Pleśnie, grzyby i roztocza kurzu domowego jako alergeny

Organizm ludzki w fizjologicznym stanie traktuje niektóre związki neutralnie. Alergia objawia się tym, że te zwykle niewyrządzające krzywdy składniki, zostają odbierane przez nasz układ immunologiczny jako niebezpieczne. W takim momencie kontakt z nimi powoduje objawy alergii. Jednymi z alergenów, które w dużej ilości występują w naszym otoczeniu są pleśnie, grzyby i roztocza.

Pleśnie to organizmy grzybowe, które mogą występować wszędzie. Znajdujemy je na roślinach, pokarmach spożywczych, ścianach i w drewnie. W pomieszczeniach najczęściej manifestują się jako ciemne naloty np. w rogach ścian i szczególnie w miejscach wilgotnych i pozbawionych wentylacji. Alergenami pleśni są spory, które rozprzestrzeniają się podobnie jak alergeny traw razem z powietrzem, ale nawet wodą lub owadami. Istnieje wiele rodzajów grzybów, ale te, które najczęściej wywołują alergie to:

• Penicilium;
• Cladosporium;
• Aspergillus;
• Alternaria;
• Stachybotrys chartarum [1,2].

Roztocza to mikroorganizmy z rodziny pajęczaków, które bytują w kurzu domowym, stąd określa się je jako roztocza kurzu domowego. Te organizmy znajdujemy często w materacach, pościeli, dywanach, firanach i zasłonach. Alergenem nie jest tutaj sam pajęczak, ale jego odchody, które są silnym czynnikiem alergizującym [3].

Jakie są objawy alergii na roztocza i pleśnie?

Objawy alergii na pleśnie i roztocza są zależne od wrażliwości człowieka na dany alergen. Najczęściej symptomy są przewlekłe i uciążliwe, ale nie zagrażają życiu pacjenta. Sprawą problematyczną jest zdecydowanie wszechobecność tych czynników uczulających. Pacjenci cierpiący na uczulenie na pleśń i roztocze bardzo często doświadczają jej całorocznie. Jest to spowodowane faktem obecności alergenów w domach i mieszkaniach. Do najczęstszych objawów alergii należą:

• zatkany nos i zatoki;
• cieknący katar;
• kichanie;
• swędzący nos;
• łzawiące oczy;
• zaczerwienione oczy (często włącznie z alergicznym zapaleniem spojówek);
• kaszel, chrypka, drapanie w gardle;
• wysypka i zaczerwienienie skóry [1,3].

W przypadku alergii na roztocza objawy są zwykle największe w nocy i nad ranem. Wynika to z tego, że roztocza bytują, np. w pościeli. Panuje tam ciepłe i wilgotne środowisko, które jest idealne do rozwoju mikroorganizmów. Roztocza żywią się naszym naskórkiem i podczas bytowania na skórze wydalają odchody, które są silnym czynnikiem alergizującym [4].

Czy pleśnie, grzyby i roztocza mogą powodować inne choroby?

Alergeny pleśni i roztoczy są niebezpieczne dla zdrowia, gdyż mogą pogarszać objawy chorób oddechowych, na które cierpi pacjent. Jest to szczególnie niebezpieczne u astmatyków. Tam kontakt z alergen może spowodować duszności, ból w klatce piersiowej i świszczenie oddechu. Jeśli chodzi o alergeny pleśni, to istnieją dowody wskazujące, że długi kontakt (szczególnie w okresie dziecięcym) może być czynnikiem ryzyka rozwoju astmy oskrzelowej [1,4].

Jak diagnozuje się uczulenie na pleśń i roztocza?

Alergia zawsze jest związana z reakcją układu immunologicznego. Gdy pacjent ma typowe objawy alergii, musimy sprawdzić, który czynnik je wywołuje oraz jaki mechanizm immunologiczny jest za nie odpowiedzialny. Jest to niezbędne, by móc zastosować właściwe, skuteczne leczenie [5].

Diagnostyka krok po kroku

Prześledźmy etapy diagnostyki pacjenta z podejrzeniem alergii. 

