Niedoczynność tarczycy – co to za choroba?

Niedoczynność tarczycy to stan, w którym dochodzi do zbyt niskiej produkcji hormonów wytwarzanych przez gruczoł tarczowy, czyli tarczycę (organ położony poniżej krtani, w przedniej części szyi). W wynikach laboratoryjnych obserwuje się wówczas najczęściej obniżone stężenie wolnej trójjodotyroniny (fT3) oraz wolnej tyroksyny (fT4). Objawy niedoczynności tarczycy mogą być bardzo różnorodne i często mylone z innymi schorzeniami, dlatego właściwa diagnostyka jest kluczowa dla skutecznego leczenia.

Z krwi oznacza się również hormon tyreotropowy (TSH), który jest wydzielany przez przysadkę mózgową. W przypadku niedoczynności tarczycy występuje zbyt wysokie stężenie TSH we krwi [1]. Rozpoznanie tej choroby wymaga kompleksowej oceny wyników badań oraz analizy objawów klinicznych przez doświadczonego lekarza.

Jakie są najczęstsze objawy niedoczynności tarczycy?

Objawy niedoczynności tarczycy mogą być bardzo zróżnicowane i często rozwijają się stopniowo, co utrudnia ich wczesne rozpoznanie. Niedoczynność tarczycy powoduje szereg specyficznych i mniej specyficznych symptomów, które znacząco wpływają na jakość życia pacjentów. Wśród typowych objawów niedoczynności tarczycy wymienia się przede wszystkim te związane z zaburzeniami metabolizmu oraz funkcjonowania układu nerwowego. Objawy niedoczynności tarczycy często są mylone z objawami innych chorób, co może opóźnić właściwe rozpoznanie.

• zmęczenie i ogólne osłabienie siły mięśniowej;
• suchość i bladość skóry;
• nadmierne wypadanie włosów;
• zaparcia;
• przyrost masy ciała;
• obrzęki wokół oczu;
• szczególną wrażliwość na zimno (np. zimne stopy, dłonie);
• chrypkę;
• obniżenie nastroju;
• problemy z koncentracją i zapamiętywaniem;
• podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL.

Symptomy są dosyć niespecyficzne i co ważne – nie wszystkie objawy rzeczywiście mogą wystąpić u każdego pacjenta. Objawy niedoczynności tarczycy mogą się nasilać stopniowo, a ich intensywność zależy od stopnia niedoboru hormonów tarczycy w organizmie. Dlatego diagnoza stawiana jest na podstawie wyników laboratoryjnych badań biochemicznych z krwi, a nie tylko na podstawie objawów klinicznych [1,2].

Niedoczynność tarczycy – jakie badania przeprowadzić?

Aby zdiagnozować niedoczynność tarczycy, niezbędne będzie oznaczenie stężenia hormonu tyreotropowego. Wynik jest zależny od wielu czynników, m.in. wieku pacjenta (np. dzieci mają wysokie TSH) lub stanu fizjologicznego (np. ciąży). W przypadku niedoczynności tarczycy wynik TSH będzie oczywiście powyżej normy. Należy również oznaczyć stężenie hormonów tarczycy – wolnej trójjodotyroniny oraz wolnej tyroksyny. I tu zaczynają się schody, ponieważ nie zawsze jest tak, że wysokiemu stężeniu hormonu tyreotropowego (TSH) towarzyszy niski poziom fT3 i fT4.

Zdarza się bowiem, że pomimo wysokiego TSH poziom hormonów tarczycy mieści się w normach podanych przez laboratorium (obniżony może być również tylko jeden parametr). Może się okazać, że mamy wówczas do czynienia z subkliniczną niedoczynnością tarczycy. Jednak ostateczną interpretację wyniku należy pozostawić lekarzowi prowadzącemu. Właściwa diagnostyka pozwala na wdrożenie odpowiedniego leczenia i dobór najskuteczniejszych leków na niedoczynność tarczycy.

Specjalista endokrynolog może zlecić również oznaczenie poziomu przeciwciał przeciwtarczycowych anty TG oraz anty TPO. Pozwala to ustalić, czy pacjent nie zmaga się z chorobą autoimmunologiczną tarczycy, czyli w tym przypadku Hashimoto. Wyniki tych badań mogą wpłynąć na wybór odpowiedniego leku na niedoczynność tarczycy oraz strategię leczenia.

Ponadto warto przeprowadzić badanie ultrasonograficzne (USG) gruczołu tarczowego, dzięki któremu można ocenić rozmiar i strukturę tarczycy, a także wykryć obecność ewentualnych nieprawidłowości w obrębie organu (np. guzy, torbiele). Badanie USG służy również kontrolowaniu skuteczności leczenia chorób tarczycy i monitorowaniu odpowiedzi na stosowane tabletki na niedoczynność tarczycy [1,2].

Jakie leki na niedoczynność tarczycy są najskuteczniejsze?

Leczenie niedoczynności tarczycy opiera się głównie na suplementacji hormonów tarczycy za pomocą odpowiednich preparatów farmaceutycznych. Wybór konkretnego leku na niedoczynność tarczycy zależy od wielu czynników, w tym od stopnia zaawansowania choroby, wieku pacjenta oraz współistniejących schorzeń. Tabletki na niedoczynność tarczycy mają na celu uzupełnienie niedoboru hormonów i przywrócenie prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Lewotyroksyna sodowa – podstawowy lek na niedoczynność tarczycy

Podstawowym lekiem stosowanym w terapii niedoczynności tarczycy jest lewotyroksyna sodowa. Substancja występuje w postaci tabletek (Euthyrox N, Letrox, Eferox, Eltroxin, Althyxin) oraz roztworów doustnych (Tirosint Sol, Althyxin). Wszystkie preparaty z lewotyroksyną sodową są w Polsce dostępne jedynie na receptę. Ten lek na niedoczynność tarczycy jest uważany za złoty standard terapii i jest stosowany przez miliony pacjentów na całym świecie.

