Jakie leki przeciwbólowe można brać w ciąży?

Kobieta ciężarna z powodu bólu może otrzymać leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, aspirynę, acetaminofen oraz inne nienarkotyczne, niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) wykorzystywane w leczeniu bólu i stanów zapalnych. Należy rozważyć, który z tych leków będzie najbardziej skuteczny i bezpieczny oraz wykluczyć te przeciwwskazane. W pierwszym rzucie lekami z wyboru w uśmierzaniu bólu są paracetamol i leki z grupy NLPZ (przede wszystkim ibuprofen, ale są co do niego pewne ograniczenia). Szczególną ostrożność w leczeniu przeciwbólowym należy zachować u kobiet będących we wczesnej ciąży (4–10 tydzień), u których nie zakończył się okres organogenezy płodu, jak również u ciężarnych po 28 tygodniu ciąży, gdyż istnieje ryzyko przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego Botalla. Z tego powodu, w tym okresie, postępowanie przeciwbólowe powinno polegać przy użyciu niefarmakologicznych metod leczenia bólu [1]. 

Skąd wiedzieć jaki lek przeciwbólowy można zażywać w ciąży?

Jeszcze do niedawna do określania profilu bezpieczeństwa leków zażywanych w ciąży służyła klasyfikacja ABCDX autorstwa Agencji Żywności Leków (FDA – Food and Drug Administration). W miarę upływu czasu okazało się jednak, że klasyfikacja ta nie tylko nie jest aktualizowana zgodnie ze zdobyczami odkryć medycyny, ale dodatkowo ma szereg innych wad – między innymi, poprzez konkretny zapis kategorii, wprowadzała mylące wrażenie hierarchizacji leków pod względem bezpieczeństwa dla matki i płodu. Dziś już wiemy, że leki zakazane w ciąży objęte wcześniejszymi wskazaniami lub przeciwwskazaniami FDA nie były opisane w sposób właściwy. W zamian za system klasyfikacji ABCDX stworzony został system o nazwie  Pregnancy and Lactation Labeling Rule (PLLR), który wyróżnia 3 kategorie leków: “w ciąży”, “karmienie piersią” oraz “kobiety i mężczyźni w wieku rozrodczym” [1]. 

Czy paracetamol jest bezpieczny przez cały okres ciąży?

Tak – paracetamol jest “lekiem z wyboru” w leczeniu bólu i gorączki na każdym etapie ciąży. Paracetamol można bezpiecznie stosować przez cały okres ciąży. To najbezpieczniejszy i najlepiej przebadany lek przeciwbólowy (oraz przeciwgorączkowy), rekomendowany przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Faktem jest, że paracetamol przenika do łożyska, jednak stosowany doraźnie i w dawce dobowej 1-4 g cechuje się wysokim profilem bezpieczeństwa.  Żadne badania nie potwierdziły, aby paracetamol stosowany w ciąży uszkadzał układ nerwowy u dzieci, czy wpływał na wystąpienie spektrum autyzmu i ADHD [2].

Czy można zażywać ibuprofen w ciąży?

Ibuprofen (w postaci tabletki / kapsułki doustnej) można stosować tylko i wyłącznie w II trymestrze ciąży (dawka dobowa nie powinna przekraczać 600 mg). W przypadku podania miejscowego na małe powierzchnie skóry dopuszcza się też możliwość podania także w I i III trymestrze. Dlaczego? Ibuprofen jest przeciwwskazany w I i III trymestrze ciąży, ze względu na jego działanie hamujące syntezę prostaglandyn. W I trymestrze może prowadzić do zmniejszenia czynności skurczowej macicy i utrudniać zagnieżdżanie się zarodka, a przez to zwiększać ryzyko poronienia. Natomiast w III trymestrze ibuprofen może spowodować przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego Botalla, co może doprowadzić do niewydolności krążenia płodu. Niektóre źródła wskazują, że ibuprofen do podania doustnego jest bezpieczny do 28. tygodnia ciąży. NLPZ nie powinny być jednak lekami z wyboru w leczeniu bólu u kobiet w ciąży ze względu na możliwe działania niepożądane u matki i płodu w I i III trymestrze ciąży [3].

Czy leki przeciwbólowe mogą wpływać na poród?

Leki z grupy NLPZ nie są zalecane kobietom krótko przed rozwiązaniem, ponieważ mogą one wydłużać czas trwania porodu, wpływać na proces krzepnięcia krwi oraz zmniejszać objętość płynu owodniowego. 

Jakie są dostępne leki przeciwbólowe dla kobiet w ciąży?

W ciąży wiele leków przeciwbólowych  nie powinno być stosowanych – o czym już wiemy. Z tego powodu, przed sięgnięciem po lek w ciąży najlepiej jest skonsultować się z lekarzem prowadzącym lub farmaceutą z zapytaniem o bezpieczeństwo danego leku przeciwbólowego. W leczeniu bólu zawsze wybierana jest nieinwazyjna droga podawania leków przeciwbólowych – doustna lub przezskórna. Lek przeciwbólowy może być także podany drogą dożylną czy domięśniową (Dexak), ale te drogi są wybierane tylko w sytuacji niepowodzenia leczenia bólu przy użyciu leków podawanych drogami nieinwazyjnymi. Poniżej przedstawiono kilka preparatów, występujących w różnej postaci, które dostępne są dla kobiety w ciąży:

Apap, tabletki powlekane

Panadol, tabletki powlekane

Ibuprom, tabletki powlekane

Ibum, kapsułki miękkie

Ibum, żel

Efferalgan, tabletki musujące

Paracetamol Hasco, czopki

Dolgit, krem