Metamizol sodowy czy ibuprofen – który lek wybrać w leczeniu bólu i gorączki?

Data publikacji:

Ostatnia aktualizacja:

Metamizol czy ibuprofen – który lek przeciwbólowy wybrać?

Pyralgina, Ibum, Ibuprom, Axoprofen – to produkty dobrze znane wśród większości pacjentów. Te przykładowe preparaty handlowe zawierają w swoim składzie metamizol sodowy lub ibuprofen. Kiedy stosować te leki i czy można je łączyć?
Metamizol czy ibuprofen – który lek przeciwbólowy wybrać?

Metamizol i ibuprofen, czyli jak działają te znane leki?

Metamizol, jak i ibuprofen to bardzo popularne leki, kupowane na co dzień w aptekach. Nic dziwnego, ponieważ obydwie substancje są często pierwszym wyborem w leczeniu bólu oraz gorączki. Metamizol i ibuprofen wchodzą w skład wielu powszechnie znanych preparatów handlowych, w których występują pojedynczo lub w skojarzeniu z innymi lekami [1,2].

Metamizol a ibuprofen – czym się różnią?

Ibuprofen jest zaliczany do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) – działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie.  Metamizolu nie zalicza się do grupy NLPZ ze względu na słaby efekt przeciwzapalny. W lecznictwie wykorzystuje się głównie działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, a także rozkurczające mięśnie gładkie ścian naczyń krwionośnych, przewodu pokarmowego oraz dróg moczowych. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że metamizol ulega w organizmie przekształceniu do aktywnej formy – MAA, czyli 4-N-metyloaminoantypiryny.

Choć mechanizm działania ibuprofenu i metamizolu jest odmienny, można zauważyć pewne podobieństwa. Mianowicie, obydwa leki działają na enzym cyklooksygenazę (COX) występujący w różnych izoformach (COX-1, COX-2, COX-3), jednak odbywa się to w różnym stopniu. To skutkuje obniżeniem poziomu prostaglandyn, które są odpowiedzialne za powstawanie bólu i stanu zapalnego. 

Ibuprofen to, w porównaniu do metamizolu, słabszy lek przeciwbólowy, ale działający silniej przeciwzapalnie. Metamizol sodowy jest z kolei mocniejszym środkiem przeciwbólowym i rozkurczowym (co jest związane m.in. z dodatkowym wpływem na układ kannabinoidowy), ale znacznie słabiej redukuje stan zapalny [1,2].

Jakie skutki uboczne ma ibuprofen i metamizol?

Choć krótkotrwałe leczenie ibuprofenem i metamizolem jest uważane za bezpieczne, przewlekłe stosowanie może powodować wystąpienie działań niepożądanych. 

Ibuprofen może niekorzystnie wpływać na:

  • przewód pokarmowy – nudności, wymioty, biegunka lub zaparcia, a także nadżerki i owrzodzenia błony śluzowej przewodu pokarmowego to typowe dla NLPZ, ale występujące niezbyt często lub rzadko skutki uboczne; 
  • nerki – lek zmniejsza działanie ochronne prostaglandyn na nerki, co może prowadzić do uszkodzenia tego narządu, aczkolwiek ryzyko jest niewielkie;
  • układ sercowo-naczyniowy – lek zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia tzw. incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak np. zawał mięśnia sercowego lub udar mózgu [1,3].

Metamizol może negatywnie oddziaływać na:

  • szpik kostny – agranulocytoza to rzadki, ale możliwy skutek uboczny długotrwałego stosowania metamizolu sodowego. Polega na obniżeniu liczby granulocytów (jest to jeden z kilku rodzajów białych krwinek) we krwi, co może doprowadzać do infekcji, sepsy, a w skrajnych przypadkach do zgonu. Lek może również doprowadzać do trombocytopenii (niska liczba trombocytów, czyli płytek krwi) oraz pancytopenii (niska liczba płytek krwi, białych krwinek – leukocytów oraz czerwonych krwinek – erytrocytów);
  • wątrobę – lek może wywoływać tzw. polekowe uszkodzenie wątroby, co jest rzadkim, ale możliwym powikłaniem, które występuje z reguły od kilku dni do kilku miesięcy po rozpoczęcia leczenia;
  • układ sercowo-naczyniowy – spadek ciśnienia tętniczego jest dość częstym działaniem niepożądanym po dożylnym zastosowaniu metamizolu. Wynika to z mechanizmu rozkurczającego ściany naczyń krwionośnych [2,4].

