Na co jest witamina A?

Witamina A należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, z tego powodu łatwo o jej przedawkowanie. Jeśli mówimy o witaminie A, to mamy na myśli retinoidy (np. retinol, retinal, kwas retinowy lub estry retinylu) – są to naturalne formy witaminy i jej analogi. Witaminę A pozyskuje się również poprzez przyjmowanie z pożywienia prowitaminy A. Tutaj zaliczamy karotenoidy, takie jak: beta-karoten, alfa-karoten i beta-kryptoksantynę [1,2].

Witamina A jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania praktycznie każdego organu. Jej niedobory mogą powodować zaburzenia widzenia i nieprawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, co objawia się zwiększoną zachorowalnością na przeziębienia. Witamina A odpowiada również za prawidłowe funkcjonowanie skóry i tkanek. Niedobory witaminy A mogą prowadzić do anemii i chorób płuc [2].

Najbardziej znaną chorobą wynikającą z niedoborów witaminy A jest kseroftalmia. Jej niedomiar prowadzi do zmniejszenia ilości rodopsyny w siatkówce oka. Efektem jest zaburzenie widzenia w nocy i przy słabym oświetleniu. Obserwuje się także suchość oka. W poważnych przypadkach może dojść nawet do całkowitej ślepoty [2].

Ile brać witaminy A?

Niedobory witaminy A są obserwowane bardzo rzadko w populacji ogólnej. Jeśli stosuje się normalną i zróżnicowaną dietę, to nie powinniśmy przejmować się jej niedoborami.

Gdzie znaleźć naturalne źródła witaminy A? Pochodne retinoidów znajdują się głównie w produktach odzwierzęcych, takich jak ryby, jajka, nabiał czy wołowina. Duże ilości witaminy A znajdziemy w wątróbce. Źródłem karotenoidów są z kolei produkty roślinne, np. marchew, pomidory, a ogólnie można powiedzieć, że zielone, pomarańczowe i żółte warzywa [2].

Tabela 1. przedstawia Zalecane Dziennie Spożycie (RDA) witaminy A.

Witamina A występuje w różnych formach, dlatego jej zapotrzebowanie określa się jako RAE, co należy interpretować jako:

• 1 IU retinolu = 0,3 µg RAE;
• 1 IU beta-karotenu z suplementów diety = 0,3 µg RAE;
• 1 IU beta-karotenu z diety = 0,05 µg RAE;
• 1 IU alfa-karotenu lub beta-kryptoksantyny z diety = 0,025 µg RAE [2].

Co powoduje nadmiar witaminy A?

Wiemy już, za co odpowiada witamina A i ile należy jej przyjmować, aby być zdrowym. Co powoduje nadmiar witaminy A i jakie są efekty przedawkowania witaminy A? Objawy nadmiaru witaminy A są dosyć rozległe. Pacjent może doświadczać:

• wysuszonej skóry;
• bólu mięśni i stawów;
• zmęczenia;
• depresji;
• podwyższonych poziomów enzymów wątrobowych;
• przewlekłych bólów głowy;
• nudności;
• zawrotów głowy i braku koordynacji ruchowej [2].

Wcześniej zostało wspomniane, że witaminy A to retinoidy. Pewne substancje będące ich pochodnymi wykorzystywane są, np. w leczeniu trądziku. Mowa tutaj o izotretynoinie (Izotek). Podczas terapii tym lekiem przez kobiety niezbędne jest stosowanie skutecznej, najlepiej podwójnej antykoncepcji. Nie można zajść w ciążę, bo lek wykazuje działanie teratogenne dla płodu. Może dojść do rozwinięcia zniekształceń wielu narządów, np. oczu, czaszki, płuc i mózgu dziecka [2].

Bardzo częstym i jednym z pierwszych objawów nadmiaru witaminy A jest karotenodermia. Pojawia się w wyniku nadmiernego przyjmowania beta-karotenu. Objawia się żółto-pomarańczową skórą. Leczenia polega na odstawieniu nadmiernego przyjmowania beta-karotenu [2].

Przedawkowanie witaminy A

Jednak kiedy możemy mówić o przedawkowaniu witaminy A? Jakie poziomy są niebezpieczne i czy przyjmowanie leków z witaminą A szybko prowadzi do przedawkowania? Objawy nadmiaru witaminy A mogą pojawić się już kilka dni po przyjmowaniu wysokich dawek witaminy A, jednak najczęściej dochodzi do tego po kilku tygodniach suplementacji dużych dawek. Pisząc o dużych dawkach, mówimy tutaj o wartościach około 100 razy większy niż RDA – to bardzo dużo [2].

Jak się pozbyć nadmiaru witaminy A?

Co zrobić, jeśli stwierdzimy u siebie efekty przedawkowania nadmiaru witaminy A? Czy istnieje antidotum na nadmiar witaminy A? Niestety nie ma leku, antidotum ani innego, skutecznego poziomu na pozbycie się z organizmu nadmiaru witaminy A. Witamina A jest rozpuszczalna w tłuszczach, a jej nadmiar odkłada się głównie w wątrobie. Jedynym lekiem na hiperwitaminozę A jest czas. Niestety trzeba czekać, aż organizm sam zmetabolizuje nadmierne ilości. Oczywiście w tym czasie nie można przyjmować żadnych leków i suplementów diety z witaminą A. Należy też najlepiej wyeliminować produkty bogate w retinoidy i karotenoidy.

Podsumowanie

Witamina A jest niezbędna dla zdrowia, ale zarówno jej niedobór, jak i nadmiar mogą być niebezpieczne. Niedobory mogą powodować zaburzenia widzenia, osłabienie odporności czy anemię, natomiast nadmiar witaminy A objawia się m.in. bólami głowy, zmęczeniem, depresją czy karotenodermią. Pamiętaj, aby unikać przedawkowania witaminy A – stosuj zróżnicowaną dietę i unikaj nadmiernej suplementacji. Jeśli zauważysz objawy hiperwitaminozy, konieczne jest zaprzestanie przyjmowania witaminy A i ograniczenie jej źródeł w diecie.