Lewotyroksyna naśladuje działanie endogennych (wytwarzanych przez organizm) hormonów, czyli trójjodotyroniny i tyroksyny, dlatego m.in. pobudza metabolizm i przemianę materii, przyspiesza podziały komórkowe oraz procesy spalania, zwiększa objętość krwi krążącej, a także wpływa korzystnie na serce. Te tabletki na niedoczynność tarczycy skutecznie łagodzą objawy choroby i przywracają prawidłowe funkcjonowanie organizmu.

Lewotyroksyna sodowa jest dostępna w wielu dawkach, a to jaką ilość powinien stosować pacjent ustala lekarz prowadzący. Uważa się, że maksymalna dawka dobowa nie powinna przekroczyć 1,6 µg/kg masy ciała (przykładowo, kobieta o masie ciała 55 kg może stosować maksymalną dawkę 88 µg dziennie). Zależy to jednak od wielu czynników, np. wieku pacjenta oraz chorób współistniejących, m.in. choroby niedokrwiennej serca czy zaburzeń psychotycznych. Właściwe dawkowanie tego leku na niedoczynność tarczycy jest kluczowe dla skuteczności terapii.

Leczenie rozpoczyna się najczęściej od niskich dawek rzędu 25-50 µg na dobę. Jeśli jest taka konieczność, dawkowanie zwiększa się stopniowo, zwykle co 4-6 tygodni. Zastosowanie zbyt wysokiej dawki lewotyroksyny może spowodować objawy typowe dla nadczynności tarczycy, np. kołatanie serca i zaburzenia rytmu, uderzenia gorąca, nadmierną potliwość, biegunkę czy bezsenność [1-5].

Liotyronina – alternatywny lek na niedoczynność tarczycy

Liotyronina to nic innego jak odpowiednik trójjodotyroniny (T3) otrzymywany zwykle na drodze syntezy chemicznej. W Polsce dostępna jest jedynie w połączeniu z lewotyroksyną sodową (Novothyral). Co ciekawe, przeprowadzono badania, które nie wykazują istotnych różnic jeśli chodzi o wyższość skuteczności terapii skojarzonej (liotyronina + lewotyroksyna) nad monoterapią (tylko lewotyroksyna). Jest to jednak wciąż przedmiotem licznych dyskusji.

Okazuje się bowiem, że niektóre osoby odczuwają wyraźną poprawę stosując połączenie liotyroniny i lewotyroksyny sodowej. Specjaliści uważają więc, że terapia skojarzona może być pomocna szczególnie w tej grupie pacjentów, u których pomimo stosowania odpowiednich dawek lewotyroksyny, objawy niedoczynności tarczycy wciąż się utrzymują. W takich przypadkach lekarz może rozważyć zmianę leku na niedoczynność tarczycy lub zastosowanie terapii kombinowanej [6,7].

Jak prawidłowo stosować tabletki na niedoczynność tarczycy?

Sposób stosowania leków na niedoczynność tarczycy ma kluczowe znaczenie dla skuteczności terapii. Zarówno preparaty z lewotyroksyną sodową, jak i stanowiące połączenie lewotyroksyny z liotyroniną należy zażywać rano, na czczo, przynajmniej pół godziny przed pierwszym posiłkiem. Tabletki można popić niewielką ilością przegotowanej, ostudzonej wody. Przestrzeganie tych zasad zapewnia optymalne wchłanianie leku i maksymalną skuteczność terapii [4,6].

Jeśli chodzi o sposób stosowania roztworu doustnego, niemal nie różni się on od zażywania tabletek. Płyn należy przyjmować pół godziny przed śniadaniem, na czczo. Roztwór jednodawkowy można zażyć bezpośrednio lub rozprowadzić uprzednio w filiżance bądź szklance wody i od razu wypić. Producent leku Tirosint Sol zaleca również, aby w przypadku rozcieńczania preparatu dodatkowo przepłukać szklankę lub filiżankę niewielką ilością wody i niezwłocznie spożyć. Ma to na celu zapewnienie dostarczenia pełnej dawki leku. Te zasady dotyczą wszystkich form leków na niedoczynność tarczycy [8].

Warto również zachować przynajmniej dwugodzinny odstęp pomiędzy zażyciem leku na niedoczynność tarczycy a takimi produktami jak np. mleko, preparaty zawierające wapń, żelazo, chrom oraz glin (glin znajduje się w niektórych lekach zobojętniających stosowanych na zgagę, nadkwaśność i refluks), a także soki cytrusowe oraz kawa. Mogą one bowiem zmniejszać wchłanianie lewotyroksyny i wpływać na skuteczność tabletek na niedoczynność tarczycy [9].

Podsumowanie

Niedoczynność tarczycy to choroba, która wymaga właściwej diagnostyki i długotrwałego leczenia. Objawy niedoczynności tarczycy mogą znacząco wpływać na jakość życia, ale odpowiednio dobrane leki na niedoczynność tarczycy pozwalają na całkowite ich ustąpienie. Podstawą terapii są tabletki na niedoczynność tarczycy zawierające lewotyroksynę sodową, które należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarskimi. Kluczowe znaczenie ma regularne przyjmowanie leku na czczo oraz unikanie produktów mogących zaburzyć jego wchłanianie. Przy prawidłowym leczeniu pacjenci mogą prowadzić normalne, aktywne życie bez ograniczeń związanych z chorobą.