Kiedy stosować ibuprofen, a kiedy metamizol?

Ibuprofen jest wskazany w leczeniu bólu różnego pochodzenia, o małym bądź umiarkowanym nasileniu. Dotyczy to m.in. bólu głowy (w tym bólu migrenowego i napięciowego), bólu zębów, bólu w obrębie mięśni, stawów oraz kości, a także bólu i gorączki pojawiających się podczas przeziębienia i grypy. 

Ibuprofen możesz stosować również w celu złagodzeniu bólu menstruacyjnego [3]. Metamizol sodowy jest skuteczny w terapii bólu o dużym nasileniu oraz gorączki. Możesz po niego sięgnąć także wtedy, gdy stosowanie innych leków (np. paracetamolu, ibuprofenu) nie daje efektu lub jest przeciwwskazane [4].

Dawkowanie i czas działania 

Ibuprofen

Dawkowanie ibuprofenu jest zależne od wieku oraz masy ciała. Jest to ważne we wszystkich grupach wiekowych, a szczególnie u niemowląt od 3. miesiąca życia oraz dzieci do 6. roku życia, u których najczęściej stosuje się preparaty w postaci zawiesin doustnych lub czopków. W tym przedziale wiekowym podawaj maksymalnie 20-30 mg ibuprofenu na dobę w przeliczeniu na kilogram masy ciała. Tę ilość rozdziel na 2-3 dawki, zachowując pomiędzy nimi ok. 8-godzinny odstęp. 

U dzieci od 6. roku życia (powyżej 20 kg) możesz stosować zawiesiny doustne, czopki oraz tabletki: 

  • 6-9 lat: dawka jednorazowa 200 mg, maksymalna dawka dobowa 600 mg;
  • 9-12 lat: dawka jednorazowa 200 mg, maksymalna dawka dobowa 800 mg.

Dzieci od 12. roku życia (powyżej 40 kg) i dorośli mogą zażywać jednorazowo od 200 do 400 mg ibuprofenu (wyższe dawki nie działają silniej przeciwbólowo!). Maksymalna dawka dobowa wynosi wówczas 1200 mg. Zachowaj przynajmniej 4-godzinny odstęp pomiędzy kolejnymi dawkami [3,5].

W przypadku dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, preparaty doustne z ibuprofenem zażywaj podczas posiłku [3].

Metamizol

Metamizol w postaci kropli doustnych (dostępne jedynie na receptę) może być stosowany zarówno u dzieci, jak i dorosłych, przy czym zalecana dawka jednorazowa wynosi 8-16 mg/kg masy ciała. Należy zachować od 6 do 8 godzin odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami [6]. Postać tabletkową stosuj od 15. roku życia (powyżej 53 kg). Jednorazowa dawka wynosi wówczas 500-100 mg. Możesz ją powtarzać co 6-8 godzin, nie przekraczaj natomiast 4000 mg na dobę [4]. Leki doustne z metamizolem stosuj w trakcie lub po posiłku i popijaj je wodą [4].

Porównanie profili bezpieczeństwa: 

Bez porozumienia z lekarzem możesz stosować ibuprofen maksymalnie przez 3 dni, natomiast metamizol nie dłużej niż 3-5 dni. Choć te leki są uważane za względnie bezpieczne*, ryzyko wystąpienia działań niepożądanych rośnie, gdy przyjmujesz je długotrwale i przekraczasz zalecane dawki. Unikaj stosowania ibuprofenu jeśli masz obecnie wrzody żołądka lub dwunastnicy, miałaś/eś je w przeszłości lub leczysz się z powodu zakażenia Helicobacter pylori. Co więcej, ibuprofen może podwyższać ciśnienie tętnicze – zarówno u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, jak i zdrowych osób. Ibuprofen jest przeciwwskazany w przebiegu ospy, ponieważ istnieje ryzyko nasilenia dolegliwości i rozwoju nadkażeń skórnych.

Jeśli zażywasz metamizol długotrwale lub przyjmujesz wysokie dawki tego leku (co powinno się odbywać pod kontrolą lekarza!), przeprowadzaj okresowe badania krwi. Dzięki temu możesz monitorować parametry krwi w celu wykrycia ewentualnej agranulocytozy, trombocytopenii lub pancytopenii. Agranulocytozę po zastosowaniu metamizolu odnotywywano z reguły po upływie ok. 7-13 dni od rozpoczęcia leczenia [1-4].

