatnich trzech miesiącach ciąży). Podobnie w przypadku karmienia piersią, nie zaleca się stosowania tych preparatów [1,2]. 

Prowadzenie pojazdów

Leki zawierające sertralinę lub paroksetynę mogą niekorzystnie wpływać na prowadzenie pojazdów. Mogą prowadzić do zaburzenia równowagi, osłabienia refleksu czy zawrotów głowy, dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas ich stosowania oraz prowadzenia pojazdów mechanicznych [1,2]. 

Interakcje z alkoholem

Nie powinno łączyć się tych leków z alkoholem. Spożycie alkoholu podczas terapii może prowadzić do nadmiernej senności, zaburzeń koncentracji czy zawrotów głowy [1,2].

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

Dane literaturowe nie wskazują na konieczność zmiany dawki sertraliny u pacjentów w podeszłym wieku lub cierpiących na zaburzenia nerek. Jak najmniejsze dawki należy zastosować u pacjentów z niedoczynnością wątroby. W przypadku paroksetyny u seniorów maksymalna dawka nie powinna przekroczyć 40 mg na dobę. Z kolei u pacjentów z zaburzeniami wątroby lub nerek należy stosować jak najmniejsze możliwe dawki [1,2]. 

Drogi podania i zamienniki sertraliny 

Sertralina występuje pod postacią tabletek w dwóch dawkach, 50 i 100 mg. W aptekach można znaleźć sertralinę pod następującymi nazwami handlowymi: Sertralina Krka, Asertin, Asentra, Setaloft, Zoloft, Sertagen, Zotral, Sertranorm, Miravil czy Sertraline Aurovitas.

Drogi podania i zamienniki paroksetyny 

Paroksetyna występuje pod postacią tabletek w dwóch dawkach, 20 i 40 mg. W aptekach można znaleźć ją pod nazwami handlowymi: Paroxinor, Parogen, Rexetin, Paxtin, Arketis, Xetanor, Seroxat, Paroxetine Aurovitas, Paroxetine Aurobindo.

Podsumowanie

Paroksetyna i sertralina są często stosowanymi lekami przeciwdepresyjnymi z grupy SSRI. Są one dosyć skuteczne, ale niosą za sobą potencjalne działania niepożądane. Pod żadnym pozorem nie wolno samodzielnie przerywać leczenia lub modyfikować dawek. Efekt odstawienia może być groźny dla zdrowia pacjenta.