Krok 1. Wywiad

Gdy pacjent z objawami wskazującymi na alergię zgłasza się do alergologa, ten przeprowadza staranny wywiad. Ocenia, czy objawy pacjenta można uznać za alergiczne i stara się ustalić, który alergen je wywoduje [5]. 

Krok 2. Badanie

Następnym etapem jest badanie pacjenta, w którym lekarz ocenia, czy występujące zmiany na skórze, w nosie, gardle lub oskrzelach i płucach mają podłoże alergiczne, czy może mają związek z innymi chorobami – jest to tzw. diagnostyka różnicowa [5]. 

Krok 3. Badania dodatkowe – laboratoryjne

Wyciągając wnioski z obserwacji, lekarz zleca badania dodatkowe, z których większość służy poszukiwaniu obecności swoistych IgE. Pełniące podstawową rolę w wywoływaniu objawów alergii sIgE mogą wskazać, na który alergen reaguje pacjent [5].

Krok 4. Wnioskowanie, ostateczna diagnoza i plan leczenia

Kolejnym etapem jest interpretacja wyników testów i zaproponowanie pacjentowi odpowiedniego leczenia [5]. 

Badania podstawowe

Podstawowymi badaniami w diagnostyce alergii są:

• testy skórne, które badają obecność sIgE na komórkach obecnych w skórze (tzw. komórkach tucznych);
• badania serologiczne oceniające obecność IgE w surowicy;
• testy płatkowe;
• testy prowokacji alergenowej [5].

Jak leczyć alergię na roztocza i pleśń?

W kwestii leczenia alergii mamy tutaj do dyspozycji kilka możliwości: farmakologicznych oraz niezwiązanych z lekami. Najpierw skupimy się na leczeniu objawów alergii za pomocą leków dostępnych na receptę jak i bez, a potem przejdziemy to bardziej zaawansowanych metod, tj. immunoterapii.

Jak zmniejszyć objawy alergii?

Podstawowymi lekami, które używa się do leczenia alergii na pleśnie i roztocza (oraz innych) są substancje przeciwhistaminowe. W skrócie można powiedzieć, że wygaszają one objawy alergii, gdyż blokują receptory odpowiedzialne za ich rozwijanie. Są to głównie substancje stosowane doustnie, takie jak:

• bilastyna (Clatra, Bilastyna Hitaxa, Allertec Effect);
• lewocetyryzyna (Contrahist Allergy, Lirra Gem, Levalergedd);
• <a href="https://leki.pl/poradnik/cetyryzyna-czy-loratadyna-porownanie-klasycznych-lekow-na-alergie/”>cetyryzyna (Amertil Bio, Allertec WZF, Zyrtec UCB);
• loratadyna (Claritine Allergy, Flonidan Control);
• desloratadyna (Aleric Deslo Activ, Hitaxa Fast Junior, AlergoTeva);
• rupatadyna (dostępna na receptę; Rupurix, Rupaller);
• ebastyna (dostępna na receptę; Evastix).

Część substancji z tej grupy można stosować jako krople do oczu, co dobrze łagodzi objawy alergicznego zapalenia spojówek. Możemy tu wyróżnić olopatadynę (Oftahist, Starazolin Alergia), ketotifen (Zabak), azelastynę (Allergodil, Azelamed, Azelastin Comod). Do łagodzenia objawów alergicznego nieżytu nosa może służyć azelastyna w sprayu (Acatar Allergy, Azelastin POS).

Jeśli chodzi o stosowanie tych substancji, to zasady są proste. Tabletki doustne stosujemy raz na dobę, a krople lub spray dwa razy na dobę. Nie można łączyć kilku form stosowanych doustnie, ale można stosować jednocześnie preparat do nosa, oczu i doustny.

Druga grupa leków stosowana do leczenia alergii to donosowe glikokortykosteroidy. Są to bezpieczne i silne substancje. Są dostępne nawet bez recepty jako mometazon (Aleric Spray, Hitaxa-Metmin Spray, Momester Nasal, Nasometin Control). Przez pierwszy tydzień terapii należy stosować je rano i wieczorem po 1 aplikacji, a następnie dawkę zmniejsza się do 1 aplikacji dobowo. Sterydy donosowe mogą być łączone z donosowymi lekami przeciwhistaminowymi, ale bez recepty nie ma takiego preparatu.