Stosowanie u kobiet w ciąży

Stosowanie ibuprofenu do 20. tygodnia ciąży jest co prawda obarczone niskim ryzykiem uszkodzenia płodu i poronienia, jednak lekiem pierwszego wyboru w leczeniu bólu i gorączki jest paracetamol. Zażywanie ibuprofenu po 20. tygodniu ciąży jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko wystąpienia małowodzia (jest to rzadkie powikłanie). Lek jest natomiast definitywnie przeciwwskazany w III trymestrze ciąży, ponieważ może doprowadzić do przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego (Botalla), co bezpośrednio zagraża życiu dziecka [7-9].

Zażywanie metamizolu w czasie ciąży jest przeciwwskazane, chyba że lekarz uzna to za konieczne [4].

Stosowanie u karmiących piersią

Ibuprofen uznaje się za lek kompatybilny i bezpieczny w czasie laktacji (o ile jest stosowany w najniższych skutecznych dawkach). Aby zminimalizować ryzyko ewentualnego przedostania się substancji do organizmu dziecka, warto zażywać lek po karmieniu [10].

Metamizol sodowy nie jest zalecany podczas karmienia piersią. Jeśli jednak lekarz uzna to za konieczne, karmienie piersią możesz wznowić po upływie ok. 48 godzin od doraźnego zażycia leku [10].

Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn

Omawiane leki nie osłabiają koncentracji i nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów. Należy jednak pamiętać o tym, aby przyjmować je krótkotrwale i w zalecanych dawkach [3,4].

Interakcje z alkoholem 

Nie zaleca się jednoczesnego stosowania jakichkolwiek leków z alkoholem. Może to osłabić ich działanie lub wywołać skutki uboczne, np. silne podrażnienie przewodu pokarmowego.

Warto podkreślić, że łączne stosowanie ibuprofenu oraz alkoholu zwiększa ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego. Jest to szczególnie istotne dla osób, które zmagają się z chorobą wrzodową żołądka i/lub dwunastnicy lub innych dolegliwości ze strony jelit [3,4].

Stosowanie u seniorów

Z reguły nie ma konieczności zmiany dawkowania ibuprofenu u ogólnie zdrowych seniorów. Inaczej jest w przypadku metamizolu – zaleca się zmniejszenie dawkowania w tej grupie wiekowej, co jest spowodowane możliwym wydłużeniem czasu eliminacji leku z organizmu [3,4].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek i wątroby

Zarówno ibuprofen, jak i metamizol należy stosować ostrożnie w przypadku zaburzeń czynności nerek lub wątroby. Jeśli zmagasz się z jakąkolwiek chorobą obejmującą te narządy, przed użyciem tych leków skonsultuj się z lekarzem [3,4].

Dostępność leków

Ibuprofen jest dostępny w postaci doustnej (zawiesiny, tabletki, kapsułki), doodbytniczej (czopki), przeznaczonej do stosowania na skórę (kremy, żele, aerozole, plastry), a także w postaci roztworów dożylnych.

Metamizol występuje w formie doustnej (krople, tabletki, granulat do sporządzania roztworu) oraz roztworów do wstrzykiwań [11].

Zamienniki ibuprofenu i metamizolu sodowego

Na polskim rynku farmaceutycznym znajdziesz mnóstwo preparatów z ibuprofenem. Oto przykładowe leki, które zawierają tę substancję:

  • zawiesiny doustne – Nurofen dla dzieci forte, Ibuprom dla dzieci forte, Ibum dla dzieci, Axoprofen forte;
  • tabletki – Ibuprom, Nurofen, Iburapid;
  • kapsułki – Ibuprom Sprint Caps, Nurofen Express Forte;
  • czopki – Ibufen, Ibum dla dzieci;
  • kremy – Dolgit;
  • żele – Nurofen mięśnie i stawy, Ibuprom Effect żel;
  • aerozole – Ibuprom Sport spray;
  • plastry – Nurofen mięśnie i stawy;
  • roztwory do wstrzykiwań – Pedea.

Ponadto dostępnych jest również wiele preparatów, które stanowią połączenie ibuprofenu z substancjami takimi jak: pseudoefedryna (Ibuprom zatoki, Infex zatoki), kodeina (Nurofen Plus), paracetamol (Metafen), mentol (Dip Rilif) czy fenylefryna (Ibuprom zatoki Tabs).

Preparatów z metamizolem jest nieco mniej, są to głównie:

  • krople doustne – Pyralgin;
  • tabletki – Pyralgina, MaxAlgina;
  • granulat do sporządzania roztworu doustnego – Pyralgina Ból i Gorączka;
  • roztwór do wstrzykiwań – Metamizol-SF, Metamizole Kabi.

Dostępne są również preparaty zawierające połączenie metamizolu z innymi substancjami: hioscyną (Scopolan compositum), kofeiną i tiaminą (Benlek), kofeiną i drotaweryną (Vemonis Femi), a także pitofenonem i fenpiweryną (Spasmalgon) [11].

Podsumowanie

Choć obydwa omawiane leki wykazują efekt przeciwbólowy i przeciwgorączkowy, ich mechanizmy działania są odmienne. Z założenia można więc je łączyć, jednak zaleca się, aby rozpocząć terapię od ibuprofenu (który działa słabiej przeciwbólowo i przeciwgorączkowo), natomiast jeśli pożądany efekt nie zostanie osiągnięty,  w ostateczności sięgnąć po metamizol. Warto w takiej sytuacji odczekać z zastosowaniem tego drugiego, ponieważ oba leki mogą podrażniać błonę śluzową przewodu pokarmowego [1,2].

Pamiętaj, aby przed zastosowaniem danego preparatu dokładnie przeczytać ulotkę, ponieważ zarówno ibuprofen, jak i metamizol mogą wchodzić w niekorzystne interakcje z innymi lekami. Przykładowo, metamizol zwiększa toksyczność metotreksatu, zmniejsza skuteczność m.in. bupropionu i cyklosporyny, a także nasila działanie niektórych leków przeciwcukrzycowych i przeciwzakrzepowych. Ibuprofenu natomiast nie należy łączyć z innymi lekami z grupy NLPZ, ponieważ zwiększa się w ten sposób ryzyko wystąpienia skutków ubocznych [1-4].

*Metamizol sodowy, ze względu na potencjalne ryzyko uszkodzenia szpiku kostnego, został wycofany w niektórych krajach, m.in. Szwecji, Danii, Norwegii, Stanach Zjednoczonych czy Irlandii. Państwa takie jak Grecja, Włochy, Szwajcaria, Niemcy czy Hiszpania dopuszczają sprzedaż metamizolu jedynie na receptę.

Bibliografia

  1. Bushra, Rabia, and Nousheen Aslam. "An overview of clinical pharmacology of Ibuprofen." Oman medical journal 25.3 (2010): 155.
  2. Jaroszewski, J. J., A. Jasiecka, and T. Maślanka. "Pharmacological characteristics of metamizole." Polish Journal of Veterinary Sciences 1 (2014).
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Nurofen
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Pyralgina
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Nurofen dla dzieci Forte
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Pyralgin
  7. Bermas, Bonnie L. "Safety of rheumatic disease medication use during pregnancy and lactation." UpToDate (2020).
  8. Daniel, Sharon, et al. "Fetal exposure to nonsteroidal anti-inflammatory drugs and spontaneous abortions." Cmaj 186.5 (2014): E177-E182.
  9. Li, De-Kun, et al. "Use of nonsteroidal antiinflammatory drugs during pregnancy and the risk of miscarriage." American journal of obstetrics and gynecology 219.3 (2018): 275-e1.
  10. https://www.e-lactancia.org/ (dostęp 09.06.2024).
  11. Rejestr Produktów Leczniczych https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public (dostęp 09.06.2024).

Powiązane produkty

Omawiane substancje

  • Ibuprofen

    Ibuprofen jest lekiem przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Ibuprofen jest dostępny bez recepty w aptekach.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne
  • Metamizol

    Metamizol to substancja lecznicza stosowana w leczeniu bólu i gorączki, działająca przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Omawiane schorzenia

  • Ból

    Schorzenie to stan, który charakteryzuje się odczuwaniem bólu w określonych częściach ciała. Może on mieć różne przyczyny i objawy, a jego leczenie zależy od diagnozy i indywidualnych potrzeb pacjenta.
  • Gorączka

    Gorączka jest objawem wielu różnych schorzeń, charakteryzującym się podwyższoną temperaturą ciała powyżej 37 stopni Celsjusza. W przypadku gorączki ważne jest ustalenie przyczyny, ponieważ może ona być spowodowana zarówno infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi, jak i innymi chorobami.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: .