Immunoterapia

Leki przeciwalergiczne wymienione wyżej zmniejszają (lub całkowicie eliminują) objawy alergii na pleśń i roztocza, ale nie leczą przyczyny choroby. To bardzo dobra metoda, jednak po odstawieniu leków problem powraca. Jego skutecznym rozwiązaniem jest zastosowanie immunoterapii alergenowej, która doprowadza do tolerowania danego alergenu przez nasz organizm. Jest to jedyna metoda leczenia przyczyny choroby.

Immunoterapie alergenową, czyli odczulanie możemy podzielić na dwie główne grupy. Obie obejmują ekstrakty alergenów, ale jedne preparaty podaje się podjęzykowo a drugie wstrzykuje podskórnie. Immunoterapia podskórna jest starszym rodzajem odczulania – mniej komfortowym dla pacjenta. Nowsze preparaty podaje się podjęzykowo [4].

Jeśli chodzi o immunoterapię podjęzykową na roztocze kurzu domowego to mamy tu do dyspozycji preparaty takie jak Actair, Staloral (refundowany od 1 kwietnia 2024 dla dzieci 12-18) i Acarizax (refundowany dla dzieci 12-18, od 1 lipca 2023). Wybierając odczulanie z zastosowaniem leków do podawania podskórnego możemy skorzystać z Novo-Helisen Depot, który również jest refundowany. Immunoterapia pleśni możliwa jest z użyciem preparatów do podawania podjęzykowego takich jak Staloral i Sublivac. 

Czy da się uniknąć alergii na roztocza i pleśń?

Nie da się całkowicie wyeliminować z otoczenia alergenów, na które jesteśmy uczuleni, ale można podjąć pewne kroki, aby zmniejszyć ich ilość. W przypadku roztoczy kurzu domowego powinniśmy zmniejszyć ilość kurzu. To ciężkie działanie, ale może w tym pomóc usunięcie z mieszkania dywanów i zasłon, które są siedliskiem roztoczy. Roztocza bytują w pościeli, więc warto kupić pościel antyroztoczową. Jeśli korzystamy ze zwykłej pościeli, to dobrze prać ją w wysokiej temperaturze (powyżej 60 stopni) i często zmieniać. Można korzystać ze specjalnych detergentów z akarycydami, które aplikuje się np. na materac. Są one bezpieczne dla zdrowia, a niszczą roztocza [3].

Jak zmniejszyć ekspozycję na alergeny pleśniowe? Warto zadbać o powietrze w mieszkaniu. Nie powinno być one nadmiernie zawilgocone. Warto korzystać z oczyszczaczy i osuszaczy powietrza i dbać o dobrą wentylację pomieszczeń. W pomieszczeniach narażonych na rozwój pleśni powinno utrzymywać się wilgotność powietrza na poziomie około 40%. Jeśli zauważysz ciemne naloty na ścianach, które mogą być oznaką rozwijającej się pleśni, to warto niezwłocznie ją usunąć, korzystając z właściwych środków chemicznych.

Gdzie szukać pomocy?

Istnieje wiele grup wsparcia dla osób z alergią. Jedną z nich jest Fundacja Centrum walki z alergią. Celem Fundacji jest połączenie sił w walce z alergią określaną dzisiaj jako „Epidemia XXI wieku”. Nieleczona alergia przyczynia się do rozwoju astmy alergicznej, którą zdecydowanie trudniej się leczy. W związku z coraz większą zachorowalnością na te schorzenia Fundacja w swoich działaniach dąży do edukowania społeczeństwa w zakresie profilaktyki, istniejących i pojawiających się możliwości diagnostycznych, leczenia objawowego i przyczynowego, jak również dąży do systemowych zmian mających poprawić dostęp polskich pacjentów do tych świadczeń.